Big Brother deelt op school de lakens uit

De toetsmanie tast de vrijheid van kinderen aan en ondermijnt het oordeel van de leerkracht.

Nu de strijd om onze privacy eindelijk is ontbrand, wordt er één groep over het hoofd gezien en dat is de groep die het meest wordt gemonitord.


Kinderen gaan naar school om te leren lezen en schrijven en krijgen ook wat te horen over geschiedenis en hoe de wereld in elkaar zit. Maar ze leren vooral dat er ook andere mensen zijn dan hun eigen familie en hoe ze moeten omgaan met verschillen.


Maar de school is wel veranderd. Dat heeft alles te maken met de 'digitalisering van de leeromgeving', ook wel het Leerlingvolgsysteem (LVS). Wat de impact van het LVS is op het onderwijs ontdekte ik tijdens het tienminutengesprek over mijn jongste dochter, toen 7 jaar oud. 'Ze doet het goed', zei de juf. Met één druk op de knop kon ik op het digibord zien hoe mijn dochter had gescoord op haar toetsen, hoe ze zich verhoudt tot de rest van Nederland, het landelijk gemiddelde, en hoe zij zich ontwikkelt.


Ik schrok ervan. In de eerste plaats van het aantal toetsen dat ze blijkbaar al had gemaakt. Dat waren er heel veel. Maar ook van het belang dat de leerkracht eraan hechtte. Het gesprek tussen de juf en mij werd volledig gestuurd door 'harde' cijfers en grafieken. Alleen interesseren die grafieken mij niet. Ik wil vooral weten of mijn dochter het naar haar zin heeft op school. Of ze goed kan meekomen in de groep. Of haar werkhouding goed is. Als er met haar leerprestaties echt iets zorgwekkends zou zijn, wil ik dat natuurlijk graag horen. Maar dan wel in de vorm van een verhaal.


Ik vind de toetsmanie die er op dit moment heerst op de Nederlandse scholen om verschillende redenen verontrustend. Controle en regels gaan uit van wantrouwen en dat is nooit goed. Ik noem het wantrouwen, want blijkbaar is de gedachte dat leerkrachten niet meer zelf kunnen beoordelen welk niveau een kind heeft en welke vorm van onderwijs daar het beste bij past. Maar een goede leerkracht weet toch gewoon wat een kind wel en niet kan? Als leerkrachten niet zelf mogen nadenken en oordelen, hoe kun je verwachten dat die kinderen dat van hen leren?


Ten tweede geven de cijfers weinig informatie over de andere relevante kwaliteiten van het kind. Wat moet je kunnen als je je wilt kunnen handhaven in de 21ste eeuw? Samenwerken, omgaan met diversiteit, informatie die je vindt op internet op waarde schatten enzovoorts. Zaken die niet in een LVS kunnen worden getoetst.


Kinderen wordt al op zeer jonge leeftijd aangeleerd dat ze moeten presteren en goed scoren. Arme kinderen. Wat een stress! Een kind van 7 dat het gewoon goed doet op school moet zich toch niet bezighouden met haar cijfers?


Als ik mijn zorgen hierover uit, waarschuwen vriendinnen met wat oudere kinderen me voor wat er komen gaat. 'Wacht maar tot je kinderen naar de middelbare school gaan, dan wordt het nog erger!' Dan hebben ze het over systemen als Magister, een digitaal systeem dat ouders inzage geeft in alles wat een kind op school uitspookt of juist niet. 'Magister is alles in één', lees ik op de website van de maker van dit product dat in Amsterdam bijvoorbeeld door het Barlaeus Gymnasium, het Montessori Lyceum en het Gerrit van der Veen College wordt gebruikt. 'Voor het voortgezet onderwijs is het zeer geschikt, omdat een school er alles in kwijt kan. De gehele administratie, de onderwijslogistieke zaken zoals cijfers en de onderwijsinhoud staan overzichtelijk op één plek.'


Niet alleen de leerlingen en het onderwijzend personeel, ook ouders, onderwijsondersteunend personeel en andere betrokkenen kunnen in dit systeem kijken. Dat klinkt wel erg Big Brother-achtig. En dat is het ook. Magister geeft mij straks bijvoorbeeld inzicht in het absentiegedrag van mijn kind. 'Heeft uw kind een uur gespijbeld of was uw kind te laat, zodra u inlogt in Magister kunt u dit zien.'


Natuurlijk, kinderen mogen niet spijbelen, maar het is wel goed dat ze dat af en toe doen. En terugdenkend aan mijn jeugd vind ik het heel belangrijk dat ouders dat niet weten. Direct verwijderen dus, deze applicatie. Als er problemen zijn met mijn kind mag ik hopen dat die ook zonder een digitaal leerlingvolgsysteem aan het licht komen.


Als puber moet je kunnen schoppen tegen ouderlijk en/ of elke andere vorm van gezag. Dat hoort bij de ontwikkeling. We willen toch geen samenleving van systeemslaven? Laten we ervoor hoeden dat informatiesystemen geen machts- of controlesystemen worden en laat leerkrachten vooral hun werk doen. Ook, of juist, opgroeiende kinderen hebben er behoefte aan met rust te worden gelaten. Ze hebben recht op privacy.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.