analyse

Biden ontmoet ‘moordenaar’ en ‘man zonder ziel’ Poetin. Wat te verwachten van het gesprek?

Joe Biden ontmoet Vladimir Poetin woensdag in Genève. Beeld Getty Images
Joe Biden ontmoet Vladimir Poetin woensdag in Genève.Beeld Getty Images

Op zijn toer door Europa kijkt de Amerikaanse president Biden vandaag geen vrienden in de ogen, zoals afgelopen dagen. Een man zonder ziel, heeft hij de Russische president Poetin weleens genoemd. Maar ze zullen moeten praten.

Als de Amerikaanse president Joe Biden en zijn Russische collega Vladimir Poetin woensdag hun topoverleg in Genève erop hebben zitten, verschijnen ze niet samen voor de wereldpers, maar houden ze ieder apart hun eigen persconferentie. Die uitzonderlijke regeling, een harde eis van Biden, tekent de kille sfeer waarin de top begint.

De Russen hadden het graag anders gezien. Het Kremlin bewaart nog aangename herinneringen aan de gezamenlijke persconferentie die Poetin met president Trump hield, drie jaar geleden na hun topontmoeting in Helsinki. Trump viel toen zijn eigen inlichtingendiensten af door te zeggen dat hij niet hen, maar Poetin geloofde. Die had hem zélf verzekerd dat Rusland zich niet in de presidentsverkiezingen van 2016 had gemengd.

Die uitspraak kwam hem thuis op felle kritiek te staan. De inmiddels overleden Republikeinse senator John McCain sprak van ‘de meest beschamende vertoning door een Amerikaanse president ooit’. Volgens hem had Trump zich volstrekt laten inpakken door de sluwe en ervaren Russische president, voor wie hij herhaaldelijk zijn bewondering had laten blijken.

Wantrouwen

Daarop hoeft Poetin deze keer niet te rekenen. Biden heeft alle aanleiding Poetin persoonlijk te wantrouwen. Ook bij de verkiezingen van 2020 probeerden de Russen Trump te helpen door Biden zwart te maken via de zakelijke praktijken van diens zoon Hunter in Oekraïne. Onlangs noemde Biden Poetin nog een ‘moordenaar’ wegens de aanslagen op tegenstanders van het Kremlin.

In de praktijk had Poetin eigenlijk maar weinig aan Trump als het om de relatie met de VS ging. Trump droomde van vriendschap met Poetin, maar onder druk van het Congres kondigde ook zijn regering strafmaatregelen tegen Rusland af. Op een ander vlak was Trump wel nuttig voor Poetin: hij ondermijnde de Navo door ruzie te maken met de bondgenoten en zaaide ook twijfel over de westerse democratische instellingen.

De schade daarvan heeft Biden de afgelopen dagen proberen te herstellen met zijn bezoek aan Europa. Hij wil de topontmoeting met Poetin gebruiken om Poetin ervan te doordringen dat het voortaan moeilijker zal worden de VS en hun bondgenoten uit elkaar te spelen.

De twee mannen kennen elkaar. Tijdens een ontmoeting tussen de twee in Moskou in 2011 – Biden was toen vicepresident, Poetin eventjes premier in plaats van president – zou Biden tegen Poetin hebben gezegd: ‘Ik kijk u in de ogen en ik zie dat u geen ziel heeft.’ Poetin antwoordde daarop volgens Biden kil: ‘Dan begrijpen wij elkaar.’

Al ruim voor het begin van de top hebben beide partijen laten weten dat ze weinig verwachten van de bijeenkomst. Volgens Poetin heeft de relatie met de VS onder Biden ‘het laagste punt sinds jaren’ bereikt. Met de top hoopt Moskou de betrekkingen enigszins te ‘stabiliseren’. Veel meer dan dat verwacht de Amerikaanse regering ook niet. Het gaat er volgens het Witte Huis om de betrekkingen wat ‘voorspelbaarder’ te maken.

Cyberaanvallen

Biden hoopt dat te doen door duidelijk aan te geven binnen welke vangrails Rusland zich moet bewegen om te voorkomen dat het uit de hand loopt. Daarbij gaat het onder meer om de cyberaanvallen van de Russische geheime diensten en vanuit Rusland opererende hackers op Amerikaanse instellingen en bedrijven.

Biden zal Poetin waarschuwen dat die aanvallen kunnen escaleren tot een conflict tussen de twee landen dat uiteindelijk zelfs in een militaire confrontatie kan eindigen. Of Poetin bereid is zijn hackers aan banden te leggen is nog maar de vraag: die opereren met veel meer succes dan de geheim agenten die Rusland eropuit stuurt om aanslagen te plegen op dissidenten.

Andersom zal Poetin Biden duidelijk maken dat ook Rusland zijn rode lijnen heeft waarover de VS niet mogen gaan: geen gestook in Ruslands ‘achtertuin’, zoals Belarus of Oekraïne. Van dreigementen met verdere sancties zal Poetin zich weinig aantrekken: sinds de inname van de Krim in 2014 heeft hij geconcludeerd dat de prijs die Rusland betaalt voor dergelijke escapades het wel waard is je eigen gang te gaan.

Ironisch is dat Biden zich juist milder dan Trump opstelt als het gaat om een van de zwaarste sancties die Rusland kunnen treffen: het blokkeren van de Nord Stream 2 gaspijpleiding naar Duitsland. Trump dreigde zelfs met harde maatregelen tegen Duitse overheidsinstanties die aan de aanleg van de bijna voltooide pijpleiding meewerkten, maar Biden voelt daar niets voor, om de relatie met Duitsland niet verpesten.

Consulaten

Een punt waarover Biden en Poetin het op de top mogelijk eens zullen worden is het beteugelen van hun onderlinge consulaire oorlog, waardoor hun consulaten zijn komen stil te liggen met als gevolg dat het voor hun burgers over en weer steeds moeilijker wordt een visum te krijgen.

Mogelijk zullen de twee ook afspreken heel voorzichtig de gesprekken over kernwapens te hervatten. Onder Trump leken die onderhandelingen voorgoed afgeschreven, maar Biden besloot al meteen na zijn aantreden in te stemmen met een verlenging van het bijna verlopen New START-akkoord dat een limiet stelt aan hun zware kernarsenalen.

Poetin pronkt graag met Ruslands nieuwe wapens, waaronder de Poseidon, een onderwaterdrone die een kernkop draagt. Maar ook Rusland heeft er belang bij niet te worden meegesleept in een nieuwe geldverslindende wapenwedloop die het maar moeilijk kan winnen van het veel rijkere Amerika. Een echte doorbraak zal het echter niet worden: daarvoor liggen de twee partijen veel te ver uit elkaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden