Nieuws

Bij de aanpak van luchtvervuiling blijven houtkachels en open haarden vooralsnog buiten schot

Bij het terugdringen van luchtvervuiling blijven houtkachels en open haarden nog grotendeels ongemoeid. Gemeenten, die dit zouden kunnen aanpakken, zien zich beperkt door landelijke wetgeving. Dit blijkt uit een enquête van de Volkskrant onder gemeenten die het Schone Lucht Akkoord ondertekenden.

Houtkachels verspreiden, net als het verkeer, fijnstof.  Beeld ANP
Houtkachels verspreiden, net als het verkeer, fijnstof.Beeld ANP

Het akkoord, een jaar geleden gesloten, is het paradepaardje van het Nederlandse luchtbeleid. De Rijksoverheid, 69 gemeenten en alle provincies behalve Limburg doen mee. Ze spraken af de gezondheidsschade door luchtvervuiling in 2030 te hebben gehalveerd ten opzichte van 2016. Houtstook vormt een apart hoofdstuk, maar daarop ingrijpen blijkt lastig.

Luchtvervuiling verkort het leven van Nederlanders gemiddeld met een jaar, volgens het RIVM. Kachels en haarden nemen meer dan 10 procent van die verloren tijd voor hun rekening, naar verwachting neemt dat aandeel toe wanneer vooral het verkeer steeds schoner wordt.

De meeste gemeenten geven voorlichting, via hun website, sociale media of cursussen. Denk aan adviezen over het gebruik van goed gedroogd hout en bij welke weersomstandigheden rook lang blijft hangen. Gemeenten die meer willen doen, tekenen aan dat de landelijke wetgeving moet veranderen. Dat geldt bijvoorbeeld voor Nijmegen, dat het afkondigen van stookverboden op plekken met veel overlast onderzoekt. De regering is voorzichtig met het inperken van vrijheden achter de voordeur: mensen mogen zelf beslissen hoe ze hun huis verwarmen.

Ruim 80 procent van de gemeenten geeft aan de klachten over houtrook op te pakken die sinds eind 2019 binnenkomen via stookwijzer.nu. Dat doen ze doorgaans met voorlichting en bemiddeling, voor handhaving is ook hier beperkt ruimte. Bovendien ontbreekt het aan een landelijk vastgelegde methode om te bepalen of een schoorsteen te veel uitstoot – die is nog in ontwikkeling.

Landbouw

Gemeenten melden ook nauwelijks stappen op gebied van landbouw. Die sector is eveneens verantwoordelijk voor meer dan 10 procent van de gezondheidsschade, en dat aandeel kan op plekken met veel veeteelt flink hoger zijn. Maatregelen moeten vooral van de Rijksoverheid komen. Die geeft sinds vorig jaar subsidie aan veehouders die hun uitstoot willen terugdringen, meldt een woordvoerder van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

Het Schone Lucht Akkoord is gericht op de lange termijn, het is te vroeg om te beoordelen of de ondertekenaars op schema liggen. Elena Bondarouk, die luchtkwaliteitsbeleid onderzoekt aan de Universiteit Leiden, is in elk geval positief over het idee erachter. ‘Tot nu toe was de drijfveer in het beleid: hoe halen we de Europese normen? Nu draait het om de gezondheid van de burger.’

Op andere gebieden nemen gemeenten dan ook concretere maatregelen, van strengere uitstooteisen in vergunningen voor de industrie tot kortingen voor schone schepen als ze aanleggen. De focus ligt vooral op verkeer, goed voor eenderde van de gezondheidsschade en daarmee boosdoener nummer één. Dan gaat het veelal om snelfietspaden of gratis fietsenstallingen, en ruimte voor laadpalen voor elektrische auto’s. Onder meer Utrecht, Eindhoven en Den Haag willen hun milieuzones, waar voertuigen die te vervuilend zijn worden geweerd, uitbreiden of aanscherpen.

Zero emissie

Bovendien zal Nederland kennis maken met zero-emissiezones, waar bepaalde voertuigen helemaal geen uitlaatgassen meer mogen uitstoten. In elk geval negen gemeenten willen iets dergelijks invoeren of onderzoeken dit. Zo moeten in Assen bestel- en vrachtwagens die winkels in het centrum bevoorraden vanaf 2025 uitstootvrij zijn.

Slechts 69 van de 352 gemeenten nemen op dit moment deel aan het akkoord. Te weinig, vindt onder meer het Longfonds. Elena Bondarouk is voorzichtiger: ‘Meer is natuurlijk beter, maar bedenk dat dit de kopgroep is. Je kunt niet van alle gemeenten verwachten dat ze vooruitlopen.’

Met medewerking van Erik Verwiel.

In een eerdere versie van dit artikel stond dat er in totaal 355 Nederlandse gemeenten zijn. Dit is het aantal van 2020: sinds 1 januari zijn het er 352.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden