Bij Checkpoint Charlie is 'Gorbi' weer de held

Zondag is het 25 jaar geleden dat de Muur viel. Een van de hoofdrolspelers van toen, Michael Gorbatsjov, was vrijdag al in Berlijn. 'Reagan was een toneelspeler!'

Voormalig Sovjet-leider Michael Gorbatsjov liet vrijdag zijn handafdruk vereeuwigen, zodat die bij een laatste stuk Muur kan worden geplaatst. Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant
Voormalig Sovjet-leider Michael Gorbatsjov liet vrijdag zijn handafdruk vereeuwigen, zodat die bij een laatste stuk Muur kan worden geplaatst.Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant

'Gorbi! Gorbi!' De kleine man met de zwarte arbeiderspet laat zich het gejuich welgevallen. 'Ik ben hier jaren niet geweest. Het is goed om op deze historische plek te zijn', zegt Michael Gorbatsjov (83). 'Het doet me deugd dat het zo goed met uw land gaat.'

De laatste president van de Sovjet-Unie laat zich vrijdagmiddag even zien bij het ooit zo beruchte Checkpoint Charlie. Hij drukt bij de oude grensovergang tussen Oost- en West-Berlijn zijn handafdruk in een stukje cement dat vervolgens op een reststuk Muur zal worden geplaatst.

De man is nog steeds populair in Duitsland. 'Gorbi help ons!', klonk het ruim 25 jaar geleden in de straten van Dresden, Berlijn en Leipzig. Gorbatsjov had in zijn eigen land de hervormingen ( perestrojka, glasnost) al doorgezet, in de DDR bleef alles, onder leiding van de steile chef Erich Honecker, bij het oude.

Tourist-trap

Tot er ook geen houden meer aan was en op 9 november 1989 de Muur viel. Gorbatsjov, anno 2014: 'Ik ben blij dat ik daar mijn steentje aan heb kunnen bijdragen.' Een groepje oudere Oost-Duitse vrouwen, deze avond speciaal voor 'Gorbi' naar Checkpoint Charlie gekomen, knikt instemmend.

'Hoezo steentje!', zegt een van de vrouwen, 'Gorbi heeft er voor gezorgd dat er geen bloed vergoten werd tijdens die dagen in 1989. Honecker had het liefst zijn tanks op ons afgestuurd. Net als eerder in Peking was gebeurd.'

Het is ietwat surrealistisch om de oude Gorbatsjov hier op deze avond bij Checkpoint Charlie te zien. De 'tourist-trap' van Berlijn bij uitstek, de plek waar 'De Muur' tot big business is geworden. Handelaren in oude Sovjet-uniformen, 'Muurmusea', jongemannen die zich tegen geld in Amerikaanse uniformen voor het wachthokje laten fotograferen. Hier hoor je op normale dagen maar weinig Duits praten.

Vanavond is dat anders. Er zijn veel Berlijners naar het kruispunt Friedrichstrasse/Zimmerstrasse gekomen. 'Kijk', zegt een moeder tegen haar dochter van 9: 'Daar is hij! Gorbatsjov, Gorbi!' Het meisje kijkt, maar de ex-Sovjet-leider is al verdwenen achter een haag van fotografen.

Michael Gorbatsjov komt aan bij Checkpoint Charlie, waar op 7 november de opening van 'Lichtgrenze 2014' plaatsvond. Beeld epa
Michael Gorbatsjov komt aan bij Checkpoint Charlie, waar op 7 november de opening van 'Lichtgrenze 2014' plaatsvond.Beeld epa

Reagan

Gorbatsjov is te gast bij de permanente tentoonstelling Der Fall der Mauer - das Erlebnis, die te zien is op een straathoek nabij de voormalige grensovergang. Grappig is dat. Op de voorgrond, in het echt, een van de hoofdrolspelers van destijds, op de muur achter hem filmfragmenten van toen.

Daar zien we de beroemde beelden van de Amerikaanse president Ronald Reagan. Het is 1987. Reagan staat voor de Brandenburger Tor, de Koude Oorlog is nog verre van voorbij. Hij houdt een beroemde toespraak: 'Mister Gorbachev, open this gate. Mister Gorbachev, tear down this wall!'

Anno 2014 kijkt de persoon tot wie deze oproep destijds was gericht met een minzaam lachje toe. Dan pakt hij de microfoon: 'Reagan was een toneelspeler! De Amerikanen geloven graag dat hij er mede voor heeft gezorgd dat ik de Muur heb opengezet. Dat is niet waar. Wij hebben pas toestemming gegeven op het moment dat de beide Duitslanden er klaar voor waren. Maar de burgers hebben het belangrijkste werk geleverd met hun vreedzame demonstraties.'

De rest van het weekeinde blijft hij te gast in Berlijn. Maandag ontmoet hij bondskanselier Angela Merkel, in DDR-tijden als jonge vrouw een groot fan van zijn glasnost-politiek. 'We gaan over de huidige crisis praten', zegt de man die onlangs verrassend een lans brak voor de politiek van Vladimir Poetin, toch bepaald geen vriend.

'De crisis rond Oekraïne mag niet verder escaleren', zegt de Nobelprijswinnaar. 'Als er iets is wat de geschiedenis ons leert, dan is het dat zolang Duitsland en Rusland vrienden zijn, het de rest van de wereld ook goed gaat.'

Ronald Reagan tijdens zijn wereldberoemde speech op 12 juni 1987. Beeld epa
Ronald Reagan tijdens zijn wereldberoemde speech op 12 juni 1987.Beeld epa

Hoe viert Berlijn de val van de Muur?

Met het aansteken van achtduizend lichtgevende ballonnen langs het traject van de voormalige grens is vrijdag het feest begonnen rond de 25ste verjaardag van de val van de Berlijnse Muur. In het weekeinde worden de met helium gevulde ballonnen langs deze Lichtgrenze op feestelijke wijze een voor een losgelaten, zodat de Muur dit keer niet valt, maar langzaam en symbolisch ten hemel stijgt.

De Duitse treinen gaan zaterdagavond om 18.00 uur weer rijden. De machinistenvakbond heeft de staking verkort en dat biedt Nederlanders de kans nog naar de festiviteiten in Berlijn te reizen.

Zondagavond is de finale van het feest voor de Brandenburger Tor. Op het podium zullen de hoofdrolspelers uit de nadagen van de Koude Oorlog aanwezig zijn, onder wie Lech Walesa en Michael Gorbatsjov. Op dit Bürgerfest am Brandenburger Tor treedt de Duitse zanger Udo Lindenberg op en voert dirigent Daniel Barenboim met de Staatskapelle 'Ode an die Freude' uit de Negende Symfonie van Ludwig van Beethoven uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden