Bij Chinezen wordt spreken zang en stilte muziek

Werken van Chen Xiaoyong, Zhou Long, Chen Qigang, Chen Yi en Julian Yu door de Deutsche Kammerphilharmonie en Lan Rao o.l.v....

PAY-UUN HIU

Voor de Chinese 'new wave' naar de westerse muziekwereld golfde, was muziek muziek en taal was taal. Natuurlijk, er was zoiets als 'gezongen tekst'. Tonen die aaneengeregen zijn tot een melodie en woorden die bij elkaar een zin vormen.

Bij de Chinese composities die maandagavond in de Amsterdamse Beurs van Berlage door de Deutsche Kammerphilharmonie onder leiding van Muhai Tang werden uitgevoerd, lopen die zaken echter door elkaar. In Zhou Longs Li Sao Cantata zongen de gongs als mensen, in As a dream van Chen Yi werd de viool een sopraan en de sopraan een viool, en in Scintillation II van Julian Yu ratelde het slagwerk als een trio van begaafde redenaars. Muziek is taal en wat er wordt gezegd is klank.

De in Hamburg wonende Chen Xiaoyong schrijft het expliciet in de toelichting bij zijn stuk Warp, dat maandag z'n wereldpremière beleefde. 'Mijn centrale compositorische idee is nauw verbonden met de bijzonderheden van de Chinese taal. Een en dezelfde lettergreep wisselt van betekenis, al naar gelang de toonhoogte waarop ze wordt uitgesproken.' Warp, een titel die Chen Xiaoyong associeert met betekenissen als 'keten', 'vertekening' en 'tijdverschuiving' is een vrije articulatie van toonhoogte in een overwegend vrije ritmiek.

En ook hier is alles een continue verschuiven, verstemmen en vertekenen: de bassist wordt ratelaar, de andere strijkers roffelen op woodblocks of beroeren tempelschalen en blazers spelen lange glissandi als woordloos, vloeiend Chinees. Muziek en taal zijn versmolten in een lange keten waarin een toon geleidelijk een kleur wordt en kleur geleidelijk in toon transformeert.

Ook in Chen Qigangs Lumières de Guang Ling zijn beeld, taal en muziek een zinnenstrelende eenheid van kleur, geur en klank. Met het beeld voor ogen van een uiterst traag rondcirkelende camera rond twee mensen in een veranderende lichtval met wisselende scherpte, combineerde Chen Qigang op onnavolgbare wijze de kleuren van China met de geest van Darmstadt en een roze vleugje Hollywood.

Bij deze klankmagiërs uit het Oosten wordt spreken zang en stilte muziek. De muziek begint niet waar woorden ophouden en woorden zijn niet langer alleen maar dragers van begrippen van de geest. Hun betekenis is hun klank. Maar wanneer die klank verstilt en de stilte laat klinken, lijkt alles weer zoals het was. Taal is taal. Muziek is muziek. Alleen zijn dan, zoals de Zenparabel vertelt, de voeten een stukje van de grond.

Pay-Uun Hiu

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden