Column

Bij de PvdA ontbreekt het smartelijk aan een eigen gezicht

Vrij zicht

Om Wilders te stoppen, hebben we meer aan Rutte dan aan de PvdA.

Beeld de Volkskrant

Ook ik was woensdag bij de demonstratie op het Malieveld. Daar rook het even naar gidsland Nederland. Geen land waar de opwinding over Trump zo groot is als hier. Dat komt uiteraard door Trump zelf, maar ook door de verkiezingen, plus een snufje dominee. Ik moet me sterk vergissen of de Partij van de Arbeid hoopt van Trump een gewichtig verkiezingsthema te maken. Minister Asscher had de avond tevoren al bij DWDD gesuggereerd dat Trump een fascist is. Nu stond hij tussen het publiek, vooraan domineerden de billboards met 'superwoman Ploumen'; de organisatie was in handen van een PvdA-jongeman.

Het buitenland heeft nog nooit een verkiezingscampagne beslist. Om die reden lijkt me dit een strategische vergissing. Kenners zeggen dat de campagne nog niet is losgebarsten, maar de PvdA-zorgen zijn tastbaar omdat de partij nog altijd niet loskomt van een stuk of tien zetels in de peilingen. Ze moeten wat.

Tot nu toe heeft partijleider Asscher twee fouten gemaakt. De eerste: zich afkeren van een kabinet waarvan hij vier jaar vicepremier is geweest. Niet lang geleden gaf hij samen met premier Rutte interviews waarin ze elkaar op de schouders sloegen. Maar de haan kraaide nog niet of hij verweet Rutte verraad aan de middenklasse. Idem collega Dijsselbloem. Die vond nog onlangs dat het eigen risico in de zorg moest blijven bestaan; nu moet het weg. Veranderde omstandigheden, zegt hij zelf. Toch ook doorzichtige omstandigheden.

Liliane superwoman Ploumen.

Tweede fout: de nadruk op de strijd tegen flexwerk. Juist daar is Asscher als minister niet bijster succesvol geweest. Hij dacht mee te liften op de Brexit-onderhandelingen om gelijk loon voor gelijk werk te eisen. Dat is sympathiek, maar blijkt weinig kansrijk omdat er een harde Brexit komt en er dus niet over loon en werk gaat worden onderhandeld. Kortom, de PvdA is bij gebrek aan succesvolle thema's naarstig op zoek naar zichtbaarheid. Is er kans om met Trump als symbolische vijand de verkiezingen te winnen?

Ik denk van niet. Zeker, Trump zat fout met zijn zeven islamitische landen van waaruit niemand meer de VS binnen mag. Verontwaardiging daarover is terecht en politiek is meer dan alleen kille berekening. Er is ook wat op de kritiek af te dingen. Het is geen moslimban, zoals het Malieveld riep. Trump zelf sprak van een inreisverbod in verband met de bescherming van de VS tegen terreur. De selectie van de zeven landen, bijna allemaal failed states, was al onder Obama gemaakt. Er golden ook al reisrestricties. Het verschil is dat Obama zijn beperkingen niet van de daken schreeuwde, zoals hij ook minder luidruchtig was over de muur op de grens met Mexico. Die bestaat immers ook al voor een flink deel.

Ik weet best dat dit soort nuances niet passen in campagnetijd. Op het Malieveld sprak ook minister Bussemaker. Zij had het over 'kinderen en ouderen, zieken en gezonden, die niet terug kunnen naar hun gezin, geliefden en tehuis. Alleen omdat ze moslim zijn. Wie volgen, homo's, journalisten, vrouwen?' Het deed onmiskenbaar denken aan Hillary Clinton en de campagne die zij tegen Trump voerde. En verloor. Als een Motivaction-model waren alle doelgroepen precies uitgemikt. Maar het hielp niet, aangezien de grote bulk van de kiezers geen deel uitmaakt van doelgroepen en Hillary geen perspectief bood. Trump bood wel perspectief, banen voor Amerikanen. En won.

Asscher: twee fouten gemaakt. Beeld ANP

Ook de PvdA ontbreekt het smartelijk aan een eigen gezicht. Dat geldt voor heel links, maar juist bij de PvdA is het schrijnend omdat de partij net vier jaar lang harmonieus met de VVD heeft geregeerd. Het enige onderscheidende onderwerp dat is blijven hangen, is de omgang met vluchtelingen, bedbadbrood en het kinderpardon. En de klimaatwet waarover afspraken zijn gemaakt met de andere linkse partijen. Mensenrechten en klimaat, dat zijn prima thema's voor demonstraties op het Malieveld. Maar het kiezerspubliek wordt er niet warm of koud van. Met principes of protesten tegen haat win je geen verkiezingen.

Kiezers willen een concreet vooruitzicht over zorgelijke kwesties. Om een dwarsstraat te noemen, hoe gaat Nederland zich opstellen als er een nieuwe vluchtelingenstroom komt? Ook met een eventuele Libië-deal is de kans daarop levensgroot. Hele landen uitsluiten zoals Trump doet, is onwenselijk en ook niet nodig. Maar je kunt best een maximum aantal noemen dat Nederland met goed fatsoen kan verwerken. Ook daarover zal geween zijn van Amnesty International. Als ook de PvdA blijft steken in wat niet mag en wat een schande is, maakt ze zelf alleen maar ruimte voor meer Trumps en Wildersen.

Dat heeft Rutte beter getaxeerd. Van Trump heeft hij donderdag afstand genomen. Tegelijk onderstreepte hij dat Nederland de betrekkingen goed moet houden. In zijn brief in de krant van vorige week schreef hij 'doe normaal of ga weg'. Ook daarover was veel te doen. Hier hanteert de VVD het recept van de oude Beierse CSU-vos Franz Josef Strauss: ter rechterzijde van mij is niets. Een harde rechtse opstelling is noodzakelijk om Wilders fijn te knijpen. Dat is verstandig. Wilders moet niet regeren, omdat eenmaal mooi genoeg is geweest. Trump, daar gaan we niet over. Om Wilders tegen te houden, hebben we meer aan Rutte dan aan demonstraties en de PvdA.

Een geur van gidsland Nederland. Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.