Bij de Taj Mahal staat 'n milieudeskundige

De doelstelling is ideëel, maar de reisorganisator is niet per se een idealist. Sinds kort biedt een aantal kleine reisorganisaties op deze basis reizen aan naar exotische bestemmingen....

ROLF BOS; NELL WESTERLAKEN

De eerste reis naar India moest wegens een te gering aantal deelnemers worden geannuleerd. 'We kwamen drie mensen te kort. De reis zou te duur zijn geweest als we toch waren vertrokken', zegt Han Holthuizen van de Stichting Vital Link Travel. Reisorganisatie ViaMundi heeft ook nog geen toeristen kunnen rondleiden door verre landen, maar beide organisaties zijn dan ook kersvers en vertegenwoordigen een nieuwe tak in de reisbranche: die van het 'verantwoord toerisme'.

Na de opkomst - en de wildgroei - van het eco-toerisme opereert sinds kort een aantal kleine reisorganisaties in de marge. Ze staan niet allemaal op de grote vakantiebeurs in Utrecht, maar brengen hun reizen veelal onder de aandacht in de kleine advertenties in zaterdagkranten of in gespecialiseerde bladen als Onze Wereld. Vanuit een min of meer ideële basis bieden ze reizen aan naar verre, exotische bestemmingen voor 'betrokken' reizigers, toeristen die meer van een land willen zien en horen dan de cliché-beelden en de standaard-verhalen. Ze werken bij voorkeur samen met lokale deskundigen en reisleiders, souvenirs worden bij voorkeur gekocht van kleine coöperaties.

'We willen een reëel beeld geven van een land', zegt Freek ten Broeke van Multatuli Travel, dat reizen organiseert naar Indonesië en Thailand. 'Behalve de toeristische hoogtepunten, bezoeken we ontwikkelingsprojecten, en informeren we reizigers ook over andere, minder mooie kanten van een land. Bij de Borobudur bijvoorbeeld wordt behalve het culturele verhaal ook verteld dat tweehonderd boeren van hun land moesten verdwijnen om het park rond het tempelcomplex in te richten.'

Het idee achter Multatuli Travel is een beetje afgekeken van de Max Havelaar-koffie, waarbij de opbrengst zo veel mogelijk direct ten goede komt aan lokale boeren. De organisatie probeert waar mogelijk samen te werken met reisleiders ter plaatse, die niet louter commercieel zijn. 'De reizen worden samengesteld door lokale ontwikkelingsorganisaties die weten waar je welkom bent en hoe de plaatselijke geldstroom in elkaar zit, zodat het in de eerste plaats zo veel mogelijk oplevert voor de plaatselijke bevolking.'

Dit uitgangspunt is, volgens Ten Broeke, belangrijker dan de prijs. 'Onze basis is dus anders dan van andere touroperators die reizen aanbieden op louter commerciële basis.'

De partner van Multatuli Travel is Bina Swadaya, een Indonesische ontwikkelingsorganisatie voor kleine boeren op het platteland. De organisatie heeft sinds zes jaar een reis-afdeling, Bina Swadaya Tours (BST). Ten Broeke: 'De belangrijkste reden voor de oprichting van BST was dat bij Bina Swadaya een groeiende ongerustheid ontstond over de negatieve effecten van het toerisme. Ook vloeiden te veel toeristendollars terug naar het Westen. Er kwam nauwelijks geld terecht bij degenen wiens leven door het toerisme werd beïnvloed.'

Naast culturele bezienswaardigheden en natuurwandelingen, zijn in het reisschema onder meer bezoeken opgenomen aan projecten van het Wereld Natuur Fonds, van Foster Parents Plan en enkele werkgelegenheidsprojecten.

Terwijl Multatuli mikt op toeristen die vaker verre, niet al te dure groepsreizen maken met (avontuurlijke) touroperators, straalt de brochure van ViaMundi wat meer chique uit. 'We richten ons niet in de eerste plaats op backpackers', vertelt directeur Robert Stompff. 'Onze groepen slapen in comfortabele hotels. Het zijn geen budget-reizen.' De beginnende touroperator heeft als uitgangspunt dat 10 procent van de winst die hij te zijner tijd hoopt te maken, wordt gedoneerd aan ontwikkelingshulp. 'We sponsoren lokale projecten, onder meer van Foster Parents Plan. In ons reisschema zijn ook bezoeken aan dit soort projecten opgenomen.'

In Ecuador wordt bijvoorbeeld een project van de Cañari-indianen aangedaan. 'Vaak zie je dat toeristen zo'n hap-snap bezoek aan een indianendorp brengen, hun portemonnee dichthouden en snel weer weg zijn, maar de bevolking moet er ook wat aan hebben. Wij steunen daar een lokaal project door een soort entreegeld te betalen, want zij moeten ook wat hebben aan ons bezoek. Een tweede principe is dat met zorg wordt omgegaan met de lokale cultuur.'

Vital Link Travel, dat reizen aanbiedt naar Mexico en India, legt meer de nadruk op 'de hedendaagse situatie'. Net als de andere organisaties doet het ook de grote bezienswaardigheden aan. 'De Taj Mahal slaan we niet over, maar er loopt een Indiase milieu-deskundige mee, die iets over de luchtvervuiling ter plekke vertelt.' Op het programma staan onder meer ontmoetingen met kunstenaars, journalisten, filmmakers en een Indiase feministe. Een woordvoerder van een boerenorganisatie komt het reisgezelschap uitleggen, waarom Indiase boeren geen kunstmest uit Europa willen.

De meeste reisprogramma's van ideële bureaus wijken niet zo veel af van de routes van andere touroperators, gespecialiseerd in avontuurlijke reizen. De Vereniging organisaties Avontuurlijke Reizen (VAR), waarbij twaalf touroperators zijn aangesloten die werken op commerciële basis, meent dat de ideële clubs in de praktijk weinig verschillen van de VAR-leden. 'Ik denk dat het verschil meer aan hun pr ligt, dan aan wat ze feitelijk doen', aldus VAR-woordvoerder Rik Jan Viezee. 'Als je realistisch bent, weet je dat je met een bezoek aan een afgelegen stam meer verziekt dan wanneer je thuis gebleven was. Als je die stam bezoekt, breek je in hun cultuur in. Er worden T-shirts geruild voor speren, met als gevolg dat er meer speren in Amsterdam aan de muur hangen dan er in dat dorp in Afrika zijn.'

VAR-leden werken niet structureel samen met ontwikkelingsorganisaties, maar soms steunen of bezoeken ze op eigen initiatief projecten. Zo heeft een reisleidster een project opgezet bij een mijnwerkersdorp in Bolivia en heeft een groep toeristen een stichting opgericht om een school te bouwen in een dorp van de Afrikaanse Masai.

De stichting Retour (wat staat voor Responsible tourism) volgt de ontwikkelingen op de voet. Frans de Man van Retour: 'Een Nederlandse touroperator bezoekt een Masai-project in Tanzania dat wij in opdracht van de Nederlandse ontwikkelingsorganisatie SNV hebben georganiseerd. Het was puur toeval dat ze daar langskwamen, maar ze zoeken nu bewust aansluiting. Als ze toevallig op bezoek komen, is dat leuk, en dat kunnen ze ook in hun brochure zetten. Maar als ze vervolgens verder gaan naar een gebied waar de Masai zijn weggejaagd, kun je niet spreken van een ideële organisatie.'

De vraag is volgens De Man: wie beslist mee over het inkomend toerisme en wie verdient eraan? 'In Arusha, in Tanzania, zitten vierhonderd lokale touroperators die allemaal eco-reizen aanbieden. De grootste zijn ook de meest betrouwbare. Dat wil niet zeggen dat ze allemaal even netjes werken, maar Nederlandse reisorganisaties kunnen er bijna niet omheen. Als je zelf alle kennis zou moeten opdoen, zou de reis een veel te duur produkt worden.'

Multatuli Travel heeft om ideële redenen afgezien van een reisprogramma in Kenya. 'Er zou een plaatselijke organisatie zijn die op onze manier werkte. Maar ze begreep niet goed wat we bedoelden, dus toen zijn we niet met haar in zee gegaan', zegt Freek ten Broeke.

ViaMundi heeft nog een ander principe: 'Je kunt wel ideëel zijn in het buitenland, maar het moet ook aan deze kant van de lijn goed zitten. We zoeken in Nederland deskundige allochtone reisleiders uit het land waar de reis heengaat. En we betalen ze een redelijk salaris van 2500 gulden netto per maand.' Andere ideële bureaus willen geen uitspraak doen over de salarissen, en de VAR zegt dat alle leden wel op een 'redelijke' vergoeding zitten van minimaal vijftig gulden netto per dag 'wit'.

Of ideële reisorganisaties een gat in de markt hebben ontdekt en het financieel zullen redden, moet nog blijken. 'We hebben een ideële doelstelling, maar we zijn geen idealisten', zegt Richard Stompff van ViaMundi. 'We streven ernaar om zo veel mogelijk geld ten goede te besteden, maar in de eerste plaats willen we de klanten een mooie reis bieden.'

Vital Link Travel: 030-54.12.79. ViaMundi: 020-420.10.04. Multatuli Travel: 020-627.77.07. VAR: 020-420.53.21.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden