Bij de dood van een hoge Zuid-Afrikaan

PARKS MANKAHLANA is opeens dood. Zesendertig jaar jong, maar hij leek steeds meer een oude man. Moe, uitgemergeld. Zijn moeder haalde hem woensdag op uit het ziekenhuis in Johannesburg zodat hij thuis kon sterven, tussen de groene heuvels van de Oost-Kaap....

Het sterfgeval was donderdag groot nieuws in Zuid-Afrika. Want 'Parks', zoals journalisten hem noemden, was niet zomaar iemand. Hij was de woordvoerder van president Thabo Mbeki, tot hij een kleine drie maanden geleden met ziekteverlof ging. Menigeen dacht dat hij niet echt ziek was, maar aan de kant werd geschoven vanwege de blunders die hij de laatste tijd maakte.

Parks bezweek, zoals het radionieuws het delicaat verwoordde, aan 'een langdurige ziekte'. De aard ervan is niet officieel bekendgemaakt. Maar de eerste woordvoerder van een regering die maar blijft worstelen met een effectieve aanpak van aids is zelf aan aids gestorven. Net als tienduizenden landgenoten.

Het is een Zuid-Afrikaanse tragedie, die een schril licht werpt op het gedrag van de presidentiële rechterhand in de maanden voordat hij afhaakte. Vele waarnemers vroegen zich af wat Parks, talentvolle representant van het nieuwe Zuid-Afrika, bezielde toen hij in juli bij de internationale aidsconferentie in Durban tot twee maal toe bijzonder onprofessioneel uithaalde.

Eerst verketterde hij een verklaring van vijfduizend wetenschappers uit de hele wereld, die zich grote zorgen maakten over de rare flirt van president Mbeki met de zogenaamde aidsdissidenten. Die menen dat het niet riskant seksueel gedrag is wat hiv-besmetting en aids veroorzaakt, maar armoede.

Vlak daarna maakte Parks het nog bonter. In het Amerikaanse wetenschapsblad Science meldde hij dat de Zuid-Afrikaanse regering zich geen aidsremmers kon veroorloven voor zwangere vrouwen met HIV, die daarmee de kans op besmetting van hun kinderen kunnen verminderen. Dan zou de overheid worden opgescheept met al die wezen, flapte hij eruit.

Die verbijsterende uitspraak trok Parks op bevel van hogerhand snel weer in. Kort daarna ging hij met ziekteverlof. Maar het kwaad was al geschied: bij de buitenwereld had de indruk postgevat dat president Mbeki en zijn staf lelijk de weg kwijt zijn. Niet alleen bij de aanpak van aids. De rassenverhoudingen, de crisis in buurland Zimbabwe, gebrek aan dialoog met de oppositie, allergie voor kritische geesten: op vele fronten maakt de presidentiële leiding een zorgwekkende indruk.

Mbeki, wiens binnenlandse populariteit volgens een recente opiniepeiling dalende is, lijkt de zorgen over zijn functioneren inmiddels serieus te willen nemen. Hij is de laatste weken begonnen met het beperken van de schade. De zakenwereld heeft duidelijk te horen gekregen dat het ANC, anders dan Zimbabwe, het eigendomsrecht respecteert, en vooraanstaande journalisten zijn bezocht om uit te leggen dat er toch een goed aidsbeleid in de startblokken staat.

En, welk een primeur, de president gaf voor het eerst in de zeventien maanden dat hij aan het bewind is een volwassen persconferentie - uitsluitend voor buitenlandse correspondenten. Woensdagavond, terwijl Parks op zijn sterfbed lag, probeerde Mbeki in een zaal van het Sheraton-hotel in Pretoria uit te leggen waarom hij doet wat hij doet.

Zijn betogen overtuigden nog niet erg - buurman Mugabe moet heel voorzichtig worden behandeld omdat Zimbabwe anders 'instort'; wat aids betreft heeft de president nog steeds vele vragen; de regering-Mbeki vindt dat ze op alle fronten 'erg goed' presteert - maar je moet de presidentiële manoeuvres ook een beetje van de positieve kant kijken.

Thabo Mbeki reageert eindelijk op de toenemende zorg over zijn koers. Hij is nu in ieder geval bereid zijn beleid aan de man te brengen, in plaats van in zijn kantoor te zitten mokken over een boze buitenwereld die tegen hem samenzweert.

Het is een stap die zonder vervolg zinloos is. De president van Zuid-Afrika zal ook de Wet van het Voortschrijdend Inzicht moeten omarmen, en bereid dienen te zijn sterk omstreden opvattingen te veranderen. En daar is hij niet goed in. Thabo Mbeki is nogal arrogant.

'Parks is vast aan armoede gestorven', grapte een van mijn collega's cynisch toen hij het nieuws van de dood van de presidentiële woordvoerder hoorde. Het is inktzwarte humor, die president Mbeki zelf heeft opgeroepen. Moge hij zichzelf hervinden. Zuid-Afrika heeft een groot staatsman nodig, geen brokkenpiloot.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden