Column

Big data, de droom van iedere volksopvoeder

 

Sheila Sitalsing
Het logo van Twitter. Beeld ANP Xtra
Het logo van Twitter.Beeld ANP Xtra

Pogingen om een nieuwe mens te scheppen gingen in het verleden niet zelden gepaard met eugenetica, ellendige heropvoedingskampen en velden des doods - al passeerde weleens een goedaardige leider die het volk trachtte te verheffen met behulp van een hartroerende oproep om 'iets' met normen en waarden te doen.

Nu komt daar big data bij, imposante bergen gegevens over gewone mensen waaruit een beetje IT'er met behulp van een leuk algoritme allerhande patronen kan destilleren. Over iemands gedrag, bijvoorbeeld, en over iemands inborst. Dat belanghebbenden kunnen weten dat u zich horkerig betoont in chatsessies, boetes laat versloffen, bibliotheekboeken te laat retourneert, schulden heeft, op de stoep fietst, wildplast, vieze boekjes bestelt, verjaardagen vergeet, de kinderen suikerhoudende dranken laat drinken, te weinig applaustweets over VPRO's Tegenlicht twittert en te veel over TLC: dat u, kortom, een niet deugend mens bent.

Het klinkt als de droom van iedere volksopvoeder en het mag derhalve niet verbazen dat China druk doende is om met behulp van big data een systeem op te zetten dat elke burger van dat immense land, of elke burger die zich op internet vertoont en digitale sporen achterlaat, een score voor zijn gedrag toekent. De Volkskrant meldde afgelopen zaterdag dat de regelgeving vorig jaar al is bekendgemaakt, maar nu pas buiten China de aandacht trekt. De bronnen waaruit de Chinese autoriteiten kunnen putten zijn talrijk: uitingen op sociale media, bankgegevens, informatie van justitie, et cetera. Elke burger krijgt een sociale kredietscore. Wie slecht scoort, kan volgens de in de krant opgevoerde specialist Johan Lagerkvist, uitgesloten worden van krediet bij de bank, een huis, of een baan. Een lage score kan worden opgekrikt door het door de autoriteiten gewenste gedrag te vertonen.

Dat zal ze leren.

Mensenrechtenactivisten zien 'een angstaanjagende visie op de toekomst', de internetspecialist spreekt van 'het volgen van de consument met een orwelliaanse politieke draai eraan', de China-expert ziet 'een fundamenteel geloof in de maakbare mens en de samenleving'. Hij spreekt van 'afrekenen met normloosheid' en het verlangen naar 'een utopische toekomst'. Hij schetst ook voordelen: het systeem zal mensen mogelijk in staat stellen hun mening te geven over de kwaliteit van de dokter, of over milieuvervuiling.

Mijn gedachten dwaalden ondertussen af naar het Handvest Verantwoordelijk Burgerschap, waarmee een kabinet van CDA en PvdA ons niet zo vreselijk lang geleden heeft achtervolgd. Het land verloederde, was de klacht van hogerhand, en de mensen 'kenden de spelregels van het samenleven' niet meer. Guusje ter Horst, toen minister, trok het land in met een 'Burgerschapskalender' en een kleurenfolder vol voorschriften, zoals deze: 'de waardigheid van alle mensen is het uitgangspunt, we houden rekening met anderen, we zijn ons bewust van het effect van ons gedrag op anderen'. De bedoelingen waren goed, misschien wel net zo goed als die van de Chinese utopisten.

Niet lang daarna bleken ze in dat kabinet zelf grote moeite te hebben met 'de spelregels van het samenleven' en bleek 'rekening houden' met de coalitiepartner een onmogelijke opgave. Van het Handvest Verantwoordelijk Burgerschap is weinig meer vernomen.

Tegenwoordig zit bij ons de burgermansfatsoenspolitie op Twitter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden