analyse

Biden blijft ondanks chaos en kritiek achter vertrek troepen staan, ‘nation-building was nooit het doel’

Het was nooit de bedoeling van de Amerikanen om aan ‘nation-building’ te doen in Afghanistan, zei president Joe Biden tijdens een persconferentie. Nu duidelijk is geworden hoe een Amerikaans vertrek er uitziet, neemt de kritiek op de opperbevelhebber toe.

President Joe Biden tijdens de persconferentie. Beeld AP
President Joe Biden tijdens de persconferentie.Beeld AP

Ja, Afghanistan valt sneller uit elkaar dan we hadden verwacht, zei Biden maandagavond, maar hij vindt dat de Amerikanen genoeg hebben gedaan voor de Afghanen. ‘Wat we ze niet konden geven was de wilskracht om voor hun eigen land te vechten.’ Tegen de mensen die vinden dat de Amerikanen langer moet blijven, zegt hij: ‘Hoeveel meer doden moeten er nog vallen?’

De woede in de Amerikaanse samenleving over de chaotische terugtrekking uit Afghanistan, strookte de dagen ervoor niet met de laconieke woorden die uit het Witte Huis druppelden. Terwijl berichten rondgingen over feestvierende Taliban-leden en vuurgevechten rond het vliegveld, voerde president Joe Biden zondag, casual gekleed in een poloshirt, ­videogesprekken met zijn veiligheidsteam vanuit het presidentiële buitenverblijf Camp David.

Langer in Afghanistan blijven had niets uitgemaakt, meldde zijn Witte Huis, zolang ‘Afghaanse militairen hun eigen land niet bijeen kunnen of willen houden’. Dat de terugtrekking uit Afghanistan zou uitlopen op een fiasco was volgens de Amerikaanse regering onvermijdelijk.

Maar ook fiasco’s komen in verschillende gradaties. Vijf weken geleden schetste Biden toch echt een ander beeld van hoe deze dagen eruit zouden zien. Hij kon zich geen situatie voorstellen waarin Amerikanen met een helikopter vanaf het dak van de ambassade Kabul zouden worden gehaald, zei hij, doelend op oude beelden van de Amerikaanse terugtrekking uit Saigon, Vietnam. ‘De kans dat de Taliban de boel overnemen en het hele land bezetten, is hoogst onwaarschijnlijk’, zei de president op 8 juli. Veel van wat hij toen onmogelijk achtte, is nu alsnog gebeurd.

Gezichtsverlies

Als opperbevelhebber heeft Biden de afgelopen dagen enorm gezichtsverlies geleden. Waar hij vorige week nog goede sier maakte toen hij met steun van Republikeinen een enorme infrastructuurwet door de Senaat loodste, dwingt de kwestie in Afghanistan zijn focus op de binnenlandse agenda te verleggen naar de buitenlandse. Daar spelen zijn rivalen gretig op in. De Republikeinse leider van de Senaat, Mitch McConnell, noemde de beelden uit Afghanistan ‘vernederend’ en sprak over een ‘neergeslagen supermacht’. Oud-president ­Donald Trump eiste Bidens vertrek en noemde zijn optreden legendarisch: ‘Het zal te boek komen te staan als een van de grootste verliezen in de Amerikaanse geschiedenis!’

De terugtrekking van de troepen uit Afghanistan, echter, is een erfenis van Trump zelf. Het was Donald Trump die vorig jaar februari, tijdens onderhandelingen met de Taliban besloot de troepen dit jaar terug te trekken, zonder goede afspraken over een staakt-het-vuren. Hoewel veel Republikeinen zich nu luid laten horen, zagen zij het ook niet zitten om de troepen langer in Afghanistan te houden. Nu duidelijk is hoe zo’n vertrek er in werkelijkheid uitziet, is het vooral Biden die de klappen vangt.

De afgelopen twintig jaar hebben de Amerikanen 970 miljard dollar uitgegeven aan de voortslepende oorlog in Afghanistan die tot vele duizenden doden heeft geleid. Barack Obama en Donald Trump waren onder druk van militaire adviseurs langer in Afghanistan gebleven dan ze wilden. Biden – die ook vóór zijn presidentschap weinig vertrouwen had in de Afghaanse missie – stelde zich standvastig op, wilde de deadline van 31 augustus niet weer laten verstrijken, óók omdat het Amerikaanse publiek achter hem zou staan.

Taliban onderschat

Wat Biden in ieder geval aan te rekenen is: hij heeft in alle haast de dreiging van de Taliban onderschat en het vermogen van de Afghaanse strijdkrachten overschat. Vlak nadat hij in januari was aangetreden, kreeg hij van een aantal functionarissen op het ministerie van Defensie te horen dat de Taliban onder Trump alleen maar machtiger waren geworden, iets waar terreurgroep Al Qaida enorm van zou profiteren. De functionarissen adviseerden de Amerikaanse president om 3- tot 4,5 duizend troepen in Afghanistan te laten, zodat zij de mogelijke terreurdreiging konden sussen. Biden geloofde niet dat een paar duizend troepen iets zouden veranderen aan de veiligheidssituatie in Afghanistan: dat zou de Afghaanse strijdkrachten alleen nog maar afhankelijker maken van de Amerikanen, meende hij. Biden wilde weg.

Ondertussen zijn veel Amerikaanse veteranen teleurgesteld over het verloop van de terugtrekking uit Afghanistan. Die kritiek is niet eenduidig: sommigen vinden dat de troepen al veel eerder hadden moeten terugkomen, anderen dat ze juist langer hadden moeten blijven. Volgens Afghanistan-veteraan Tom Porter, tevens directeur van de non-profitorganisatie Iraq and Afghanistan Veterans of America, zijn velen bezorgd over familieleden van gesneuvelde militairen. Mensen die vaders, moeders en kinderen hebben verloren in Afghanistan, zei hij tegen CNN: ‘Ze vragen zich af, is de service van hun geliefde het wel waard geweest?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden