Bibob: eens een boef, altijd een boef

Een voormalig raadslid van het Amsterdamse stadsdeel Centrum geeft de seksondernemers op de Wallen een tip: massaal lid worden van de PvdA, wachten op een door de partij benoemde Commissie van Goede Diensten en voor je het weet, heb je je vergunning terug....

Het is een sarcastische verwijzing naar de gang van zaken in stadsdeel Zuid-Oost, waar drie sjoemelende PvdA’ers vorige maand hun raadszetel terugkregen nadat een partijcommissie had vastgesteld dat hun gedrag zou passen ‘binnen de lokale cultuur’. De lokale Rekenkamer, die het wangedrag boven water bracht, had het nakijken.

Het ‘advies’ van het voormalige raadslid is een signaal van groeiende wrevel in de hoofdstad over Plan 1012, het voornemen van het door de PvdA gedomineerde stadsbestuur tot radicale schoonmaak van het gelijknamige postcodegebied, de rosse buurt.

In recordtijd zijn de vier bekendste seksattracties aangepakt: de ramen van Charles Geerts, Yab Yum, Casa Rosso en de Bananenbar. Geerts is uitgekocht, van de overige exploitanten is of wordt de vergunning ingetrokken; nu al de doodsteek voor het gebied, menen sommige kenners.

De gemeenteraad gaf deze week zijn voorlopige steun, zij het niet overal van harte. Zo ziet de VVD de Wallen veranderen in een ‘PvdA-poppenhuis’. Voornaamste twijfel: gaat het uitsluitend om het terugdringen van de criminaliteit (niemand tegen) of zien zedenmeesters hun kans schoon een in hun ogen abnormaal, maar legaal beroep (prostitutie) de stad uit te jagen – ‘ethische zuivering’, zoals Jan Blokker het noemt.

Het breekijzer waarmee de zogenoemde criminogene bedrijvigheid wordt opengebroken, is de Wet Bibob (bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur) waarmee de overheid sinds juni 2003 vermeende onderwereldfiguren de voet kan dwars zetten. Waar het strafrecht faalt, schiet Bibob te hulp.

Rob IJsendijk, gespecialiseerd in bestuursrecht, is de advocaat van een aantal seksondernemers. Hij zegt niet dat Bibob als oneigenlijk instrument wordt ingezet voor de sanering. Hij plaatst wel enkele vraagtekens bij de operatie.

IJsendijk: ‘Er is sprake van een complete herinrichting van het gebied. Dan kom je op het exclusieve terrein van de gekozen volksvertegenwoordiging. Het primaat van de ruimtelijke ordening ligt in dit geval bij de deelraad van stadsdeel Centrum. Ik zou mij als lid van die deelraad gepasseerd voelen als ik buiten spel wordt gezet door de burgemeester en een wethouder van financiën van de centrale stad.

‘Let ook op de combinatie: de burgemeester die over de openbare orde gaat en een wethouder die verantwoordelijk is voor de zakelijke belangen van de hoofdstad. Die twee hebben besloten dat de Wallen een ander gezicht moeten krijgen. Ik vind dat niet helemaal zuiver.

‘Ik wijs ook nog even naar de in commercieel opzicht buitengewoon interessante locaties. Ik bedoel dat er verscheidene bonafide vastgoedbeleggers zijn die maar wat graag de panden van Geerts hadden gekocht voor de 25 miljoen euro die hij ontving van de NV Stadsgoed met financiële steun van de gemeente.’

Hoofdklacht betreft IJsendijks vakgebied: de in zijn ogen problematische Wet Bibob. Andere waarnemers viel het recent al op dat de aanvragers van een bouwvergunning voor de omstreden Westermoskee zonder problemen de Bibob-procedure doorstonden. De voormalige bestuurder van de betrokken vennootschap zat vorig jaar even vast wegens verboden wapenbezit en vermeende oplichting. In eigen Turkse kring wordt hij beschuldigd van grootschalige witwasoperaties.

Hoe kan het dat de exploitant van Casa Rosso en de Bananenbar, Jan Otten, in een identieke procedure dreigt te sneuvelen, volgens een brief van de gemeente alleen omdat hij dertien jaar geleden de overname van zijn bedrijf liet financieren door Charles Geerts? IJsendijk: ‘Dit is de kern van Bibob – je komt er nooit helemaal achter. De Bibob-adviezen worden samengesteld aan de hand van talrijke dossiers waaruit selectief wordt geciteerd, rijp en groen, zelfs anoniem. Je hebt geen idee of die citaten ooit door het Openbaar Ministerie of door een rechter zijn beoordeeld, of van wie ze afkomstig zijn. Je kunt de adviezen nergens aan toetsen. Ik kan niet beoordelen of er iets op de ambtenaren van het bureau Bibob is aan te merken, ik kan niet controleren of er sprake is van een schijn van partijdigheid.’

Een fatsoenlijk verweer tegen een negatief advies is derhalve vrijwel ondoenlijk, zoals enkele tientallen beroepsprocedures tot aan de hoogste bestuursrechter, de Raad van State, in de afgelopen jaren hebben uitgewezen.

IJsendijk: ‘Ondernemers met een negatief Bibob-advies, een advies dat de gemeente dus ook niet inhoudelijk kan toetsen maar meestal wel overneemt, zijn machteloos. Ze zijn hun vergunning, dus hun broodwinning kwijt, maar hebben niet de rechten die iedere crimineel voor de strafrechter wel heeft. Zoals zwijgrecht of volledige inzage in het strafdossier. Voor iedereen geldt dat hij onschuldig is tot het tegendeel wordt bewezen. Het principe van Bibob is echter: eens een boef altijd een boef. Iets scherper: in dit land kun je beter Willem Holleeder heten dan Jan Otten.’

De jurist bestrijdt de basisgedachte van Bibob niet. ‘Iedereen is het erover eens dat gemeentelijke vergunningen niet faciliterend mogen zijn voor crimineel handelen. Maar hoe zit het met iemand die tien jaar geleden is veroordeeld voor belastingfraude? Mag je die een vergunning weigeren?

‘En nu dan Otten van Casa Rosso. Hij dreigt zijn vergunningen te verliezen. Het is gewoon een tweedegraads veroordeling, waarmee je je echt op drijfzand begeeft.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden