IDFA-verkenners

'Bij documentaires vertrouw ik nooit helemaal dat het echt, echt is'

Tijdens het Internationaal Documentaire Festival Amsterdam (IDFA) gidsen de Gasten van de Volkskrant u door het veelbelovende programma en 'hun' Amsterdam. Hoe bereiden ze hun bezoek voor? Welke documentaires raden ze aan? En waar kun je tussendoor eigenlijk het lekkerst eten? Vandaag: Marten Mantel (33), romanschrijver en eindredacteur.

Marten Mantel.Beeld .

Ben je een gelegenheidsliefhebber of kijk je ook documentaires buiten festivals als IDFA om?
Eigenlijk kijk ik nooit documentaires, daarom vond ik het leuk om eens een keer naar IDFA te gaan. Het ding is een beetje dat ik bij documentaires nooit helemaal vertrouw dat het echt, echt is. Als de documentairemaker er niet bij was geweest had een bepaalde situatie zich misschien helemaal niet voorgedaan. Ik kijk veel reality televisie, daarvan weet je tenminste zeker dat het nep is.

Reality televisie pretendeert toch ook een beetje echt te zijn?
Nee, reality televisie pretendeert juist helemaal niets. Het is een groot verzonnen circus. Bij serieuze documentaires is er meer ruimte voor twijfel. Eén van de documentaires die ik gister heb gezien, Farewell to Hollywood, was daarom juist wel tof. Daarin begint de maker halverwege zelf een rol te spelen.

Zijn verhaal gaat over een meisje dat kanker heeft en zal sterven. Hij volgt haar tijdens dat proces, maar gaandeweg zorgt zijn aanwezigheid ervoor dat de relatie met haar ouders verslechterd. Daardoor krijgt hij een soort dubieuze surrogaatvaderrol en wordt hij haar verzorger. Dat zorgt voor best gekke situaties, bijvoorbeeld als zij is opgenomen in het ziekenhuis en hij zichzelf film terwijl hij zich naar haar toe haast. Het is interessant om te zien hoe de maker invloed heeft op het verhaal dat hij vastlegt.

Je hebt zelf onlangs een sciencefiction-roman geschreven. Zijn er bepaalde elementen waar je vooral op let als je documentaires kijkt? Spanning, het plot?
Niet per se. Ik houd er wel van als documentaires een beetje vreemd zijn geregisseerd, het plot is dan niet het allerbelangrijkste.

Hoe heb je een keuze gemaakt in het programma?
Het lastige bij dit soort festivals is dat je vrijwel niets weet van de films die worden vertoond, omdat ze vaak nog in première moeten gaan. Je bent afhankelijk van de twee zinnen omschrijving die erbij staan. Als het onderwerp je aanspreekt, kan een documentaire alsnog tegenvallen, en andersom. Ik heb mijn keuzes daardoor niet heel doordacht gemaakt.

Welke onderwerpen spreken jou aan?
Verhalen over mensen die in benauwde situaties terechtkomen en hoe ze zich daaruit proberen te vechten. Ik had hiervoor nog nooit een verhaal uit het echte leven gezien over iemand die dodelijk ziek is en wat voor effect dat heeft op diens omgeving. Een andere film waar ik ben geweest, Consider, gaat over een Thaise jongen van het derde geslacht die een zelfmoordpoging heeft gedaan, omdat hij op school wordt gepest door zijn leraar. In die film zie je wat voor benauwde situaties dat oplevert. Er is trouwens ook een film over mijnen die ik wilde zien, The Coal Miner's Day.

Ga je daar nog naar toe?
Ik wil er wel nog heen, ja. Het lijkt me interessant. Een van mijn lievelingsfilms aller tijden is The Descent, die speelt zich af in grotten diep onder de grond. De angst voor kleine ruimtes doet veel met me.

Ben je zelf claustrofobisch?
Nee, maar als ik ermee geconfronteerd word in een boek of een film, dan voel ik die beklemming wel. Dat ik geen adem durf te halen, uit angst dat ik alle zuurstof opmaak. Dat is een fysieke reactie die me blijkbaar bevalt.

Zit dat ook in je eigen boek?
Nee, geen claustrofobie. Ik heb mijn karakters wel in situaties geplaatst waar ze niet mee kunnen omgaan, maar dat is denk ik niet per se bijzonder als je een verhaal verzint.

Maakt het voor de mate waarin je zo'n fysieke reactie krijgt uit of het om fictie gaat of om een echt verhaal?
Ik denk het niet. Laatst ben ik naar Gravity geweest. Dat was een heel heftige filmervaring, maar wel compleet verzonnen. Tegelijkertijd heb ik nog nooit een documentaire gezien die is opgenomen in mijnen en grotten, dus wie weet.

Zijn er verder nog IDFA-documentaires die je zou aanraden?
Nou, eentje was echt heel stom. #ChicagoGirl - The Social Network Takes on a Dictator. Die gaat over de revolutie in het Midden Oosten en hoe een meisje een demonstratie coördineert via social media. Er komen mensen aan het woord die roepen dat zonder Facebook en Twitter de revolutie er nooit was geweest. Dat zijn dingen die ik de afgelopen jaren al honderd keer in kranten heb gelezen, maar zij brengen het als iets nieuws. Ik heb tijdens die film zo hard met mijn ogen gerold, dat ik kon zien wat de vrouw achter mij aan had.

Consider was heel lief, maar die duurt maar een kwartier.

Heb je ook nog een aantal Q&A's meegemaakt?
Twee. Bij de Thaise film was de regisseur aanwezig, die man was heel schattig. Hij maakt zich ook oprecht zorgen over de jongen uit zijn film. De leraar die hem pest geeft nog steeds les op die school, het wordt allemaal een beetje in de doofpot gestopt. Daarom heeft hij deze film gemaakt, vertelde hij. Die Q&A's kunnen een grote toevoeging zijn, zolang er goed wordt gemodereerd. Anders raak ik al snel verveeld.

Waar zou je IDFA-bezoekers naar toe sturen om tussendoor even wat te gaan eten?
Ik kan sowieso de Jamin aanbevelen in de Reguliersbreestraat. Als je daar pint, staat er op je afschrift dat je bij de World of Delights bent geweest. Daar word ik heel vrolijk van. Verder houd ik niet zo van uit eten gaan in Amsterdam, het personeel is nergens echt vriendelijk. Wat ik aanraad, is om naar de Tokoman op het Waterlooplein te gaan. Dat is een toko met heel bescheiden eten, maar wel een waar de allerliefste vrouw van de wereld werkt.

En naderhand? In welke kroeg ben jij te vinden?
Ludwig is een leuke tent, dat zit in de Reguliersdwarsstraat. De muziek daar is goed, dus als je in een saai gesprek bent beland, kun je dat makkelijk weer afkappen door te roepen 'dit is een supergoed nummer'. En ze hebben daar ook een soort bloemetje waar heel je mond van gaat tintelen.

Verder nog tips?
Ik neem zelf altijd lolly's mee als ik naar de bios ga. Dat is het perfecte bioscoopeten. Je doet er lekker lang mee, er komen geen geuren van af en je maakt geen kauwgeluiden.

Stoor jij je snel aan mensen in de bioscoop?
Dat zou een beetje hypocriet zijn. Ik praat namelijk best graag tijdens de film. Ik vind dat naar de bioscoop gaan een gezellige aangelegenheid is, daar mag je best bij praten. Ik ga daarom het liefst naar Pathé de Munt, de mensen zijn daar vaak wat luider en schaamtelozer.

Gezien:
1. Consider: Kort portret van een jonge Thaise transgender die gepest werd door zijn leraar en uiteindelijk een zelfmoordpoging deed. Dit verhaal is in Thailand in de doofpot gestopt, vertelde de regisseur na afloop. Ik kreeg een traan.
2. #ChicagoGirl - The Social Network Takes on a Dictator: Documentaire over het belang van social media bij de Arabische lente, mocht je dat niet al tien miljoen keer hebben gehoord in de afgelopen jaren. Vormgegeven in Facebook-stijl en vol veertigers die ernstig kijkend 'Twitter is echt belangrijk' en 'de invloed van social media is enorm' zeggen. Mijn traan droogde verveeld op.
3. Farewell to Hollywood: Een terminaal ziek tienermeisje bouwt een hechte band op met de man die een documentaire over haar aan het maken is. Hij neemt zelfs de zorg over als ze ruzie krijgt met haar ouders. Dubieus, treurig en best wel rommelig, maar daarom eigenlijk juist boeiend. Mijn traan kwam nieuwsgierig weer terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden