Bij abortus is aanpak wel erg zakelijk

In de abortuspraktijk speelt het motief voor de abortus geen rol. De wettelijke bescherming van het ongeboren leven raakt zo in de knel, zegt Marcel Heldoorn....

Een krantenberichtje van ongeveer een maand geleden: 'Restjes uitStopera eten voor zwerver'. Amsterdam wil broodjes, taartjes en koekjes dieoverblijven in het stadhuis, uitdelen onder daklozen. Maar of zij zich alkunnen verheugen, is de vraag. De Keuringsdienst van Waren eist namelijkdat alles gekoeld en hygiënisch verpakt blijft. Zo niet, dan mag hetalleen nog maar weggegooid worden.

Nederland stikt van de wetten, regels, voorschriften en eisen, die inveel gevallen met elkaar in strijd - en dus onzinnig - zijn. Maar ze zullengehandhaafd worden!

Hoe anders is de situatie bij abortus in Nederland. Al sinds 1981bestaat de wet afbreking zwangerschap (WAZ). Om de uitvoering van abortusgoed te controleren, valt het nog steeds onder het strafrecht, want abortusis geen gewone medische ingreep die je zo maar even ondergaat. Het gaat omeen beslissing over leven en dood.

Uitgangspunt van de WAZ is dat het ongeboren menselijk leven moetworden beschermd en dat de vrouw die door een ongewenste zwangerschap ineen noodsituatie verkeert, hulp krijgt. Om de balans tussen die twee op heteerste gezicht tegengestelde belangen te waarborgen, staan in de WAZ eenaantal zorgvuldigheidseisen.

Zo stelt de WAZ dat de vrouw haar beslissing op zorgvuldige wijze engeheel vrijwillig moet nemen. Daarbij moet de arts er zeker van zijn datde beslissing door de vrouw genomen is in het besef van haarverantwoordelijkheid voor het ongeboren leven. De arts moet in geval vantwijfel van de ingreep afzien. Ook is voorzien in een minimale bedenktijdvan vijf dagen.

Juist die zorgvuldigheidseisen staan op dit moment ter discussie. Uiteen enquête uitgevoerd door NOVA bleek twee weken geleden dat alleabortusklinieken de wettelijke vijf dagen bedenktijd als hinderlijk,bevoogdend en kwetsend ervaren. Zij deden, vooruitlopend op de komendeevaluatie, een oproep aan de politiek om de bedenktijd - oorspronkelijktoch bedoeld om de vrouw te verzekeren van tijd om een weloverwogen keuzete maken? - af te schaffen.

Hoe terecht, en nodig, de roep om het afschaffen van onnodige regelsop verschillende terreinen ook is, op dit gevoelige terrein is afschaffingof uitholling natuurlijk ongewenst. Als een op de zeven zwangerschappenin Nederland, en tweederde van de ruim zesduizend tienerzwangerschappen,wordt afgebroken, moet de samenleving dat heel serieus nemen. Dat is nogwat anders dan broodjes die, volgens de voorschriften na twee uur buitende koelkast weggegooid moeten worden.

In het handboek van het Nederlands Genootschap van Abortusartsen (NGvA)wordt geschreven dat 'vandaag de dag het motief achter het abortusverzoekvoor de meeste artsen van minder belang is. Er wordt vanuit gegaan dat devrouw niet voor abortus komt als zij zich niet in een noodsituatie bevindt.Het aanbod van bespreking van de problemen van een cliënte dient aanwezigte blijven, maar vormt geen voorwaarde voor acceptatie. Het opdringendaarvan wordt als bevoogdend en ongewenst ervaren.' Uit datzelfde handboek:'ook als de vrouw aanvoert dat zij de abortus wil omdat het buiten regent,zal ik haar wens eerbiedigen'.

Blijkbaar hebben de Nederlandse abortusartsen de afgelopen 25 jaar eeneigen praktijk gevormd, die volledig voorbijgaat aan een van de tweepijlers van de WAZ: de rechtsbescherming van het ongeboren menselijk leven.Natuurlijk is het de vrouw die uiteindelijk de beslissing en deverantwoordelijkheid moet nemen, maar dan mogen we wel verwachten dat erserieus aandacht is en blijft voor de beschermwaardigheid van de mens inontwikkeling. Dat is niet bevoogdend of kwetsend, dat is de maatschappijverplicht met het oog op die rechtsbescherming, maar uitdrukkelijk ook methet oog op het tegemoetkomen aan de noodsituatie van de vrouw.

Uit ervaringen van hulpverleners en uit onderzoek blijkt dat eenonvoldoende zorgvuldig besluitvormingsproces het risico verhoogd opproblemen achteraf.

De hulpverleners van de Vereniging tot Bescherming van het OngeborenKind (VBOK) begeleiden dagelijks vrouwen die een abortus hebben ondergaan.Hun gevoelens van rouw en schaamte en hun verdriet zijn echt en dieppijnlijk. Velen geven aan niet op de hoogte te zijn geweest van dezemogelijke gevolgen van abortus.

In een onderzoeksrapport uit 2003 van de Rutgers Nisso Groep over depsychosociale gevolgen van abortus wordt geadviseerd voldoende aandacht tebesteden aan het besluitvormingsproces. Daarbij dient duidelijke informatiegegeven te worden over de mogelijke verwerkingsproblemen na abortus, omdatbeter inzicht de vrouw het gevoel van controle over de situatie geeft. 'Hetangstvallig weghouden van informatie over eventuele gevolgen zal eentegengesteld effect hebben.'

Al in 1997 gaf de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) aanbevelingenover kwaliteitsverbetering van de abortushulpverlening. De IGZ drong bijde abortusklinieken aan op het opstellen van schriftelijke, gedetailleerdvastgelegde procedures voor het intakegesprek, de abortusindicatie en voorde werkwijze bij het vaststellen van een noodsituatie bij de vrouw. Ditheeft geleid tot een kwaliteitsbeleid, maar een dat vooral gericht is opde medisch-technische benadering van abortus.

Het is van belang te garanderen dat de vrouw zelf een vrijwillig,weloverwogen en goed geïnformeerd besluit kan nemen. Voorwaarde daarvooris objectieve, laagdrempelige, gebalanceerde informatie die geplaatst wordtin de context van maatschappelijke en ethische aspecten.

Daarom roepen wij alle betrokkenen uit de zorgketen voor ongewenstzwangere vrouwen op multidisciplinaire richtlijnen op te stellen metberoepsgroepen, zoals huisartsen, gynaecologen, abortusartsen, ethici,psychologen, en hulpinstellingen, zoals FIOM, VBOK en maatschappelijk werk.

De richtlijnen moeten betrekking hebben op het gehele traject vanaf heteerste bezoek aan huisarts of specialist, tot en met de nazorg na degeboorte van de baby of de abortus. Heel concreet gaat het dan omvoorlichting over mogelijkheden voor uitdragen van de zwangerschap enmogelijkheden tot verwijzing naar instanties die zich met keuzegesprekkenen begeleiding bij ongewenste zwangerschap en nazorg na de geboorte bezighouden. Ook zal standaard voorlichting aangeboden moeten worden over dealternatieven voor abortus.

Daarbij moet een goede registratie en rapportage voor een effectievebeleidsontwikkeling om het aantal abortussen in Nederland te minimaliseren,waarborgen. En wat betreft de onzinnige regels. Onze hulpverleners kunneneen heleboel voorbeelden aandragen van regels die op dit moment vrouwen dieervoor kiezen hun onbedoelde zwangerschap uit te dragen, belemmeren bij dezorg voor hun kind.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden