Bij de opgelegde roze wolk past geen depressiviteit

In de online wereld reageren de emoties

Slik je antidepressiva als je zwanger bent, dan moet je stevig in je schoenen staan, merkte Vera van Zelm. Want wat word je als zwangere bang gemaakt met pseudowetenschap.

'Als je zwanger bent, hoor je het van de daken te schreeuwen.'

Ik voelde het. De onwetendheid. De vertwijfeling. Aan de vraag 'of de baby dan niet moet afkicken?' Aan de mensen die eerst helemaal niets durfden te vragen. En die nu, nadat de baby is geboren en ik gelukkig ben, vragen: 'Maar het ging toch helemaal niet goed met jou? Met al die medicijnen en alles?'

Als je zwanger bent, hoor je het van de daken te schreeuwen. Je moet enorm blij zijn en mijmerend in een schommelstoel babykleertjes bekijken op de H&M-app. Het moet de beste tijd van je leven zijn, voor íédere vrouw. 'Geniet ervan hè meis/meissie/chickie/ chica/wijfie... geniet!', kreeg ik bijvoorbeeld vaak te horen. Op een gegeven moment was de omgeving steeds zo blij om mij heen, dat ik het gevoel kreeg dat ik net zo blij zou moeten zijn. Dat ik elke dag een T-shirt zou moeten dragen met de tekst 'I will be a great MOM!', met twee confettikanonnen onder elke oksel. Zodat als iemand zou vragen of ik zwanger was, ik zou kunnen antwoorden met 'ja goed, hè?!' Poefffff!

De zwangere wereld

Blijde verwachting is de norm. Dit merk ik in mijn omgeving, maar ook in wat ik de 'zwangere wereld' noem: de sfeer op de meeste babyblogs, sites en fora - belangrijke informatiebronnen voor vrouwen die in verwachting zijn. Op de site 24baby kun je elke week kijken hoe het embryo er op dat moment uitziet. Toen ik zes weken zwanger was en op die site keek, zag ik dat de embryo nog helemaal niet op een baby leek. Meer op een kruising tussen een Hollandse garnaal en een ongewassen sok. Ik kon niet eens zien waar het hoofd moest komen. Maar eronder stond de tekst: 'Ben jij ook zo benieuwd naar dat lieve kopje waar je nu al zoveel van houdt?'

Bij deze opgelegde roze wolk past geen depressiviteit. 'Vroeger dachten zelfs psychiaters nog dat je niet depressief kón worden tijdens de zwangerschap', zegt psychiater Adriaan Honig. 'Want het is toch héérlijk om in verwachting te zijn.' Honig is medeoprichter van de POP-poli, Psychiatrie, Obstetrie (Verloskunde) en Pediatrie (Kindergeneeskunde) in het Amsterdamse ziekenhuis OLVG-west. Dit expertisecentrum adviseert vrouwen met een psychiatrische geschiedenis die zwanger zijn of willen worden. Oftewel: types zoals ik.

Depressie heeft happen uit mijn leven genomen. Delen weggevaagd, waarin mijn lichaam er wel was, maar mijn geest niet.

Voor de duidelijkheid: het gaat hier niet om de depressie die vriendinnen van mij kunnen hebben. Ik bedoel niet deze variant: 'Ik was afgelopen zaterdag echt even heel erg depressief. Maar gelukkig had ik Ben & Jerry's Cookiedough in huis!' De depressie die ik bedoel is een ziekte. De variant waarin alles wegvalt. Proeven, eten, slapen, denken. Alleen maar kunnen 'zijn' en dat 'zijn' is tergend.

Elke vrouw heeft 15 procent kans om een depressie te krijgen tijdens, of vlak na de zwangerschap. En van de groep die al eerder een depressie heeft gehad, wordt zelfs 80 procent weer depressief.

Zolang zwangere vrouwen depressie niet als ziekte zien, zoeken ze te laat hulp. Professor Honig ziet het vaak. De symptomen van een depressie worden verward met onvrede over de situatie. 'Je wordt als ondankbaar gezien. Je wilt zwanger worden, je wordt zwanger, dus waar zeur je over', zegt Honig. 'Het gevolg is dat de zwangere haar mond houdt. En zo kan het soms zijn dat zelfs de partner niet weet dat ze depressief is. Zwangere vrouwen denken dan vaak: ik ben een zeurkous en ik moet maar even mijn schouders eronder zetten.'

Antidepressivum verkleint de kans op een depressie tot 15 procent Beeld getty

Maar een depressie bij de moeder heeft gevolgen voor haar kind. Deze baby's hebben vaak een laag geboortegewicht of worden te vroeg geboren. Er kan een verstoorde hechting tussen moeder en kind optreden. Dat kan in de toekomst weer leiden tot persoonlijkheids- en gedragsproblemen.

Ik besluit daarom, voordat ik zwanger word en in samenspraak met de POP-poli, dat ik mijn antidepressivum blijf gebruiken. Hiermee verklein ik mijn kans op een depressie tot 15 procent. Uit de laatste onderzoeken blijkt dat deze 'antidepressieve baby's' zich na de geboorte niet significant anders ontwikkelen dan andere baby's, staat in mijn advies van de POP-poli. Uit een recent proefschrift van Noera Kieviet (VUMC) blijkt wel dat een derde last kan krijgen van milde ontwenningsverschijnselen. Deze verdwijnen altijd binnen een paar dagen. Kortom: de gevolgen van stoppen met mijn medicijn zijn erger voor mijn kind dan blijven slikken.

Dit voelt als een logische keuze. Ik weet uit ervaring dat ik alles rondom mijn depressie het beste op een rationele manier kan benaderen. Mijn ratio heeft mij eerder ook door de depressie heen geholpen. Wanneer ik depressief ben, gaat dat zo:

Ratio: Het is 13 uur. Nu moeten we eten.

Gevoel: Maar ik wil helemaal niet eten, wat heeft het allemaal voor zin.

Ratio: Maakt niet uit, we gaan nu eten.

Ratio: We gaan nu kleren aandoen en...

Gevoel: Maar ik me helemaal niet aankleden, wat heeft het allemaal voor zin.

Ratio: Maakt niet uit, we gaan nu kleren aandoen.

Ratio: We gaan nu koffiedrinken met de schoonouders.

Gevoel: Maar ik wil helemaal niet, wat heeft het allemaal voor zin.

Ratio: Oké, nu heb je eigenlijk ook wel gelijk. Dat hoeft echt niet.

Het beste voor 'je kindje'

Deze rationele manier van beslissen staat haaks op het heersende gedachtegoed van de online zwangere wereld.

Daarin gaat pseudo-wetenschappelijkheid gepaard met emotie en een grote controledrift. Met 'alleen het beste willen voor je kindje' en het idee dat elke hap die de moeder neemt, elke stap die ze zet, direct verstrekkende gevolgen heeft voor het kind in haar buik.

'Vrouwen die zich lekker laten gaan tijdens de zwangerschap en hun overtollige kilo's wegstemmen onder het excuus 'ik ben toch al dik omdat ik zwanger ben' vind ik persoonlijk erg egoïstisch', zegt Linda Bosscher van Love2bemama.com in een YouTube-video. 'Als je zo denkt heb je waarschijnlijk totaal geen besef van wat jij jouw eigen kleine baby, je eigen vlees en bloed, al meegeeft voor het hele verdere leven, de 80 à 90 jaar die hij of zij nog voor zich heeft.'

Of neem iets al luchtvervuiling. Inderdaad: uit onderzoek blijkt dat vrouwen die in een gebied wonen waar veel fijnstof in de lucht zit, een iets grotere kans hebben op een vroeggeboren kind. Op de site van RTL Nieuws staat dan: 'Luchtvervuiling zorgt voor een vroeggeboren kind. Het risico daarop is 30 tot 40 procent hoger.' Dat is schrikken. Maar in de praktijk betekent dat dus dat je als moeder in een luchtvervuild gebied 5,2 procent kans hebt op een vroeggeboren kind, in plaats van de 'normale' 4 procent - een verschil van 1,2 procent. Dat is een nuance die ik als zwangere graag had gehoord.

Babyvandaag.nl brengt het nieuws over de effecten van luchtvervuiling op geheel eigen wijze: met vier alinea's over hoe erg het is om een prematuur kind te hebben. 'Het is heftig, omdat je negen maanden lang naar de geboorte van je kindje uitkijkt. Als de kleine plotseling eerder komt, lijkt die bekende roze wolk ver weg. Je kindje ligt in het ziekenhuis aan allerlei slangetjes.'

En uiteindelijk kwam dit nieuws ook via mondreclame bij mij terecht. Van een vriendin kreeg ik deze tip: 'Wist je dat luchtvervuiling kan doordringen tot je baby? Ja, je moet echt niet achter zo'n rokende scooter gaan staan bij het stoplicht. Dat risico wil je toch niet nemen? Dat vergeef je jezelf nooit!'

Als een rokende scooter al een probleem is, dan voelt antidepressiva gebruiken wel heel onlogisch. Verdwalend in adviezen van vriendinnen en op dit soort sites ging ik soms een beetje twijfelen en dacht ik: 'Ik ga toch niet antidepressiva slikken? Al die stofjes! Dat doe ik mijn kind toch niet aan?' Maar dan moest ik terug naar de feiten. En mijn weloverwogen keuze.

Ik ben blij dat ik me heb laten adviseren door experts, die weten welke resultaten uit onderzoeken ertoe doen en hoe die geïnterpreteerd moeten worden. Dat ik me niet van de wijs heb laten brengen door babyvandaag.nl, of oudrozewolk.com, of anke-eet-kokosvet-want-vitamine-b-enzo-en-is-zwanger.org. En me niks heb aangetrokken van wat 'pregnando21' of 'puffertje' op een forum beweren. Het zou mooi zijn als de toon en inhoud van al die goedbedoelde adviezen wat nuchterder wordt. Want op emotioneel gebied heb je als zwangere of nieuwe ouder al genoeg aan jezelf.

Inmiddels ben ik zelf ook een enorm emotioneel wezen. Want ik ben bevallen en mijn baby blijkt nogal geniaal. En heel sterk. En veel knapper dan andere baby's. Zo zat ik laatst aan een terrastafel, naast een drukke straat. Ik had mijn baby op schoot, met zijn hoofd naar mij toe, afgewend van de straat. Expres. Want ik dacht: als mensen hem zien, zijn ze natuurlijk helemaal afgeleid, en dan krijgen we botsingen.' Ik denk dit! Ik veronderstel dat mijn baby zó schattig is, dat hij het verkeer kan ontregelen. Dat is allerminst rationeel. Maar gelukkig ook weinig depressief.

Vera van Zelm is comedian. Hier blogt ze over haar ervaringen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.