Bij de munitiedepots gaat van alles mis, ook de samenwerking

Hoe de ene ambtenaar een boete verhaalt op de andere

Het Rijksvastgoedbedrijf is verantwoordelijk voor het onderhoud van munitiedepots; defensie voor eventuele calamiteiten. Het resultaat van die gedwongen samenwerking? Tal van boetes, opgelegd door de inspectie omdat de veiligheid niet op orde blijkt, en die de een nu op de ander wil verhalen. 

Munitiecomplex Veenhuizen (Munitiedepot 'Norg'). Beeld Defensie

Op 18 september 2017 heeft de generaal-majoor er schoon genoeg van. Elf dagen eerder hebben inspecteurs van de Inspectie SZW, de vroegere Arbeidsinspectie, een boeterapport uitgereikt aan de commandant van de afdeling brand- en bedrijfsstoffen van de Defensie Materieel Organisatie (DMO). De reden: negen overtredingen bij een opslaglocatie voor brandstoffen in Bathmen. Dit levert defensie 18 duizend euro boete op.

De generaal-majoor van de DMO is gegriefd. In zijn interne nota aan een collega van defensie spreekt hij van ‘een dieptepunt voor de DMO in de problematiek rond de uitvoering van keuringen aan installaties en voorzieningen.’ Het is al de zoveelste keer dat defensie op de vingers wordt getikt voor tekortkomingen bij de dertien plekken waar in Nederland munitie ligt opgeslagen. Zo blijkt uit documenten die de Volkskrant na een beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur (wob) verkreeg.

Wat de generaal-majoor steekt, is dat sommige boetes van de inspectie wellicht voorkomen hadden kunnen worden. Dat dit niet is gebeurd, is volgens hem te wijten aan het Rijksvastgoedbedrijf (RVB). Nu kan defensie opdraaien voor een boete, en dat laat de generaal-majoor er niet bij zitten: ‘Op dit moment is er nog geen inzicht in de hoogte van het boetebedrag, maar zodra deze bekend is, zal ik deze aan u bekend stellen en u verzoeken deze te verhalen op het RVB.’

Spanning

Het ene overheidsonderdeel dat een boete verhaalt op het andere: dat is niet vanzelfsprekend. Maar er is dan ook nogal wat spanning tussen defensie en het Rijksvastgoedbedrijf, in 2014 ontstaan door een fusie van de Dienst Vastgoed Defensie, het Rijksvastgoed- en ontwikkelingsbedrijf, de directie Rijksvastgoed en de Rijksgebouwendienst. Vanwege de kazernes, schietterreinen en munitiedepots zijn defensie en het RVB gedwongen met elkaar samen te werken. Het Rijksvastgoedbedrijf is als eigenaar verantwoordelijk voor het onderhoud; defensie is als beheerder aansprakelijk voor eventuele calamiteiten.

Voorheen had defensie het alleen voor het zeggen op de terreinen. Maar de laatste jaren moet er worden overlegd met het RVB wanneer de inspectiediensten constateren dat het mis is. Dus als de bliksembeveiliging niet blijkt te deugen – met alle mogelijke gevaren van dien op een plek waar raketten en granaten liggen opgeslagen – moet het Rijksvastgoedbedrijf worden ingeschakeld. En die samenwerking verloopt niet bepaald vlekkeloos, blijkt uit brandbrieven van defensie die de Volkskrant in handen heeft.

Zo schrijft de commandant van het Defensie Munitiebedrijf (DMunB ) op 15 december 2017 aan collega’s (hun namen zijn uit de documenten gelakt) dat hij de situatie op de munitiedepots graag wil verbeteren, maar dit niet zelfstandig kan: ‘DMO/DMunB is afhankelijk van een externe partij (RVB) zonder dat kan worden afgedwongen dat het RVB de afgesproken dienstverlening nakomt.’ Een maand eerder heeft de generaal-majoor al opgemerkt dat ‘de geconstateerde gebreken niet voortvarend genoeg door het RVB worden opgelost.’

Pijnlijk

De cijfers zijn pijnlijk voor defensie – en voor het Rijksvastgoedbedrijf. In de bezoeken die de inspecteurs van de SZW brengen aan de dertien Nederlandse munitiedepots, noteren ze 89 tekortkomingen. Er zitten relatief kleine gebreken bij: een lege houten pallet in een opslag, een konijnenhol in een aardewal. Maar riskanter wordt het als waarschuwingsborden ontbreken, als noodtelefoons vrijwel onvindbaar zijn en munitie in de verkeerde magazijnen ligt opgeslagen. Zeker als het een locatie betreft als Veenhuizen, met 214 munitiemagazijnen het grootste munitiedepot van West-Europa.

Het werk op deze terreinen moet voldoen aan de strengste veiligheidseisen, benadrukt defensie in een schriftelijke reactie. De eisen zijn dan ook zwaar, maken de documenten duidelijk. Zo zijn in Staphorst, een depot met twintig magazijnen groot, de noodscenario’s voor een gaswolk en een ontploffing uitgewerkt. Maar de inspectie is niet tevreden: in het noodplan staat namelijk niet vermeld welke effecten de gaswolk en de explosie op de omgeving kunnen hebben. Ook is niet duidelijk of het kantoorgebouw door ‘externe hulpdiensten’ nog wel veilig te bereiken is.

Keuren

De gevolgen springen steeds meer in het oog, constateert ook het personeel van defensie. Behalve de bliksembeveiliging voldoet er veel meer niet aan de wettelijke eisen: ook andere ‘cruciale’ veiligheidsinstallaties als brandmeld- en blusinstallaties en opslagtanks hadden opnieuw gekeurd moeten worden.

‘In de huidige situatie is er een verhoogde kans op milieuschade, persoonlijke schade, schade aan derden, alsmede operationele en materiële schade’, constateert de generaal-majoor in een andere memo. Het valt volgens hem niet uit te sluiten dat als problemen aanhouden en bedrijfsprocessen moeten worden stilgelegd, militairen op buitenlandse missies verstoken blijven van brandstoffen en munitie.

Het Rijksvastgoedbedrijf laat in een reactie weten: ‘Uitgaande van de strengste norm is het Rijksvastgoedbedrijf samen met defensie bezig met het uitwerken van een set van maatregelen, ieder vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid. Binnenkort wordt daarover overlegd met de inspecties.’ In antwoord op andere vragen verwijst het bedrijf naar defensie of wil het niet reageren.

Het wob-verzoek werd uitgevoerd door Marlies de Brouwer en Erik Verwiel

Vijf defensiedepots waar het misgaat volgens de inspectie

Tijdens bezoeken van de Inspectie SZW blijkt dat er fouten worden gemaakt op opslagplaatsen van defensie. Fouten die direct of indirect de veiligheid in gevaar brengen. Vijf voorbeelden.

Het munitiedepot in Veenhuizen, de grootste van West-Europa. Probleem: Beveiliging voor bliksem en overspanning deugt niet.

VEENHUIZEN
Tijdens een bezoek in november 2017 merkt de Inspectie SWZ (van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) dat de bliksem- en overspanningsbeveiliging niet deugt op het grootste munitiedepot van West-Europa (214 munitiemagazijnen). Terwijl het vaste keuringsbedrijf in 183 rapporten van de bliksembeveiligingsinstallaties tekortkomingen heeft gemeld. Defensie zegt de problemen niet voor 1 oktober 2018 te kunnen verhelpen, omdat het project zou moeten worden aanbesteed. De Inspectie neemt hiermee geen genoegen en wijst erop dat de bliksem in Nederland jaarlijks per vierkante kilometer ongeveer drie keer inslaat. Een potentieel groot gevaar dus voor een munitie-opslagplek. Het lukte Defensie evenmin om de onveilige magazijnen in Veenhuizen leeg te maken en munitie binnen vijf dagen, ook een eis van de inspectie, te verplaatsen naar andere depots. Het werk is inmiddels gedeeltelijk hervat na herstelwerkzaamheden en een nieuwe inspectie.

Het munitiedepot bij Reek. Hier leren militairen omgaan met explosieven. Probleem: Noodalarm werkt niet goed en er ligt een camping in de buurt.

SPRINGTERREIN REEK
In het Brabantse Reek, waar militairen onder meer worden getraind in het herkennen van geïmproviseerde explosieven en het omgaan met mijnen, heeft de inspectie zijn vraagtekens bij het alarm dat in geval van nood moet klinken. Militairen worden per portofoon gealarmeerd, maar moesten daarbovenop lawaai maken door middel van luchtdruktoeters ‘van het type feestartikel’, zo constateren de inspecteurs. ‘Deze luchtdruktoeters en hun signaal zijn niet herkenbaar als waarschuwingssignaal en daarmee niet geschikt voor dit doel.’ Ander aandachtspunt: in de buurt van dit springterrein ligt een minicamping. Defensie moet van de inspectie nagaan of deze camping gelegen is op veilige afstand van het terrein.

Twintig magazijnen aan opslag in Staphorst. Probleem: werk stilgelegd omdat iemand met een plamuurmes etiketten van munitie schraapte.

STAPHORST
Ook bij het munitieterrein in Staphorst, met twintig magazijnen, constateert de inspectie dat de bliksembeveiliging niet deugt. Maar er is nog wat aan de hand. De inspecteur verbaast zich er bij zijn bezoek in oktober vorig jaar over dat iemand met een metalen plamuurmes etiketten van munitie heeft afgeschraapt. Werken met niet-vonkvrij materiaal is streng verboden op ontploffingsgevoelige plekken, weten medewerkers van defensie. Dus ook in Staphorst, waar honderd stuks van deze munitie met een stalen buitenkant liggen opgeslagen. De inspecteur legt het werk stil.

Kazernecomplex in Oirschot. Probleem: zenuwcentrum voor calamiteiten ligt binnen de rode gevarenzone.

KAZERNE OIRSCHOT
Op het kazernecomplex dient gebouw 85 als zogenaamde ‘OPS room’. Dit zenuwcentrum is een belangrijkste post als zich een calamiteit voordoet op een militaire basis. Tijdens een bezoek van de inspectie blijkt dat de OPS room zich bevindt binnen de rode gevarencontour – de plek waar militairen het meeste gevaar lopen als het misgaat. Defensie moet het zenuwcentrum dan ook op een andere plek inrichten.

De vliegbasis in Woensdrecht. Probleem: Scharnierdeuren gaan bijna niet open en brandklasseborden hangen verkeerd.

VLIEGBASIS WOENSDRECHT
Het bezoek van de inspecteurs in april 2017 maakt duidelijk aan welke eisen een ‘hoogrisicovolle’ locatie moet voldoen. Zo noteren de inspecteurs dat de scharnierdeuren van gebouw B106 handmatig bijna niet open te krijgen zijn. Ook zien ze aan een deur een oranje brandklassebord hangen, terwijl munitie van de aangegeven gevarenklasse in twee andere ruimtes ligt opgeslagen. Dit kan verwarring opleveren, aldus de inspecteurs. Een Rijksvastgoedbedrijf-medewerker gaat bij de inspectie in de fout doordat hij bij een bezoek aan de propaantank op het terrein zijn mobiele telefoon laat aanstaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.