Bierviltjesrevolutie eindigt in vertrouwd Mikado

De belastingaangifte voortaan op een bierviltje! Lage tarieven! Geen aftrekposten meer! Kortom, afschaffing van een belastingstelsel dat zo ingewikkeld is, dat tweederde van de wereldwijde belastingliteratuur in het Duits verschijnt....

In de hervormingsgloed van voor Kerstmis leek deze Duitse droom even mogelijk. De oppositie stelde een revolutionair belastingplan voor, met als symbool het bierviltje, en kreeg applaus uit het land. De regering-Schr voelde zich gedwongen mee te doen en beloofde een vereenvoudiging die een belastingadviseur voor werknemers overbodig maakt.

Het lijkt bij een droom te blijven. Januari is de maand van de ontnuchtering na het feest, en ook van het Duitse hervormingsfront komen sobere berichten. Bereikten de politici in december nog een doorbraak die Duitsland de eerste schuchtere hervormingen opleverde, nu is van dat elan nog weinig over.

Alle experts zijn het erover eens dat Schrs nu grotendeels ingevoerde 'Agenda 2010' slechts een eerste stap is. Om te floreren, moet het Duitse bedrijfsleven van zijn ketenen worden bevrijd: te veel regelgeving, te hoge sociale uitgaven, inflexibele cao's en ijzeren ontslagbescherming. Alleen zo kunnen massawerkloosheid, lage groei en afname van de rijkdom worden bestreden.

Maar bondskanselier Schr spreekt niet meer over hervormingen. In 2003 vocht hij bij zijn onwillige partijkameraden voor pijnlijke arbeidsmarkt-maatregelen met een doorzettingsvermogen dat maar weinigen achter de wendbare goedweer-politicus hadden gezocht. Daarvoor wordt hij flink afgestraft: in de peilingen liggen Schr en de SPD op record-diepte.

Dat is ongemakkelijk in een jaar waarin veertien verschillende verkiezingen op de agenda staan. De bondskanselier is dan ook overgestapt op een thema waartegen niemand iets heeft: innovatie. De SPD wil dat meer Nobelprijswinnaars uit Duitsland komen en wil daartoe zelfs Duitse elite-universiteiten ontwikkelen van het type Harvard. Schr hield een innovatie-top met concernchefs en wetenschappers in het Kanzleramt. De kanselier is dol op dit soort media-ensceneringen, die moeten suggereren dat hij de zaken in Duitsland samen met de grote jongens bij een glas goede wijn wel even zal regelen. Zijn ronde tafels en raden leiden echter zelden tot iets concreets.

De Duitse media laten geen spaander heel van Schrs initiatief. Topwetenschap ontstaat dat toont juist het Amerikaanse voorbeeld niet door staatsingrijpen, maar door vrijheid en concurrentie, stellen de betrokkenen. Maar de SPD-regering werkt dat juist tegen: zij verbiedt de armlastige universiteiten uit ideologische overwegingen collegegeld te heffen en houdt vast aan de centrale toewijzing van studieplaatsen.

Voorts blijkt dat het kabinet-Schr ook in het zesde jaar van zijn bestaan het gewone regeringshandwerk slonzig uitvoert. Moesten chronisch zieken en vrouwen die de pil gebruiken nu ook een tientje bij de dokter betalen? Niemand wist het. Minister van FinanciEichel lanceerde een plan om zwart werk in huishoudens voortaan ook strafbaar te stellen. Tienduizenden verontrusten belden op, critici waarschuwden voor gesnuffel in de woningen, Putzfrauen in het hele land ontwierpen strategieom de controleurs om de tuin te leiden: 'Ik ben gewoon op bezoek en help even mee.'

Deze week werd het plan weer ingetrokken. Een hoop onrust voor niets.

Nu wordt het nieuws gedomineerd door Florian Gerster, een SPD-politicus die als een messias werd binnengehaald om de bureaucratische moloch te reorganiseren die de arbeidsbureaus aanstuurt. Gerster heeft daartoe miljoenencontracten met bevriende adviesbureaus afgesloten, waarbij hij de regels negeerde. Van de beloofde hervorming is intussen nog weinig te merken.

En de bierviltjes-revolutie? De regering heeft inmiddels laten weten dat een radicale belastinghervorming niet te betalen is. De christen-democraten stuiten op weerstand in de eigen gelederen: de Beierse CSU wil dierbare aftrekposten als woon-werk-verkeer niet opgeven. Een echte vereenvoudiging doet pijn bij de cli van alle partijen. CDU-leider Merkel zegt daarom nu dat de regering eerst met een voorstel moet komen. Maar die wacht liever op het voorspelde economische herstel en wijst op de onenigheid bij de oppositie.

Moeilijke aankondigingen laten de Duitse partijen bij voorkeur aan de ander over. In het nieuwe jaar zijn ze, schreef de Financial Times Deutschland, weer aangeland bij hun favoriete spelletje Mikado: wie beweegt, verliest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden