Big data in de zorg: ligt u in 2015 in het ziekenhuis?

Big data zijn het goud van de toekomst. Velen zien vooral de risico's ervan, maar zouden we ernstige aandoeningen eerder kunnen opsporen, als wij bigdata-analisten toegang geven tot onze miljoenen patiëntendossiers?

De hoofdingang van het Albert Schweitzer ziekenhuis in Dordrecht. Beeld anp

Mogen wij inzage in miljoenen patiëntendossiers? De vraag wordt gesteld door bigdata-analist Willem Mestrom. Hij heeft geen medische achtergrond en streeft geen direct commercieel doel na. Mestrom is gespecialiseerd in de ontwikkeling van wiskundige modellen met een voorspellende waarde. De analist wil een debat aanzwengelen over het gebruik van big data in de zorg.

Big data kunnen wellicht het best worden gezien als een enorme database met 'historische' gegevens. De data-analist zoekt daarin naar correlaties tussen fenomenen, personen en gebeurtenissen.

Verhoogd risico
Mestrom denkt op basis van de dossiers beter dan een dokter te kunnen voorspellen of u een verhoogd risico heeft op bepaalde aandoeningen. Veel preciezer kan hij nog niet zijn. Het type onderzoek dat hij bepleit, wordt wereldwijd nog nergens op grote schaal uitgevoerd. Wiskundigen hebben nu eenmaal geen toegang tot patiëntendossiers.

Met andere woorden, de bigdata-expert wil inzage in uw intiemste gegevens zonder u exact te kunnen beloven hoeveel gezondheidswinst het u oplevert.

'De kans dat bigdata-onderzoek naar patiëntgegevens niets oplevert, lijkt mij ontzettend klein', zegt Mestrom. Artsen hebben al talloze eenvoudige cijfermatige medische wetmatigheden ontdekt. Wie te veel en te vet eet, heeft een grotere kans op hart- en vaatziekten. Rokers sterven vaker aan longkanker dan niet-rokers. Het gebruik van alcohol tijdens de zwangerschap verhoogt de kans op afwijkingen bij het ongeboren kind. En 55-plussers hebben een grotere kans op darmkanker dan jongeren.

Laag opgeleid
Artsen kennen evengoed statistische verbanden tussen sociale status en leefmilieu. Wie laag is opgeleid, sterft jonger. In de buurt van snelwegen, havens en vliegvelden lijden kinderen vaker aan longziekten. Hoogopgeleiden met een zittend beroep zijn weer ongezonder dan bollebozen die staan tijdens hun werk.

De medische wetenschap heeft decennia nodig gehad om bovenstaande, betrekkelijk eenvoudige verbanden te leggen. Het valt ze niet kwalijk te nemen, vindt Mestrom. Artsen zijn nu eenmaal gespecialiseerd in de geneeskunst. Dat het oncologen op den duur opviel dat longkankerpatiënten vrijwel allemaal verstokte rokers zijn, was eerder toeval dan het resultaat van gericht onderzoek.
Darmkanker

Voor veel andere ziekten is het nog volstrekt onduidelijk waarom de een wordt getroffen en een ander gevrijwaard blijft. Darmkanker is een voorbeeld van zo'n ziekte. Het kabinet besloot onlangs alle 55-plussers preventief op de aandoening te laten controleren, ook al zal het overgrote deel van de ouderen nooit door de ziekte worden getroffen. 55-minners worden niet onderzocht, terwijl sommige darmkankerpatiënten jonger zijn.

Vage klachten
Met de huidige staat van de medische wetenschap is het voor darmkanker simpelweg niet mogelijk om preciezer vast te stellen wie een hoog risico heeft op de aandoening. Misschien is dat onnodig. Misschien hebben alle darmkankerpatiënten zich op jongere leeftijd met vergelijkbare 'vage klachten' bij een huisarts gemeld. Of misschien zijn er andere aandoeningen die vooraf worden gegaan door een vast patroon van andere kwalen.

Een arts ziet te weinig patiënten om grote verbanden te kunnen ontwaren. Bovendien is het menselijk brein niet in staat om duizenden variabelen uit miljoenen patiëntendossiers te analyseren en te combineren met duizenden andere factoren als eetgewoonten, leefstijl, de luchtkwaliteit en genetische eigenaardigheden. Computers bediend door mannen als Mestrom kunnen dit wel. De analist hoopt daarom een debat te ontketenen over de toepassing van bigdata-analyses op medische dossiers.

In de Volkskrant: We zetten vraagtekens: heeft een patiënt ook echt wat aan de kennis?

 
Mestrom denkt op basis van de dossiers beter dan een dokter te kunnen voorspellen of u een verhoogd risico heeft op bepaalde aandoeningen.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.