Bieden dure adviseurs genoeg waar voor hun factuur?

Er zijn meer adviseurs in Nederland dan ooit: het is dan ook een vrij beroep. Het rendement van het vak wordt in twijfel getrokken. Tijd voor een nieuwe manier van werken.

null Beeld Claudie de Cleen
Beeld Claudie de Cleen

'We kijken liever zelf wat we van anderen kunnen leren dan dat we daar mensen voor inhuren', zegt Roel van der Heijde van Het Oogziekenhuis Rotterdam. Hij werkt er sinds tien jaar als senior adviseur. Op 30 maart is hij de laatste spreker van een masterclass in Bunnik over het nieuwe adviseren. Daar zal hij uitleggen waarom zijn ziekenhuis, internationaal een koploper op het gebied van oogheelkunde, meer leert van 'de besten van de klas' dan van flamboyante adviesbureaus.

KLM is zo'n bedrijf waarvan Het Oogziekenhuis veel heeft opgestoken. Bijvoorbeeld op het gebied van veiligheid. 'De piloten en het cabinepersoneel krijgen daar standaard een paar keer per jaar een training. Dat is belangrijk voor het teamgevoel en zo blijft iedereen scherp. Wij geven nu ook jaarlijks teamtrainingen waarin samenwerking en angstreductie centraal staan. Met gesloten beurzen leren we van elkaars best practices.'

Het liefst zoekt Het Oogziekenhuis voorbeelden in andere sectoren, want die zijn geen concurrenten. Zo heeft het veel geleerd van Schiphol op het gebied van bezoekersstromen en de parkeerservice is overgenomen van een oogziekenhuis in Singapore. 'Je geeft je sleutel aan een leuke student en die zet de auto voor je weg. Dat scheelt weer stress. Het duurde even voordat bezoekers het oppikten, want het is nog wat on-Hollands, maar nu draait de parkeerservice als een tierelier.'

Dat er wordt nagedacht over andere vormen van adviseren, is niet nieuw. De vele consultancybureaus in Nederland liggen al langer onder vuur. Hun managementmodellen, trainingen en stappenplannen kosten veel tijd en geld, maar hoeveel baat hebben organisaties er eigenlijk bij? Bieden adviseurs met een gemiddeld uurtarief van 125 euro wel genoeg waar voor hun factuur?

Provocatief

Lenette Schuijt is daar niet gerust op. Ze is organisatieadviseur en schrijfster van boeken als Wat bezielt ons? (2014). Op ManagementSite gooide ze vorig jaar een rotsblok in de vijver met twee artikelen onder de titel Het einde van de adviseur. Ze betoogt daarin dat deze beroepsgroep zichzelf opnieuw moet uitvinden of een ander vak moet kiezen.

Schuijt werd overladen met reacties, zowel positief als kwaad of kritisch. 'Veel mensen die zich adviseur noemen, voelen zich aangesproken. Ik heb het wat provocatief aangezet, maar na 25 jaar in dit vak begon ik me af te vragen of we wel genoeg toegevoegde waarde hebben. Te vaak hoor ik dat het resultaat van ons werk niet altijd duidelijk is of dat de opdrachtgever na afloop niet helemaal tevreden is.'

Dat kan ook komen doordat niet elke adviseur het vak beheerst. De afgelopen jaren is de branche explosief gegroeid (zie kader), maar die populariteit komt het imago niet altijd ten goede. Schuijt: 'Iedereen mag het bordje 'adviseur' op zijn deur hangen, want het beroep is niet beschermd. Maar een goede manager is niet per definitie een goede managementconsultant. Onze beroepsvereniging hamert er terecht op dat ook nieuwkomers een gedegen opleiding tot adviseur moeten volgen.'

Gemakzucht

Toch ligt een deel van het probleem bij de opdrachtgevers. Soms is het wel wat gemakzuchtig om het begeleiden van veranderingen in een organisatie uit te besteden aan externe adviseurs, vindt Schuijt. Gemeenten, hogescholen en gezondheidscentra maken te weinig gebruik van de expertise die de medewerkers zelf in huis hebben. 'Vaak moet ik iets oplossen wat organisaties zelf niet opgelost krijgen of iets repareren wat het gevolg is van eigen beleid. Het komt zelden voor dat ik word gevraagd als frisse wind.'

Adviseurs zouden zich volgens haar meer moeten richten op het doel van een organisatie en minder op ondersteunende systemen en werkwijzen. 'Dat betekent: rechtstreekser bijdragen aan de kwaliteit van de dienstverlening, in het belang van klanten, patiënten, leerlingen of burgers.' Wat Schuijt betreft krijgen adviseurs meer de rol van sparringpartner, inspirator of zelfs co-ondernemer. Geen uurtje factuurtje meer met een vrijblijvend contract, maar betaling naar resultaat. Die laatste suggestie wordt haar niet in dank afgenomen.

Dat kan anders, weet ze van een collega die betrokken was bij de verkoop van een landgoed. In plaats van een uurprijs kreeg hij een percentage van de opbrengst. 'Hij zat in de piepzak toen het niet meteen lukte en bedong een voorschot. Maar deze manier van werken hoort wel bij de nieuwe nuchterheid. Je spreekt af waar je op wordt afgerekend.'

Jij ook al adviseur?

• Grootste bedrijfstak in Nederland in aantal: de organisatie-adviesbranche
• Ingeschreven bureaus in 2015: 97.000 (in 2007: 43.500)
• Sterke toename eenmansbureaus: in 2015 ruim 55.000 (in 2010: bijna 40.000)
• Uurtarief zzp'ers in adviesbranche: tussen 80 en 150 euro

Bronnen: CBS, Consultancy.nl, Loonwijzer.nl

Motivatie

Bij Het Oogziekenhuis Rotterdam zijn externe adviseurs welkom, maar ze moeten wel specifieke kennis hebben. Zo is het voor een project met Chinese oogziekenhuizen handig een tussenpersoon te hebben die de taal en cultuur kent. 'Maar we gaan bij voorkeur zelf naar Cleveland Clinic in Florida als we daar iets van kunnen leren', zegt Van der Heijde. 'Dat is niet alleen goedkoper dan het inhuren van bureaus, we komen er ook gemotiveerd van terug. En onze medewerkers nemen eerder iets aan van hun collega's dan van externe adviseurs met een powerpointpresentatie.'

Lenette Schuijt juicht deze aanpak toe. 'Het is goed om je als organisatie de vraag te stellen waar je de kennis kunt vinden die je nodig hebt. Externe adviseurs kunnen dan wel degelijk meerwaarde hebben. Als ze maar geen rituele regendans uitvoeren, maar echt met opdrachtgevers bespreken wat de organisatie zelf kan en wat zij kunnen toevoegen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden