Bhumibol (1927-2016): levende boeddha met voorliefde voor snelle auto's

Veel Thai konden het donderdag niet geloven. Hun alomtegenwoordige koning Bhumibol bleek tóch sterfelijk. Na een 70-jarig bewind stierf de vorst die tien militaire coups overleefde. Als straf liet hij generaals soms kruipen.

Koning Bhumibol houdt in december 2013 een speech ter ere van zijn 86ste verjaardag. Beeld EPA

De laatste keer dat de Thai hun koning, Bhumibol Adulyadej, in levenden lijve zagen, was in mei 2015, toen hij voor enkele uren zijn paleis aandeed. De laatste jaren van zijn leven bracht de bejaarde vorst voornamelijk door in het Siriraj-ziekenhuis, waar hij gisteren op 88-jarige leeftijd overleed.

Ook eerder tijdens zijn lange regeerperiode kregen de Thai hem zelden of nooit te zien. De koning werd beschouwd als een 'levende boeddha', een heilige. In de laatste dagen voor zijn dood zaten honderden mensen voor het Siriraj-ziekenhuis te bidden voor zijn gezondheid.

Dat hij ook een schaduwkant had, daarover werd in Thailand niet gesproken. Zo zou hij stiekem zijn zegen hebben gegeven aan de staatsgreep die in 2006 een einde maakte aan het bewind van premier Thaksin Shinawatra, die volgens het leger corrupt was en niet trouw genoeg aan de koning.

Met 70 jaar op de troon was Bhumibol Adulyadej de langst regerende monarch ter wereld. Zijn jeugd bracht hij door in de Verenigde Staten en Zwitserland, waar hij Frans, Engels, Latijn en Duits leerde, en een voorliefde opdeed voor jazz en snelle auto's.

Toen hij op 18-jarige leeftijd de troon besteeg, kende hij Europa beter dan zijn eigen land. Hij kreeg de gouden koningsmantel om zijn schouders gehangen, nadat zijn broer Ananda aan een mysterieuze schotwond was bezweken. De dood van Ananda is nooit opgehelderd. Geruchten dat Bhumibol zijn broer zou hebben doodgeschoten zijn nooit onderzocht.

Een jonge koning Bhumibol met koningin Sirikit en hun eerste kind, princes Ubol Ratana. Beeld AFP

De koning die boven politiek stond

Liefst tien militaire coups maakte Bhumibol mee tijdens de 70 jaar die hij aan de macht was. Vanaf het begin moest hij laveren tussen linkse democraten en rechtse generaals die elkaar afwisselden. In 1947 pleegden die generaals een staatsgreep om de eerste democratisch gekozen regering opzij te schuiven. Die coup had naar verluidt de steun van de koning, die weinig ophad met democraten.

Toen Bhumibols aanzien naar de smaak van het leger te snel steeg, pleegden militairen in 1951 een nieuwe coup, ditmaal om de koning alle macht te ontnemen. Dat was een beslissend moment voor Bhumibol: hij meed een confrontatie met de generaals en trok zich terug in zijn paleis. Daarmee verminderde zijn macht niet, maar werd juist groter. Vanaf dat moment zou hij de koning zijn die boven de politiek, en zelfs boven staatsgrepen, stond.

Supporters van de koning bidden voor het ziekenhuis in Bangkok voor zijn herstel. Beeld afp

Bloedige coups

Veel Thai zagen hem als een vaderfiguur, een onpartijdige kracht tot wie zij zich in de donkerste uren konden wenden. In de praktijk zag het er iets anders uit en bemoeide hij zich vanachter de muren van zijn paleis wel degelijk met de omwentelingen in zijn land. Meer dan eens steunde hij militaire coups, zelfs bloedige.

Op 6 oktober 1976 stonden Bhumibols paleistroepen vooraan toen militairen een slachting aanrichtten onder demonstranten. Kort daarna gaf hij zijn steun aan een nieuwe coup van meer gematigde generaals en was het bloedbad alweer vergeten. Een democratische regering maakte in 1989 een einde aan de uitgebreide bevoegdheden van de koning, maar ook die democraten werden in 1992 met een coup verdreven.

Die coup van 1992 had misschien de sympathie en zelfs de steun van de koning, maar het bloedbad dat door de militairen werd aangericht niet. De 'koning daalde af van boven', zoals de Thai zeggen, en greep persoonlijk in. Hij ontbood de generaal die verantwoordelijk was voor het bloedbad, en de Thai konden live op de televisie volgen hoe die generaal over het tapijt naar de voeten van de koning kroop terwijl deze hem de les las.

Bhumibol tijdens een concert in het ziekenhuis in Bangkok, waar hij donderdag stierf. Beeld AFP

Het koningshuis bouwde zorgvuldig zijn imago op, als een vorst die zich met alles bezighield behalve met politiek. De Thai leerden de koning kennen als jazzmusicus, schrijver, kunstenaar, verwoed zeiler en ontwerper van twee zeilboottypes, als filantroop en fotograaf.

Tegelijkertijd hield het paleis een bijna absolute greep op alles wat er over de koning werd gezegd en geschreven. Foto's van de koning mochten alleen met goedkeuring van het paleis worden gepubliceerd. Foto's waarop de koning bijna altijd ongenaakbaar, stijf en serieus naar een punt in de verte lijkt te staren, zelfs als hij recht in de camera kijkt. Alles wat ook maar een beetje naar majesteitsschennis rook werd zwaar bestraft, zoals critici van de monarchie aan den lijve merkten.

De grote meerderheid van de Thai aanbad hem, zoals ook blijkt uit het massale rouwbetoon in Bangkok na het bericht dat hun koning was gestorven. Tot dat moment hadden de Thai hardnekkig geweigerd te geloven aan het feit dat zelfs Bhumibol sterfelijk was.

Thai rouwen om de dood van hun koning. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.