Bij Cambodjanen stapelt zich trauma op trauma

Er staan lange rijen voor de kliniek van dokter Ka Sunbaunat in het oude Russische ziekenhuis van Phnom Penh. De gevechten in de Cambodjaanse hoofdstad zijn er de oorzaak van dat meer mensen dan anders aankloppen voor hulp....

The Guardian

PHNOM PENH

Deze gevechten zijn krankjorem, verzuchten de Cambodjanen, de botsing tussen de beide regeringspartijen is pure waanzin, en de politieke leiders krijgen hetzelfde soort bijvoeglijke naamwoorden toegevoegd. 'Hun Sen, idioot', hoont een taxichauffeur. In zijn zucht naar macht heeft tweede co-premier Hun Sen troepen en tanks ingezet tegen de eerste co-premier, prins Norodom Ranariddh, die op papier zijn meerdere is.

Volgens de geruchten wordt de bekwaamste politicus van Cambodja onder zijn koele uiterlijk verteerd door een heftige paranoia. Als dat waar zou zijn, is Hun Sen lang niet de enige. In een land als Cambodja staat de geestelijke gezondheidszorg nog in de kinderschoenen. Maar de deskundigen die zich met dit soort onderzoek bezighouden staan versteld van hun bevindingen.

'Minstens 60 procent van de bevolking heeft geestelijke problemen', zegt Kann Kall, de Cambodjaanse onderdirecteur van Ipser, een gemeenschapsproject voor geestelijke gezondheidszorg van een Nederlandse hulporganisatie. Veel Cambodjanen lijden aan hoofdpijn, rugpijn, pijn op de borst of extreme vermoeidheid - slopende kwalen die geen lichamelijke oorzaak hebben, maar voortkomen uit depressies, spanningen en trauma's.

Na wat Cambodja de afgelopen decennia heeft meegemaakt, is dit soort aandoeningen zo wijd verbreid dat ze volgens de artsen door de Cambodjanen als iets volkomen normaals worden beschouwd. Agressiviteit is doodgewoon, en het gebruik van geweld in de huiselijke kring ook, en een intense achterdocht jegens andere mensen ook.

De alledaagsheid van traumatische stoornissen belemmert het zicht op de gevallen van acute psychose, die organisaties als Ipser aantreffen in de dorpen. Zoals die vrouw van 55 die onder het bewind van Pol Pot in één week haar man en al haar familie heeft verloren en die zelf meedogenloos werd gestraft door de Rode Khmers die de baas waren in het dorp toen ze, wanhopig van honger, een varken had geslacht. Ze bonden haar aan een boom vast en lieten haar daar een week staan, sloegen haar bewusteloos en hielden haar een mes tegen de keel om haar een bekentenis af te dwingen. De aanblik van een varken, of van mensen die zwarte pakken dragen als die van de Rode Khmers, of van iemand met een mes is genoeg om haar pure doodsangst op het lijf te jagen. Ze siddert al als ze een boom ziet en als er op televisie iets van geweld te zien is, begint ze onbedwingbaar te beven.

Niemand weet hoeveel mensen zoals zij er in Cambodja rondlopen. Het bewind van Pol Pot heeft twee miljoen mensen het leven gekost, bijna een kwart van de bevolking.

Veel mensen denken dat een proces tegen Pol Pot en zijn voornaamste beulen een enorme opluchting zou zijn, een loutering die de Cambodjanen in staat zou stellen de collectieve nachtmerrie die hun nog altijd in hun slaap bezoekt de rug toe te keren.

Maar artsen als Sunbaunat worstelen met een ingewikkelder werkelijkheid: er zijn ook slachtoffers van wreedheden die zijn begaan vóór en na het bewind van Pol Pot. Zoals de vrouw die als meisje van 15 de luchtaanvallen meemaakte van Amerikaanse en andere vliegtuigen. Telkens wanneer ze terugkeert naar de plaats waar dat gebeurde, breekt het klamme zweet haar uit en krijgt ze nachtmerries. Of de vrouw van 48 wier man zeven jaar geleden werd gedood toen hij op het land aan het werk was. Sindsdien lijdt ze aan slapeloosheid en ze is te moe om het huis uit te gaan of nog enig werk te verrichten.

'We komen tot de ontdekking dat het ene trauma zich op het andere heeft gestapeld', zegt een buitenlandse arts die in Cambodja werkt. 'Dat is al zo veel jaren gaande, en het gaat nog steeds door. Het is nog niet afgelopen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden