Biënnale

'Je hoeft nergens over na te denken. En het is nog gratis ook.' Deze aanprijzing in NRC Handelsblad stemt nieuwsgierig....

M. Februari

Saskia Bos, die met de hulp van Waling Boers deze biënnale inrichtte, heeft afgezien van een dwingend thema. Geen kunsttheorie, geen concept. Het enige richtsnoer bij de selectie is Verbondenheid geweest, oftewel de Betrokkenheid van de kunstenaar. Het werk is troostend, aardig of grappig.

Bos heeft dan ook alle vragen naar een rode draad of een kunsttheoretische exegese met lichte spot beantwoord, schrijft Peter Richter in de Süddeutsche Zeitung. Het resultaat is volgens hem een vriendelijke tentoonstelling met veel goedmoedige spelletjes; een biënnale die er op het eerste gezicht uitziet alsof 'die Holländerin eine hochkulturelle Rudi-Carell-Show' heeft geënsceneerd.

Zo'n grote tentoonstelling zonder duidelijke kunstopvatting maakt het de critici niet gemakkelijk. Critici willen nu eenmaal een duidelijk verhaal bieden, en geen optelsom van onsamenhangende observaties. Velen gaan daarom toch op zoek naar een theoretische lijn. Zo vindt Peter Richter bij nader inzien allerlei belangwekkende thema's achter de schijnbare oppervlakkigheid.

Wim Boevink doet er in Trouw nogal lacherig over. De Duitse critici, schrijft hij, zijn radeloos en 'zoeken krampachtig naar een theoretische bovenbouw. Zoveel Hollandse ongedwongenheid in de keuze van Bos is hen soms wat al te machtig'. Voor het gemak heeft Boevink er maar een wedstrijd Duitsland-Nederland van gemaakt. Toch wint hij deze wedstrijd niet, omdat hij zelf vergeet als criticus de lezer te bedienen. Hij legt uit dat het gebodene 'vrijwel voortdurend een commentaar' is, maar wil ons in zijn Hollandse ongedwongenheid niet vertellen hoe, wat en waarom.

Intussen lijken de andere Nederlandse critici precies op hun Duitse collega's in de behoefte aan een bovenbouw. Sacha Bronwasser (de Volkskrant) zou willen dat een tentoonstelling ons vertelt waar het om gaat in de kunst, maar komt daar niet achter. 'Als je al een lijn zag, wordt die net zo makkelijk weer doorbroken.' Wat rest is een 'vrijblijvende dwarsdoorsnede'.

Anna Tilroe in NRC Handelsblad en Thomas Wagner in de Frankfurter Allgemeine Zeitung spreken zich vooral scherp uit over de selectie. 'Dem Potpourri fehlt einfach der Biss', meent Wagner, in hun aardigheid en keurigheid raken de kunstwerken nergens aan de problemen waarvoor ze troost willen bieden. De kunst van de biënnale biedt ons slechts toeristische oppervlakte. Geen inzicht of uitleg.

Tilroe blijkt de aanprijzing 'gratis' kritisch te hebben bedoeld: 'Je hoeft geen enkel risico te nemen en nergens over na te denken, want niets staat werkelijk ter discussie. En het is nog gratis ook.' Nadenken, het bewustzijn scherpen, fijnzinniger leren voelen: dat overkomt Tilroe allemaal niet op deze biënnale.

De critici hebben waarschijnlijk gelijk met hun verlangen naar nadenken. Maar eigenlijk is nadenken niet per definitie het terrein van de beeldend kunstenaar of de tentoonstellingsmaker. Het is vooral de taak van de criticus. En Tilroe, Richter, Wagner en Bronwasser kwijten zich er behoorlijk van: als je de biënnale niet zelf hebt gezien, krijg je door hun bovenbouw toch een aardig overzicht van 'waar het om gaat in de kunst'.

In 1987 nam de Hongaarse politie vlak voor de opening van een expositie alle 38 kunstwerken in beslag. De tentoonstelling ging niettemin door: op de plaats van de kunstwerken hingen nu de ontvangstbewijzen van de politie.

Ik stel voor de volgende biënnale iets dergelijks voor. De kunstwerken worden direct na de opening van de expositie verwijderd, en in plaats daarvan komen de kritieken te hangen. Het zou wel eens een van de meest interessante overzichten van de hedendaagse kunst kunnen worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden