Reportage Verkiezingsdag Rome

Bij de Europese verkiezingen komt toch echt Italië eerst

Niet voor Europa, maar voor Italië - het stemlokaal aan het Piazza del Collegio Romano. Beeld Marco Bonomo

Eigen land eerst, vinden de Italiaanse kiezers. In Rome, bakermat van de EU, reageren stemmers vooral op hun eigen regering. ‘Die lui in Brussel luisteren toch niet.’ 

In het stemlokaal aan het Piazza del Collegio Romano, aan de voet van de heuvel waarop 62 jaar geleden de Europese Unie werd geboren, gaat het vandaag slechts zijdelings over Europa. De aanwezige kiezers trotseerden weliswaar de harde regen om hun stem uit te kunnen brengen voor het Europees parlement en staan in vaak lange rijen voor ze eindelijk de Europese stemlokalen mogen betreden, maar dat doen ze vandaag niet vanwege hun liefde voor Europa. Ze doen het voor Italië – het enige land dat er vandaag echt toe doet.

Italianen wachten in een rij voor het stemlokaal. Beeld Marco Bonomo

‘Wat mij betreft zijn de Europese verkiezingen deze keer hetzelfde als de Italiaanse verkiezingen’, zegt Angela Maresca, een Romeinse die net haar stem heeft uitgebracht. ‘Dit is vooral het moment waarop we tegen onze eigen regering kunnen zeggen wat we van ze vinden. Die lui in Brussel luisteren toch niet.’

Lange tijd was de EU vooral een club waarop Italianen trots waren. Ze wisten dat het Verdrag van Rome in 1957 werd getekend in de zaal van de Horatii en de Curiatii op de Capitoolheuvel. Ze waren blij dat een groot aantal Brusselse hoofdrolspelers Italianen waren, zoals de huidige president van de Europese Centrale Bank, de Hoge Commissaris voor het buitenlandbeleid én de voorzitter van het Europees Parlement. En bij de Europese stemming van vijf jaar geleden wist de pro-Europese politicus Matteo Renzi zelfs de meeste stemmen binnen te halen van alle Europese politici.

Terugkeer van de honger

‘Maar sindsdien is er zoveel veranderd’, zegt kiezer Alessandro Arezzo, vlak nadat ook hij heeft gestemd aan de voet van de heuvel waar het Europese project ooit begon. ‘Italië is de afgelopen jaren een zeer rechts land geworden. Een land waarin de extreme partijen de wind vol in de zeilen hebben, omdat de honger is teruggekomen, net als angst voor vreemdelingen. Tja, en dan krijg je dit.’

Met ‘dit’ bedoelt Arezzo de verkiezingsuitslag - na het sluiten van stembureaus om 23 uur bleek uit exitpolls dat de rechts-populistische Lega van Matteo Salvini volgens verwachting bijna twee keer zoveel stemmen haalde als bij de nationale verkiezingen een jaar eerder. Met zo’n 30 procent van de stemmen is Salvini de succesvolste euroscepticus van West-Europa – succesvoller dan zijn collega’s bij de Duitse AfD, succesvoller dan Baudet en Wilders en succesvoller dan de Franse Marine Le Pen. Zijn coalitiegenoot Vijfsterrenbeweging heeft aanhang verloren en lijkt zelfs te zijn ingehaald door de sociaal-democraten van de PD, met net iets meer dan 20 procent van de stemmen.

Portret van Alessandro Arezzo, met het Colosseum op de achtergrond. Beeld Marco Bonomo

Dat komt, aldus kiezer Arezzo, omdat Salvini begrijpt dat hij zijn eigen land op de eerste plaats moet zetten, en niet Europa. Maar ook omdat Italië nu eenmaal een centrale rol speelde in de twee grootste Europese crises van deze tijd: de financiële crisis én de vluchtelingencrisis. Twee crises bovendien waarbij het land nauwelijks hulp kreeg van de andere Europese lidstaten.

‘Italië is volledig in de steek gelaten door Europa en dat zijn de kiezers niet vergeten’, zegt bijvoorbeeld kiezer Lupo Bracci. ‘Dat er hier zoveel migranten zijn, is de schuld van Europa. Dat er hier zoveel criminaliteit is onder die migranten, is ook de schuld van Europa. Je kunt ons niet alles alleen laten opknappen. Dan krijg je situaties waarin jonge jongens maandenlang op straat moeten leven in omstandigheden waarvan zelfs een heilige gevaarlijk zou worden.’

Portret van Lupo Bracci. Beeld Marco Bonomo
‘Dat er hier zoveel migranten zijn, is de schuld van Europa. Dat er hier zoveel criminaliteit is onder die migranten, is ook de schuld van Europa,’ zegt kiezer Lupo Bracci. Beeld Marco Bonomo

Sinds de vorige Europese verkiezingen in 2014 kwamen ongeveer 600 duizend migranten aan in Italië. Omdat landen als Frankrijk en Oostenrijk een jaar later hun grenzen afsloten voor migranten, bleef het gros van die migranten bovendien in Italië hangen. Naar schatting zijn er momenteel zo’n half miljoen illegalen in Italië, die veelal leven van criminaliteit.

Budgettair huiswerk

En dan is er nog die tweede crisis: de financiële. Italië is nog altijd een van de weinige Europese landen waar de economie weigert te herstellen. Volgens de twee huidige regeringspartijen, de Lega en de Vijfsterrenbeweging, komt dat doordat er te weinig geïnvesteerd wordt, maar toen zij vorig jaar hun begroting inleverden in Brussel, noemde de Europese Commissie hun werk ‘onverantwoord’. Voor het eerst in de geschiedenis van de EU werd er zelfs aan de noodrem getrokken: de Commissie verordonneerde Italië zijn budgettaire huiswerk opnieuw te maken.

Ook dat wekte een enorme hoeveelheid wrevel in Italië. Niet voor niets beloofde Salvini de afgelopen weken op vrijwel elk podium waar hij verscheen dat hij de Europese begrotingsregels voortaan aan z’n laars zal lappen. Dat bleek een goede zet, want uit een recent onderzoek van de European Council on Foreign Relations bleek dat ruim 50 procent van de Italianen ervan overtuigd is dat de Europese Unie Italië afremt in zijn groei.

Of dat daadwerkelijk klopt – of het dus daadwerkelijk Brussel is dat voor een negatieve groei zorgt in plaats van de eigen politieke corruptie, de invloed van de maffia, de gigantische staatsschuld of de wijdverbreide belastingontduiking op vrijwel alle niveaus – dat doet er voor veel Italianen vandaag niet eens zoveel toe. Het gaat om het gevoel en dat gevoel zegt dat het anders moet.

Nonnen nadat ze hebben gestemd. Beeld Marco Bonomo

Silvio Berlusconi

‘We hadden al deze problemen met vluchtelingen en begrotingen samen moeten oplossen, als een verenigd Europa, maar dat is helaas niet gebeurd’, zegt Bracci, een man die lange tijd Silvio Berlusconi stemde, maar inmiddels is opgeschoven naar een meer eurosceptische partij. Daarin was hij zondag niet de enige: de afgelopen vijf jaar hadden de eurosceptische partijen ongeveer eenderde van de Italiaanse zetels in het Europarlement in handen. De komende vijf jaar hebben zij ruim tweederde van de Italiaans-Europese zetels tot hun beschikking.

‘De partijen die altijd maar zeggen dat Europa iets goeds is, omdat je geen geld meer hoeft te wisselen bij de grens en je paspoort niet hoeft te laten zien, begrijpen niet dat je zonder salaris helemaal geen geld hebt om te reizen, laat staan om te wisselen’, zegt Maresca. ‘Ze begrijpen niet dat je samen moet werken als er een vluchtelingencrisis is. Nou, daarom kies ik vandaag voor Italië.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden