Bij Brüggen wordt elke noot met veel liefde gefileerd

Orkest van de Achttiende Eeuw mmv Charlotte Margiono. Amsterdam, Concertgebouw. Volgende Haydnconcerten op 8, 9, 10 en 11 juni...

ROLAND DE BEER

'Marcherende manschappen, het geluid van de aanval, het gedaver van de bestorming, het gekletter van de wapens, het gekreun van de gewonden.'

Wat de verslaggever van de Londense Morning Chronicle in 1795 noteerde bij het horen van de trom, de triangel en de schellen in Haydns symfonie nr 100, lijkt de reactie van een lichtelijk overspannen geest. Maar eerlijk is eerlijk, Engeland wás in oorlog met de Fransen, Londen zát vol stakkers die de wijk hadden genomen voor Robespierre. En de razende reporter hoorde een van de eerste, en lang niet het beroerdste, van een reeks slagveldstukken waarmee componisten de Napoleontische oorlogen van een muzikaal reliëf zouden voorzien (een reeks die door Beethoven minder subtiel zou worden bekroond met Wellingtons Sieg).

De 'Turkse' instrumenten die Haydn in langzaam marstempo laat bonzen en rinkelen in het tweede deel van zijn Militaire symfonie, moeten het Britse gehoor destijds de sensatie hebben bezorgd getuige te zijn geweest van een première van verpletterende actualiteit.

In het Concertgebouw, waar Frans Brüggen en zijn Orkest van de Achttiende Eeuw voor zeshonderd toehoorders de spits afbeten van een cyclus met alle Londense symfonieën van Haydn, had die verplettering dinsdag de kleur van minzame vertedering.

Toen de slagwerkers zich kort na middernacht nog eens lieten zien, en in de slotmaten met trom en schellenboom de zaal doorkruisten, kon Joris Voorhoeve bij wijze van spreken per pakketpost worden doorgestuurd naar het Gemeentemuseum.

Maar onverminderd actueel waren Haydns kleine, gewiekste modulaties, Haydns fraseerkunst, Haydns motiefverwerkingen, Haydns instinct voor noviteiten en auditief bedrog, de gein om met weinig alles te doen - die ingewikkelde enthousiasmerende eenvoud die Haydn zo interessant maakt, waarbij de rinkelbel niet meer is dan een cherry on the cake.

Actueel was ook Brüggens doorzichtige, zich aan de zwaartekracht onttrekkende manier van Haydn vertolken, al betrof het hier een actualiteit die Brüggen en het Orkest van de Achttiende Eeuw al een jaar of twaalf uitdragen.

Bij die vertolkingskunst moet men zich geen revoluties of schokkende daden voorstellen. Het gaat om te beginnen om heel goed spelen wat Haydn heeft opgeschreven - en kom daar tegenwoordig eens om. Waar Haydn zo vaak het slachtoffer is van onderschatting, eendagsbevliegingen of een rechtstandig neergaande desinteresse, is het fijngeciseleerde Haydnspel van Brüggen en zijn mensen de vrucht van een jarenlang verwerkingsproces, waarbij elke noot liefdevol wordt gefileerd.

De oefeningssystematiek, de ene keer met afzonderlijke strijk- of blazersgroepen, dan weer met een ensemble van groepsaanvoerders, dan met het hele orkest en dan weer terug naar de tweede violen of de alten, het staat haaks op de praktijk van treurig onder-repeteren die Haydn te vaak treft.

De resultaten van het verwerkingsproces zijn te vinden op een cd-verzameling die deze maand is uitgebracht, met live-opnamen van de Londense symfonieën zoals Brüggen ze uitvoerde tussen 1986 en '92. Maar zeker zo aardig is het idee om dit 'Londense' dozijn nog eens samen te vatten in zes late festivalconcerten. Het Haydnspel van dit orkest is er alleen maar interessanter op geworden.

Het lispelen van de fluiten en hobo's in het eerste deel van de Militaire, de plastiek van het aanzetten en terugnemen in het menuet, het onderkoelde van de voorslagen en de 'foute' noten in nr 95, de solo waarin cellist Wouter Möller het orkest optilde en liet balanceren op de punt van zijn strijkstok; de tovervaseline die sopraan Charlotte Margiono had ingenomen voor haar lastige, superieur gebrachte Aria di Berenice - het was nog maar het begin.

Roland de Beer

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden