Bibliotheek in veel steden de klos

De gemeenten moeten bezuinigen. In veel steden gaat het mes in voorzieningen als de bibliotheek. En dat terwijl het 'geestelijke rustpunten zijn in de ADHD-maatschappij'.

AMSTELVEEN Voor Famke (34), moeder van twee zoons van 3 en 6 jaar, heeft een medewerkster van de grote bibliotheek in hartje Amstelveen net het boek Sinterklaas is Jarig uit het archief gehaald. Famke schrikt als ze hoort dat deze bibliotheek flink moet bezuinigen. 'Wat vreselijk', zegt ze. 'Ik kom hier twee keer per week. Kinderen worden hier gestimuleerd om te lezen, in plaats van videospelletjes te spelen.'


Gemeenten moeten de komende jaren flink bezuinigen, onder meer door de landelijke korting op het gemeentefonds en teruglopende inkomsten. De meeste gemeenten willen allereerst het mes zetten in de eigen organisatie, maar dat alleen blijkt vaak niet genoeg. Een aantal gemeenten is al flink aan het korten op voorzieningen als bibliotheken en muziekscholen.


Amstelland Bibliotheken heeft zeven vestigingen in onder meer Amstelveen en Aalsmeer, tezamen goed voor een miljoen bezoekers per jaar. Deze twee gemeenten halveren het budget van de bibliotheken. Voor de helft van de vestigingen dreigt sluiting.


Dus voert de bibliotheek actie. Veel bezoekers hebben hun zorgen geuit in de gastenboeken, een van hen omschrijft daarin de bibliotheek als een 'noodzakelijk geestelijk rustpunt in een ADHD-maatschappij'. Bijna 5.000 bezoekers hebben de actiekaart al ingevuld. Directeur Christine Kempkes toont de stapels kaarten op haar bureau. 'We zijn bereid te bezuinigen, maar dit is onevenredig', zegt ze. De gemeente stelt voor de benedenverdieping van deze hoofdvestiging commercieel te gaan verhuren. Kempkes: 'We gaan hier geen Armanionderbroeken verkopen. Wij zouden er liever zelf een espressobar beginnen voor meer inkomsten.'


In de bibliotheek in Amstelveen zitten deze middag veel studenten en scholieren te studeren. Een paar ouderen lezen een tijdschrift. Een van hen zegt: 'Er hangt hier rust, je doet hier ideeën op. Bezuinigen hierop leidt tot geestelijke verarming.' Kempkes: 'De bibliotheek is ook een laagdrempelige ontmoetingsplaats. Je creëert een omgeving waarin ook kinderen en jongeren het leuk gaan vinden om te lezen.'


Burgemeester Pieter Litjens (VVD) van Aalsmeer zegt dat forse bezuinigingen nodig zijn. De gemeenten krijgen minder geld van het Rijk en moeten meer taken uitvoeren. 'In onze gemeente willen we de hoofdvestiging versterken. De twee vestigingen in de dorpskernen, met een kleiner aanbod en beperkte openingstijden, kunnen sluiten.'


Aalsmeer schrapt daarnaast een groot deel van de subsidie voor de muziekschool, die, volgens de burgemeester, voor het grootste gedeelte opging aan huur. 'Wij hebben hier ook een muziekschool die zonder subsidie kinderen onderwijst in de basisvaardigheden van de muziek. Dat is best te betalen voor ouders.'


Ook gaat een jongerencentrum sluiten, nu de Aalsmeerse subsidie voor het jongerenwerk wordt gehalveerd. Litjens: 'Aalsmeer heeft een rijk verenigingsleven waarbij jongeren terecht kunnen. 90 procent van onze jeugd is lid van een sportclub.' Ook het lot van het zwembad is onzeker. Litjens: 'We zijn jaarlijks 3 ton kwijt aan onderhoud, op dertigduizend inwoners. Dat is wat veel.'


Volgens Litjens ontkomen gemeenten in deze tijd niet aan bezuinigingen die de burger pijn doen, al snijdt ook deze gemeente flink in eigen vlees. Elke gemeente zal volgens hem de discussie moeten voeren: is dit een taak van de gemeente, of zijn de mensen zelf verantwoordelijk?


Deze zogeheten kerntakendiscussie is ook gevoerd in Berkelland in de Achterhoek. Daar moet, volgens wethouder Jan Markink (VVD) 10 procent worden bezuinigd op de totale begroting, deels ook vanwege een al bestaand financieel tekort. In deze gemeente wordt de subsidie aan de bibliotheken afgebouwd tot nul, waarmee Berkelland tot nog toe het meest rigoureus is in zijn bezuinigingen op dit vlak. Volgens Markink hoeft dit echter niet te betekenen dat alle vier de vestigingen in de dorpskernen moeten worden gesloten, zoals wordt gevreesd. 'Ons doel is leesbevordering, niet de bieb op zich in stand houden. We staan op een drempel van een nieuwe tijd, met e-books. Bibliotheken kunnen niet doorgaan op de weg van de afgelopen vijftig jaar.'


Muziekschool de Triangel moet het nu met een kwart van de subsidie doen. Markink: 'Die kostte ons 1.000 euro per leerling. Dat is te veel.' Ook op sport en welzijn wordt flink gekort. Markink: 'De mensen reageerden eerst boos en teleurgesteld. Nu beginnen ze het te begrijpen. Wij willen de gemeentelijke belastingen niet verhogen en ook niet onder curatele komen te staan in de toekomst. De meeste gemeenten zijn nu ernstig aan het dubben welke keuzes ze moeten maken om de begroting sluitend te krijgen.'


De Vereniging Openbare Bibliotheken begrijpt dat er moet worden bezuinigd, maar maakt zich zorgen over de 'onevenredige' bezuiniging op bibliotheekvoorzieningen. Woordvoerder Francien van Bohemen: 'We betreuren elke vestiging die dicht gaat. Het is belangrijk dat de jeugd goede mogelijkheden heeft om met boeken in aanraking te komen. De meeste Nederlanders hebben goede jeugdherinneringen aan bibliotheken, en die ontneem je zo een deel van de jeugd. En ook bijvoorbeeld voor allochtone meisjes, die veel gebruik maken van bibliotheken, zijn deze voorzieningen belangrijk voor hun ontwikkeling.'


Door gemeentelijke bezuinigingen dreigt ongeveer een derde van het bibliotheekwerk te verdwijnen, concludeert de Vereniging Openbare Bibliotheken (VOB) op basis van voorspellingen van hun leden. De VOB noemt enkele gemeenten die fors bezuinigen op bibliotheken: Barneveld (50 procent), Gouda (25 tot 50 procent), Middelburg (20 procent), Mook (75 procent) en in Berkelland zelfs 100 procent. In Rotterdam vermindert het aantal vestigingen van 21 naar 6, in Amsterdam dreigt sluiting van 6 van de 28 vestigingen, in Den Haag verdwijnen naar verwachting 6 of 7 van de 19 vestigingen. In de provincie Groningen is de verwachting dat de komende vijf jaar ongeveer 30 bibliotheken verdwijnen, ruim een derde van de bibliotheekvoorzieningen in de provincie.


In 2009 waren er 1031 bibliotheekvestigingen met gezamenlijk ruim 4 miljoen leden. De helft van de leden is jonger dan 18 jaar.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden