Reportage

Big Brother regeert Macedonië

Een groot afluisterschandaal laat het ware gezicht van premier Gruevski zien. Gelekte tapes onthullen verkiezingsfraude en onvrede in het kabinet over zijn megalomane bouwprojecten.

Jan Hunin
De Macedonische premier Gruevski wordt zondag enthousiast begroet op een partijbijeenkomst. Hij zei daar dat de oppositie buitenlandse geheime diensten in de kaart speelt door het publiceren van afluistertapes van de regering. Die oppositie ageert tegen zijn autoritaire bewind, te zien aan megalomane bouwwerken als het gigantische beeld van Alexander de Grote en het neoclassicistische gebouw voor het archeologisch museum (onder), die de staatskas hebben leeggezogen. Beeld AP
De Macedonische premier Gruevski wordt zondag enthousiast begroet op een partijbijeenkomst. Hij zei daar dat de oppositie buitenlandse geheime diensten in de kaart speelt door het publiceren van afluistertapes van de regering. Die oppositie ageert tegen zijn autoritaire bewind, te zien aan megalomane bouwwerken als het gigantische beeld van Alexander de Grote en het neoclassicistische gebouw voor het archeologisch museum (onder), die de staatskas hebben leeggezogen.Beeld AP

Zover is het gekomen met Macedonië dat Meri Jordanovska tegen haar automonteur in codetaal begint te spreken. 'Dat is wat afluisteren met je doet', zegt ze. 'Je zou er paranoïde van worden.' In plaats van hem gewoon te vragen of haar auto was gerepareerd, belde ze met de, ze geeft het toe, nogal lullige vraag: 'Hoe staat het ervoor?'

Je kunt het de 34-jarige onderzoeksjournaliste moeilijk kwalijk nemen. De linkse oppositie onthulde vorige maand dat de geheime dienst twintigduizend Macedoniërs afluisterde, op een bevolking van twee miljoen. Jordanovska is een van de slachtoffers. De conservatieve regering zag haar als tegenstander, omdat ze redactrice was van het onafhankelijke weekblad Fokus. Het was een van de weinige bladen die durfden te schrijven over de wijdverspreide corruptie.

Ze kreeg vorige week een kopietje van haar dossier in handen: er zaten vier verslagen in van afgeluisterde gesprekken. Alles klopte. Jordanovska is overgestapt naar het gerenommeerde Balkan Investigative Reporting Network en ze twijfelt er niet aan dat ze nog altijd wordt afgeluisterd. 'Ja, ook dit telefoongesprek met u in Warschau.'

Ze is opgehouden afspraken te maken per telefoon. 'Het is alsof ik geen privacy meer heb. Het jaagt me angst aan, het doet me walgen, het vernietigt me.'

De sociaal-democratische partijvoorzitter Zoran Zaev komt sinds februari elke week met nieuwe onthullingen onder het motto 'de waarheid voor Macedonië'. Niet alleen de burgers werden afgeluisterd, ook de regering. De naar de sociaal-democraten uitgelekte gespreksopnamen leveren een schokkende aaneenschakeling van schandalen op, waarin het Balkanland wordt ontmaskerd als een partijstaat.

Zo is de voorbije dagen het bewijs geleverd dat de regering op grote schaal verkiezingsfraude pleegde. Niets was de regeringspartij VMRO (Interne Macedonische Revolutionaire Organisatie) vorig jaar te min om maar te winnen.

Overheidspersoneel werd onder druk gezet om op de juiste partij te stemmen, en waar nodig werden bijkomende kiezers opgetrommeld. Vanuit Albanië werden hele busladingen etnische Macedoniërs naar de stemlokalen gereden. In een van haar beruchte telefoontjes stelde minister van Binnenlandse Zaken Gordana Jankulovska voor om 'de ene na de andere zigeuner' bij zijn oren naar het stemlokaal te trekken. Bij de lokale verkiezingen van 2013 ging een van de ministers zelfs zover in een door de oppositie gecontroleerde wijk de liften uit te schakelen. Het moest oudere kiezers beletten te gaan stemmen.

Het gigantische beeld van Alexander de Grote. Beeld Hollandse Hoogte
Het gigantische beeld van Alexander de Grote.Beeld Hollandse Hoogte
Meri Jordanovska, afgeluisterde journaliste en onderzoekster in Skopje. Beeld .
Meri Jordanovska, afgeluisterde journaliste en onderzoekster in Skopje.Beeld .

Dictatuur

Wee diegene die zich tijdens de campagne tegen de regering durfde te keren. Nadat de familie van een overleden popzanger haar sympathie had uitgesproken voor de oppositie, werd gedreigd de geldkraan dicht te draaien voor het museum dat aan hem was gewijd. De voorzitter van de Macedonische voetbalbond kreeg te horen dat hij in de gracht zou eindigen, als de regeringsaanhangers geen gratis kaartjes zouden krijgen.

Een gekkenhuis, noemde minister Jankulovska die frauduleuze praktijken, maar ze deed er niettemin aan mee. En ze wierpen vruchten af. De partij van premier Gruevski slaagde er voor de vierde opeenvolgende keer de verkiezingen te winnen. Met 42 procent van de stemmen veroverde ze een absolute meerderheid in het parlement. De linkse oppositie moest het met een kwart van de stemmen doen. Uit protest tegen de verkiezingsfraude weigert de partij van Zaev aan de parlementszittingen deel te nemen.

Een democratie kun je Macedonië dan ook nog moeilijk noemen, meent Jordanovska. Nee, ze schrikt er niet voor terug het woord dictatuur te gebruiken. 'Hoe moet je anders een staatsbestel noemen waarin de macht is geconcentreerd in de handen van twee of drie mensen?' Ze vraagt zich af hoe het geschokte vertrouwen van de Macedoniërs in de staat kan worden hersteld.

Aan de authenticiteit van de bandjes twijfelt ze niet. 'De regering doet niet eens de moeite de beschuldigingen te ontkennen. Het enige wat ze doet, is de oppositie beschuldigen van een poging tot staatsgreep, waarbij ze zou samenspannen met een buitenlandse geheime dienst. Maar welke dat dan wel moet zijn, wordt er niet bij verteld.'

De 45-jarige Gruevski, premier sinds 2006, denkt er niet aan af te treden. Dat hoeft ook niet, want de oppositie is er vooralsnog niet in geslaagd de grote massa te mobiliseren. Het verbaast Jordanovska niets. 'Iedereen is bang zijn baan te verliezen. Bovendien domineert de regering de media. Op de staatstelevisie is alleen propaganda te horen. De oppositie komt er niet aan het woord.'

Ook van de internationale gemeenschap verwacht Jordanovska weinig. Omdat het lidmaatschap van de EU en de NAVO op de lange baan is geschoven, heeft de regering weinig te verliezen.

Het neoclassicistische gebouw voor het archeologisch museum. Beeld Demotix
Het neoclassicistische gebouw voor het archeologisch museum.Beeld Demotix

Realiteitszin verloren

Misschien is het wachten op een breuk binnen het regeringskamp. Op de uitgelekte bandjes valt te horen hoe zelfs ministers zeggen ziek te worden van de manier waarop Gruevski en het hoofd van de geheime dienst Saso Mijalkov hun zaakjes bekokstoven. Ook de megalomane bouwpolitiek van de premier moet het ontgelden. Zijn inspanningen om Skopje een antiek aanzicht te geven hebben van de staatsfinanciën een puinhoop gemaakt. Gruevski heeft alle realiteitszin verloren, klaagt minister van Financiën Zoran Stavreski op een van de bandjes.

De onthullingen kwamen voor Jordanovska niet als een grote verrassing 'We wisten dat de Macedonische politiek niet zuiver op de graat was. Maar het is toch anders om het met je eigen oren te horen. Op de bandjes laten de machthebbers hun ware gezicht zien. Ze beschouwen de staat als hun privé-bezit.'

null Beeld .
Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden