Bier & boeken

Is de literaire voorleesavond iets van vroeger? Nee hoor, het genre bloeit als nooit tevoren. Het publiek is opmerkelijk jong. En niet onbelangrijk: tijdens het voorlezen blijft de bar geopend.

'We hoeven ons geloof ik geen zorgen te maken dat literatuur stervende is', merkt Arie Boomsma op, terwijl hij vanaf het podium de uitverkochte Stadsschouwburg van Amsterdam in kijkt. Hij neemt plaats op de kansel. Niet zijn eigen proza, maar een selectie van Nederlandse poëzie zal hij voordragen. De zaal laat zich stil meevoeren op de klankenstroom van Boomsma's bekende stem. Dan klaart bulderend gelach de gedragen sfeer, als de laatste zin van een gedicht de zaal verrast.


Zevenhonderd jongeren zitten deze vrijdagavond in november op het rode pluche van de cultuurtempel aan het Leidseplein. In maart wordt jaarlijks op deze plaats het Boekenbal gehouden, maar nu hebben de jongeren, die aan hun uiterlijk te zien tot de fine fleur van de stad en omstreken behoren, hun eigen feestje: de Jonge Schrijversavond, een idee van Maurice Seleky, schrijver van de roman Ego Faber. Ooit begonnen als jaarlijks avondje in een klein café is het nu een mega-evenement. Het programma lijkt op dat van een talkshow: acht schrijvers, op Boomsma (38) na allen 30-, lezen voor uit hun debuutroman en beantwoorden vragen. Na het zaalprogramma begint het Bal, waar de schrijvers ook plaatjes blijken te kunnen draaien.


Een grauwe zondagmiddag in een ander hoofdstedelijk theater. De Bezige Bij organiseert een middag waar Vlaamse schrijvers met hun Nederlandse collega's in gesprek gaan over de verschillen tussen hun werk. Daan Heerma van Voss praat met Y.M. Dangre over hun eerste dronken ontmoeting, Maarten Inghels praat over de borsten van Alma Mathijsen. Buiten regent het apocalyptisch, maar voor de aanwezigen, zeker voor de helft jonger dan 30, was dit geen reden af te zeggen. Als het zaalprogramma voorbij is, voelt de sfeer in de bar als de derde helft in een voetbalkantine. Na een vriendschappelijke wedstrijd.


Een rondgang langs talloze literaire avonden de afgelopen maand doet vermoeden dat jonge mensen de literaire voorleesavond (her)ontdekt hebben. Niet alleen in Amsterdam, maar ook in andere steden is sinds een jaar een golf aan literaire talkshows aangespoeld, die zich in presentatie vooral op twintigers en dertigers richt. Nur Literatur in Rotterdam, BorderKitchen in Den Haag, Literaturfest, CoxTales en Lamoer in Amsterdam: hun namen klinken als muziekfestivals of als bandjes die in De Wereld Draait Door mogen spelen.


We hebben het niet over beleefde lezingen, waar het publiek luistert en de schrijver spreekt. Een feestelement is altijd aanwezig bij deze nieuwe evenementen, pardon, events. 'Bier en boeken', 'de bar is open tot laat', 'met dj dinges', lees je in de aankondigingen. Het rondreizende gezelschap Nightwriters twittert: 'Zin in een vet avondje uit?'


De locatie is vaak een café, zoals bij De Nieuwe Tsjechov (in café Tsjechov, Rotterdam), Lamoer (in club Bitterzoet, Amsterdam) of CoxTales (in café Cox, Amsterdam).


CoxTales, een tweemaandelijkse avond van de Stichting Literaire Activiteiten Amsterdam (SLAA), is bijzonder door de melige presentatie van schrijver-cabaretier Arjen Lubach en tv-presentatrice Isolde Hallensleben. 'Net Carlo en Irene', merkt een meisje op dat er voor het eerst komt, verwijzend naar het presentatieduo van RTL4. De avond rijgt lachsalvo aan lachsalvo. Tijdens het voorlezen blijft de bar open.


'Toch zijn de aanwezigen stil hè', constateert Hallensleben. 'Voor jonge mensen werkt de luchtigheid van de avond goed. Als we iemand anderhalf uur zouden interviewen, onthoud je vooral de anekdotes. Hier interviewen we iemand daarom kort. De vaak grappige verhalen die schrijvers over zichzelf vertellen, zeggen al zo veel over iemands schrijverschap.' Lubach vult aan: 'Je geeft het publiek een flard van een roman en hoopt dat de mensen dan geprikkeld worden op zoek te gaan naar meer.'


Zo'n honderd jongeren komen op de avond af, waar zowel schrijvers van statuur - P.F. Thomése (54 jaar) - als onbekend jong talent - Hanneke Hendrix (32) - uit hun nieuwe boek voorlezen. In het publiek zitten ook andere schrijvers, voor de gezelligheid, even uit het isolement van hun werkkamer.


Gedurende de avond wippen er nog laatkomers naar binnen, aangemoedigd door Lubach, die vanaf het lage podium wacht tot ze een plek hebben gevonden. Af en toe belandt een toerist aan de bar, maar die verdwijnt gauw weer als hij niets van de avond blijkt te verstaan.


Lubach verwondert zich er nog altijd over. 'Wat doen al die mensen hier toch op een maandagavond? Op de schrijvers na moet iedereen morgen weer naar hun werk.'


De laagdrempeligheid is wellicht de verklaring voor het succes van CoxTales en andere talkshows. Dit is de democratisering van de literaire wereld: Thomése die bier drinkt met een student, een redacteur van een uitgeverij die aan de praat raakt met een meisje dat net aan de boekentafel het laatste boek van Lubach heeft gekocht. Thomése die het publiek vraagt: willen jullie de expliciete seksscène horen, of het voorspel?


Door de actieve marketing via social media hebben de events een grote bekendheid onder de jeugdigen. Via Facebook nodigt de organisatie honderden, soms duizenden belangstellenden uit. Op Twitter worden ruim van tevoren 'teasers' geplaatst, met de line-up van gasten. 'LET OP... NEWSFLASH' begon de organisatie van BorderKitchen op Twitter, om de aandacht erop te vestigen dat Madeleine Albright de eerstvolgende gast zou zijn.


Als de sprekers beroemd zijn, is het bereik nog veel groter. Bas Heijne (bijna 16 duizend volgers) kopieert de aankondigingen van Literaturfest, waar hij vaste gast is, op zijn eigen tijdlijn. Arie Boomsma, die twitterde over de Jonge Schrijversavond, heeft ruim 41 duizend volgers. Maar dat verklaart nog niet waarom het literaire evenement door heel Nederland zo'n groot succes is. 'Ik denk dat veel aanwezigen het leuk vinden bij de literaire wereld te horen', zegt Marko van der Wal (24) aan de bar van de Brakke Grond, na de middag 'Onbegrensde Ontmoetingen' van De Bezige Bij. 'Erg diep gaat het niet in op de literatuur. De onderwerpen zijn breed. En er moet natuurlijk altijd gelachen worden.' Van der Wal zegt wekelijks naar een event te gaan.


Een rondvraag onder de bezoekers van de Jonge Schrijversavond leert dat veel bezoekers komen omdat een vriend of vriendin bij de organisatie betrokken is. Een jongen is uit Groningen afgereisd, omdat zijn beste vriendin een interactieve poëziewand in de hal modereert. Een ander komt omdat hij een fan is van Maurice Seleky. Seleky komt uit de mode-pr, nu werkt hij voor reclamebureau Vandejong. Hij kent duizenden mensen.


'Iedereen die meewerkt is eveneens een ambassadeur van het event', knikt Seleky. 'Dat trekt veel soorten groepen aan.' Maar het is geen 'incrowd' avond, benadrukt hij. 'Het is juist laagdrempelig. We hebben actief campagne gevoerd onder jongeren niet iedereen is hier via via.'


Andere organisatoren van literaire evenementen denken evenmin dat hun avonden alleen voor het literaire kliekje zijn. Een aantal gezichten is steeds hetzelfde, maar het grootste deel van het publiek varieert, zegt uitgeverij Atlas Contact over hun maandelijkse borrelavond KALF. 'Het is misschien als incrowd begonnen', zegt Vincent Merjenberg, de publiciteitsmedewerker die het heeft opgericht, 'maar nu, na vijf avonden, zien we veel nieuwe gezichten. Ze komen steeds meer van buiten de hoofdstad, sommigen komen alleen. Het overgrote deel is jong.'


Het succes van de schrijversavonden gaat gepaard met een bloeitijd voor jonge literatuur. Suzanne Holtzer, hoofdredacteur fictie van De Bezige Bij: 'In ons fonds hebben we nu zo'n tien ijzersterke jonge schrijvers. Er is echt iets bijzonders gaande.'


Namen als Philip Huff (28), Joost de Vries (29) en Daan Heerma van Voss (26) verkopen goed. In Amsterdam opende vorige week een tweedehandsboekwinkel, de Books & Bubbles, waar de boeken van jonge schrijvers - de enige die wel nieuw worden ingekocht - prominent op de tafel prijken.


De organisatie achter de literaire feestavonden is vaak in handen van een schrijver zelf. Ernest van der Kwast (bekend van de roman Mama Tandoori) organiseerde Nur Literatur in Rotterdam. Seleky bedacht de Jonge Schrijversavond. Literaturfest wordt georganiseerd door een drietal dat is verbonden aan een krant of literair tijdschrift.


Gesubsidieerde instellingen liften mee. Veel steden hebben een Stichting Literaire Activiteiten: SLAG (Groningen), SLAU (Utrecht) of SLAA (Amsterdam), die een literaire agenda bijhouden en vaak ook jongerenavonden organiseren. Sinds kort hebben ook een aantal uitgeverijen het gretige jonge publiek ontdekt, Lebowski voorop, die misschien wel de eerste was om hippe jongeren te mobiliseren voor literatuur. Lebowski heeft een speciaal fonds voor jonge schrijvers, Achievers, dat samenwerkt met het hiphopplatenlabel Top Notch. James Worthy, Johan Fretz en actrice Anna Drijver debuteerden in dit fonds.


Voor een uitgeverij zijn literaire avonden interessant, om zo de eigen schrijvers een podium te kunnen geven. Er komt steeds meer bij kijken om een jonge auteur onder de aandacht te brengen. De recensies in kranten worden korter en minder in aantal, bestsellers domineren de stapels in de boekhandel. Andersom creëert een uitgeverij zo zijn eigen visvijver voor nieuw talent. Niet zelden komen er bezoekers met een manuscript onder de arm geklemd.


Ook een gevestigde uitgeverij als De Bezige Bij investeert in literaire feesten. De Bezige Bij was hoofdsponsor van de Jonge Schrijversavond. Holtzer: 'We waren hier vorig jaar en zagen hoeveel jongeren hier rondlopen. Dit moeten we steunen, dachten we meteen.'


Paul Brand, redacteur van Nijgh & Van Ditmar, zegt ook over jongerenavonden na te denken. 'Maar het is moeilijk om het niet zo'n grachtengordeldingetje te laten worden.'


Merjenberg (Atlas Contact): 'Wij krijgen lezingen buiten Amsterdam juist makkelijker vol. In de hoofdstad is al zo veel te doen. Moet er entree betaald worden, is dat soms al reden niet te komen. In provinciesteden is de animo groot.'


Isolde Hallensleben van CoxTales herkent het: 'In Amsterdam kun je bijna elke avond naar een schrijver luisteren. Het publiek is over het algemeen hier daarom wel wat verwender dan in andere steden, zoals in Rotterdam.'


Worden er eigenlijk ook nog boeken verkocht? Jawel, maar de boekentafel is meestal een bijzaak. Volgens Maurice Seleky werden er vorig jaar op de Jonge Schrijversavond 150 boeken verkocht, op 600 bezoekers. Atlas Contact verkoopt naar eigen zeggen goed, 'vooral bij avonden in de provincie'. Bij CoxTales wisselt het een beetje. Lubach: 'Vanavond heeft één iemand mijn boek gekocht. Maar aangezien ik zelf niet heb voorgelezen, vind ik dat een uitstekende score.'


Nu boeken

Rotterdam

Vanavond: De Nieuwe Tsjechov in Café Tsjechov&Co, met jonge Rotterdamse schrijvers.

Letteren010 houdt een uitgebreide agenda bij met literaire activiteiten.

Utrecht

Vrijdag: finale NK Poetry Slam

SLAU, vanaf 1 januari heet het Het Literatuurhuis, organiseert veel literaire feesten.

Den Haag

Winternachten (van organisatie Writers Unlimited) is op 17 t/m 20 jan.

BorderKitchen houdt geregeld avonden.

Nijmegen en Arnhem

Wintertuin organiseert literaire avonden.

Groningen

Donderdag is Eindejaarsshow van uitgeverij Passage, een schrijversavond met bal.

SLAG organiseert geregeld activiteiten.

Amsterdam

KALF wordt donderdag weer gehouden, in café de Koe

Literair tijdschrift voor jonkies Das Mag organiseert op 27 december een literaire pubquiz in Café Cox.

Lamoer is 18 januari in Bitterzoet.

CoxTales (SLAA)

Literaturfest

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden