reportage koningsdag in amersfoort

Bij de Koppelpoort staat Willem-Alexander ineens oog in oog met Johan van Oldenbarnevelt

Oranje feestvierders in Amersfoort op Koningsdag. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Koning Willem-Alexander viert zijn 52ste verjaardag in Amersfoort, vorig jaar uitgekozen voor het koninklijk bezoek op Koningsdag. Van een licht dalende populariteit van de Oranjes is deze zaterdag niets te merken.

‘Koning, koning’, scanderen tientallen kinderkelen als om 10.59 uur de blauwe hofbus AA81 komt voorrijden bij de Mariënhof. De lucht is Hollands grijs en zal dat de komende twee uur blijven. Maar tot opluchting van heel Amersfoort valt er geen spat regen meer, anders dan de somberste weerberichten de dagen tevoren wilden doen geloven.

Ze zijn compleet: koning Willem-Alexander en koningin Máxima, de prinsessen Amalia (op kekke rode pumps), Alexia en Ariane, prins Constantijn en prinses Laurentien, en de vier ‘Apeldoornse’ prinsen met hun echtgenotes – geen lid meer van het Koninklijk Huis, maar elke Koningsdag uitbundig zwaaiend en selfies nemend aanwezig.

Koning Willem-Alexander en koningin Máxima met van links naar rechts de prinsessen Ariane, Amalia en Alexia. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

‘Wij, Amersfoort’ is het thema dat de gemeente heeft bedacht voor Koningsdag 2019. Langs een wandelroute van ruim een kilometer zijn veertien mini-evenementen geprogrammeerd, die worden gepresenteerd door ‘verhalenvertellers’. De familie gaat van hoofdstuk naar hoofdstuk, heeft burgemeester Lucas Bolsius (CDA) tevoren gezegd, als in een boek. Levende geschiedenis en eigentijds vertier, dat is de formule.

Mondriaan

Wat heeft ‘de meest gemiddelde stad van Nederland’ te bieden? ‘U was iets te vroeg, u kon niet wachten maar ik snap dat’, zegt Bolsius bij wijze van begroeting tegen de koning. Na de muzikale opening met het lied ‘Mooi’ door Wudstik (artiestennaam van Jermain van der Bogt, bekend van The Voice) en leerlingen van vijf basisscholen, gaat het gezelschap al meteen op de Kleine Haag over tot het uitbundig handen schudden. Het publiek staat rijen dik, mensen hangen uit de ramen. Ook dat blijft de komende twee uur zo. Van een licht dalende populariteit van de Oranjes, volgens twee opinieonderzoeken, is deze zaterdag niets te merken.

De hoek om, op de Zuidsingel, is aandacht voor schilder Piet Mondriaan (1872-1944), wiens geboortehuis aan de Kortegracht vlakbij ligt. Het is nu Museum Mondriaanhuis. Verderop staat op het stadhuis zijn uitspraak: ‘Ondanks alles strijdt het ideële tegen het materiële.’

Prinses Ariane speelt een potje basketbal. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De koninklijke familie hoort aan de overkant van het water een boogiewoogie, als verwijzing naar Mondriaan’s beroemde schilderij Victory Boogie Woogie (volgens sommigen ‘de Nachtwacht van de 20ste eeuw’). Koningin Beatrix woonde in 1998 de presentatie van het schilderij bij in het Haags Gemeentemuseum, nadat het in stilte voor 82 miljoen toenmalige guldens (37 miljoen euro) was gekocht uit particulier bezit en staatseigendom werd.

Helma van Schendel staat bij het bruggetje over het water en heeft haar plek goed gekozen. ‘Ik heb mijn vroegere schoolgenoten teruggezien’, zegt ze enthousiast over de prinsen Van Vollenhoven. Maurits, Bernhard, Pieter-Christiaan en Floris zaten op het Veluws College in Apeldoorn, en zij en haar broer ook. ‘Er waren er een paar bij die heel goed konden afkijken’, zegt ze lachend. Nu is ze overtuigd Amersfoortse en handelt in boxen waarmee je ‘knetterlekkere maaltijden’ maakt.

Geen afval

De Varkensmarkt staat in het teken van duurzaamheid en ieders eigen mogelijkheid daarin een aandeel te hebben. Aanwezig zijn de Amersfoortse zusjes en Zero Waste-bloggers Jessie en Nicky Kroon. Na een blog en een boek (‘nu al vierde druk’) hebben ze sinds maandag ook een winkel, SMIR in de Mooierstraat, om een plasticvrij leven te bevorderen.

‘Wij proberen te leven zonder afval’, zegt Nicky tegen de koning. ‘Omdat wij al lang in deze sector werken, kennen veel kleine merken ons. Wij kopen niet in via groothandels. Alleen met bijvoorbeeld medicijnen is het onmogelijk om geen afval achter te laten, maar met de meeste andere dingen wel.’

Koningin Máxima met dochter Ariane. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

In de smalle Krankeledenstraat, waar alleen genodigden zijn omdat er geen ruimte is voor publiek, treden de Cliniclowns op. Zij hebben hun thuisbasis in Amersfoort. Ook poppenspeler Leo Petersen (Lejo uit Sesamstraat) is er. Iedereen draagt een rode neus en van boven uit de open ramen worden bellen geblazen. De straat komt uit bij de Onze Lieve Vrouwentoren, beter bekend als Lange Jan (niet te verwarren met de abdijtoren in Middelburg met dezelfde naam). Vrijwilligerswerk en mantelzorg is hier het thema, terwijl vier in het wit gestoken klimmers onderwijl een ballet opvoeren tegen de gevel van de toren.

Aan tafels voeren de leden van de Oranje-familie gesprekken met betrokkenen. Bij Cieka Galenkamp zijn Constantijn en Laurentien aangeschoven. ‘De voedselbank Amersfoort heeft een Appeltje van Oranje gekregen (een jaarlijkse prijs van het Oranjefonds, red.). Dat is een beloning die ons geen windeieren legt. Ik heb met Laurentien gesproken over haar Alliantie Kinderarmoede, een heel mooi initiatief.’

Op de Westsingel speelt het gezelschap Holland Opera een korte scène en maakt prins Pieter-Christiaan selfies met de daar opgestelde veteranen. Hij is zelf reservekolonel bij de Koninklijke Marechaussee.

Pallets

In de richting van het Stadhuisplein, bij de Hellestraat, is plek ingeruimd voor opvallende kunst van pallets en palen. De makers zijn Antal, Thijs en Marisja en ze noemen zich ATM. ‘We bouwen al twintig jaar samen’, leggen ze uit. Het idee achter het tijdelijke kunstwerk boven de ingang van de parkeergarage is ‘een nieuwe stadspoort’. Daar is Amersfoort immers mede bekend om. ‘Wij vinden dit een goede manier om mensen te ontvangen.’

Het ruime Stadhuisplein zelf is ingericht voor sport. Het WK-voetbal voor vrouwen deze zomer werpt zijn schaduw vooruit: oud-international Kirsten van de Ven, nu manager vrouwenvoetbal bij de KNVB, mag de in Frankrijk te winnen bokaal tonen. Hij staat begeerlijk op een sokkel. ‘Aanraken mag niet hoor’, zegt ze tegen de koning.

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De aandacht voor de regio is dit jaar verpakt in een quiz. Negen gemeenten, waaronder Baarn met zijn koninklijke geschiedenis, doen mee. Het zijn ‘parels met potentie’, volgens Hans Oosters (PvdA), commissaris van de koning. Zo leert de familie dat de Amersfoortse kei uit Soesterberg komt, en dat alleen Sinterklaas op de Eemnesservaart mag varen. Willem-Alexander dus niet. ‘Maar als ik als Sinterklaas verkleed ben wel!’, zegt hij gevat.

Het Plantsoen-West is omgetoverd in een foodfestival-terrein, dat na het passeren van de familie open blijft voor publiek. Blikvanger is Anna Yilmaz, korporaal bij de marine maar vooral winnares van Heel Holland Bakt. Ze heeft een ‘Koningsdag Schnitt’ bedacht. En waar schrijver Gerard Reve ooit de katholieke dieren introduceerde, toont Dierenpark Amersfoort aan het eind van het plantsoen zijn ‘koninklijke dieren’. Dat zijn ze vandaag allemaal een beetje, de kinderen die de dieren uitbeelden, maar natuurlijk spant de leeuw de kroon.

Raadpensionaris

Bij de 14de eeuwse Koppelpoort staat koning Willem-Alexander oog in oog met schilder Caspar van Wittel (1653-1736) en, pikanter, Johan van Oldenbarnevelt (1547-1619). De raadpensionaris werd vier eeuwen geleden in opdracht van Maurits van Oranje voor de Ridderzaal op het Binnenhof ter dood gebracht wegens hoogverraad.

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De tijd heelt alle wonden? Premier Mark Rutte zei vrijdag in antwoord op deze vraag tijdens zijn wekelijkse persconferentie: ‘Er is wel meer te zeggen over die geschiedenis. Maurits zou tot op zijn sterfbed grote moeite hebben gehad met de herinnering aan wat er in 1619 is gebeurd. Het is een ingewikkelder conflict dan wij soms aannemen, niet zomaar een conflict tussen de regentenklasse en het Oranjehuis.’

Eerder schreef Oldenbarnevelt-biograaf Ben Knapen al dat veronderstelde gevoelens van ongemak bij het Koninklijk Huis met de figuur Oldenbarnevelt een broodje-aapverhaal zijn. Volgens hem droeg koningin Wilhelmina ‘een financieel steentje bij’ aan het standbeeld dat Oldenbarnevelt in 1911 in zijn geboorteplaats Amersfoort kreeg. Op zijn beurt schreef Wilhelmina-biograaf Cees Fasseur die donatie dan weer toe aan haar echtgenoot, prins Hendrik, die er door zijn sociale positie niet aan ontkwam een gift te doen voor deze ‘niet bepaald warme Oranjeklant’.

Oldenbarnevelt is deze Koningsdag een leerling van theaterschool De Springplank, Thijs den Ouden, die volgens de gespeelde scène ‘op het punt staat naar Den Haag te verhuizen’. ‘Ben je al een beetje zenuwachtig’, vraagt de huidige prins Maurits lachend, doelend op het brute levenseinde dat hem daar te wachten stond. ‘Ja, 400 jaar geleden ging het goed mis’, beaamt de koning. Maar Thijs heeft niets te vrezen – ‘de grondlegger van het huidige Nederland’ en de Oranjes gaan nu handenschuddend uit elkaar.

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant / de Volkskrant

De finale is op het Eemplein, waar de Marcel Fisser Band speelt. ‘Laten we dansen’, is de muzikale oproep aan het publiek. Koning Willem-Alexander zegt in zijn dankwoord niets te begrijpen van het spreekwoord over de ezel en de steen. ‘Want tegen deze kei wil je je heel vaak stoten. Bedankt Amersfoort!’ Daarna zingen familie en publiek het Wilhelmus.

Eén beroemde Amersfoorter is niet aan bod gekomen vandaag. Van de dichter Herman Gorter is in de binnenstad een vers op een buitenmuur geschilderd, maar hij paste kennelijk niet in het programma. Hij was van 1889 tot 1893 leraar klassieke talen aan het stedelijk gymnasium. ‘Onder de leraren was niemand die wat betekende’, schrijft literatuur-historicus Garmt Stuiveling over Gorters ervaringen, ‘en ook de leerlingen bleken in irritante graad middelmatig.’ Gorter zocht zijn heil elders: een nieuwe lente, een nieuw geluid.

Maar voor party poopers was zaterdag geen plaats in Amersfoort.

Hoe de Grande Parade al snel uit het programma verdween, maar ‘de regio’ blijft

2013 Inhuldiging koning Willem-Alexander in Amsterdam op 30 april. De aangekondigde viering van Koninginnedag in De Rijp en Amstelveen wordt een jaar uitgesteld.

2014 Eerste Koningsdag, maar nog gevierd als Koninginnedag. Met bezoek aan twee gemeenten, De Rijp en Amstelveen, op zaterdag 26 april (omdat de nieuwe datum 27 april op zondag viel). Voor het laatst met prinses Beatrix, voor het eerst (deels) met de prinsessen Amalia, Alexia en Ariane.

2015 Koningsdag-nieuwe-stijl, gevierd in één ‘centrum-gemeente’. De keuze valt op Dordrecht. Met een ‘grande parade’, die naar de wens van de nieuwe koning de regio vertegenwoordigt en een verwijzing moet zijn naar het vroegere defilé van koningin Juliana. De parade in Dordrecht is, als begin van de dag, een stoet van schepen op de Merwede - die (iets) te lang duurt.

2016 Zwolle. De Grote Markt is het toneel van de parade, halfweg het programma, in hoog tempo uitgevoerd. Alle aandacht ging daarna naar het eerste interview met de drie prinsesjes.

2017 Tilburg. De regio is vertegenwoordigd met een defilé op de rotonde bij spoor en Heuvelring. We zagen onder meer 50Plus-fractieleider Henk Krol enthousiast op de tribune, maar het onderdeel vertraagde de voortgang van de viering.

2018 Groningen. Geen grande parade meer, de regio is vooral vertegenwoordigd door actuele aandacht voor problematiek rond de gaswinning.

2019 Amersfoort. Eerste lustrum van Koningsdag naar het model van Willem-Alexander. De omliggende gemeenten vertegenwoordigd in ‘regioquiz’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden