'Bij de Firma werd alles een gevecht'

Wat ging er mis bij Firma Rieks Swarte, het befaamde, vernieuwende theatergezelschap? Oprichter Rieks Swarte spreekt zich uit: 'Ik vind het ingewikkeld het bed te moeten delen.'

HAARLEM - De Haarlemse Firma Rieks Swarte, theatermakers sinds 1992, stopt. Het bestuur besloot tot opheffing na conflicten tussen oprichters Rieks Swarte (64) en Ina Veen (67).


Na 21 succesvolle jaren plotseling een eind aan Firma Rieks Swarte. Wat ging er mis?

'Laat ik benadrukken dat we prachtige dingen hebben gedaan, met dank aan theater de Toneelschuur in Haarlem. Ina als organisator, ik als creatief brein, met mijn artistiek stempel, herkenbaar op al het werk. Het is spijtig dat we dit niet hebben weten vol te houden.


'We zouden ons bedrijf na ons pensioen overdragen aan regisseur Gienke Deuten, die net was toegetreden tot het gezelschap. Met haar voel ik verwantschap. Zij denkt vormgericht en durft te twijfelen tijdens een creatieproces.


'Met de nieuwe subsidie kwamen er verplicht steeds meer jonge makers bij de Firma. Ik vind het ingewikkeld het bed te moeten delen. Ina stimuleert dat juist. Er zijn voorstellingen gemaakt waar ik niets mee te maken heb, waarin ik mijn signatuur niet herken.'


Waar gaan de conflicten over?

'We werken al 28 jaar samen. Het voelt als een echtscheiding. Ina uitte steeds meer artistieke ambities. Alles werd een gevecht. Er leek sprake van drie firma's: Firma Rieks, Firma Gienke en Firma Ina. Mijn grootste fout? Blind vertrouwen. Ik merkte steeds meer: voor mij is hier geen plek meer.'


Firma Rieks Swarte was zeker van vier jaar subsidie, bijna 1,4 miljoen euro in totaal.

'Mediation pakte rampzalig uit. Een interim heeft Gienke Deuten vervroegd toegevoegd aan de artistieke kern. Datwas beloftevol. Ik had het gevoel dat er weer naar mij werd geluisterd. Dat ik weer iemand was in mijn gezelschap. Maar na de komst van directeur Dorine Cremers bleek er weinig veranderd. Ik sluit geen compromissen meer.'


Nu gaat de subsidie terug naar het Fonds Podiumkunsten.

'Zeker, maar aan die subsidie zaten resultaatverplichtingen vast. Je krijgt zoveel euro, maar dan alleen voor een coproductie in een grote zaal. En zoveel voor een kleine-zaalvoorstelling. Een aantal coproducties voor de grote zaal, met vrije producenten zoals Bos Theaterproducties, gaat niet door. Die durven door de crisis het risico niet meer aan, ondanks successen als Tante Patent en Jip & Janneke De Mjoesiekul.


'Daarmee verviel een deel van de subsidie. En er moeten wel drie salarissen worden betaald. Het bestuur zag dat niet meer zitten. En ik kreeg last van productiedwang; theater maken omdat dat moet voor de subsidie. Terwijl geld nooit boven inhoudelijkheid mag gaan. Dan maak je de kunst kapot.'


Gienke Deuten, voor de Firma met haar gezin verhuisd naar Haarlem, staat met lege handen.

'Dat ze geen bedrijf kan overnemen vind ik verschrikkelijk. Maar als mensen weten dat zij weer vrij is, krijgt zij vast mooie aanbiedingen.'


'WE MOESTEN KIEZEN TUSSEN RIEKS, INA EN GIENKE'

'Ook voor mij voelt het als een echtscheiding', reageert mede-oprichter Ina Veen van Firma Rieks Swarte. 'Rieks is altijd het gezicht naar buiten geweest, maar ik ben minstens zo sterk betrokken. Ik begrijp dat het bestuur geen verantwoordelijkheid meer wil nemen voor onzekere inkomsten nu grote-zaalproducties wegvallen.' Cees de Graaff, voorzitter van het bestuur, zegt: 'Er is een artistiek verschil van inzicht. In een betere markt had dat niet hoeven leiden tot opheffing. Nu moesten we kiezen tussen de lijn van Rieks, die van Ina en die van Gienke. We hebben de oprichters gevraagd een stap terug te doen ten faveure van Gienke. Dat bleek niet haalbaar. Om een faillissement te voorkomen, stoppen we de activiteiten per 2014, behalve de coproducties.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden