Bezuinigingen duperen duurzame projecten

De Miljoenennota was slecht nieuws voor het milieu. Behalve groene beleggers worden ook groene bedrijven getroffen. Duurzame projecten krijgen de hardste klappen....

DE FAX VAN het belastingkantoor in Breda draaide vlak voor Prinsjesdag overuren. Het ene na het andere subsidieverzoek liep binnen. In de milieuwereld was paniek uitgebroken over de plannen van het kabinet-Balkenende. De bezuinigingen, zo werd gevreesd, zouden wel eens per onmiddellijk na de derde dinsdag in september kunnen ingaan.

Elk bedrijf dat milieuplannen overwoog, ramde dan ook snel een plan in elkaar om koste wat kost op tijd de subsidieaanvraag de deur uit te hebben. Het kabinet kan een aanvraag bij ontvangst voor Prinsjesdag nooit afwijzen, want het nieuwe strenge beleid kon immers pas ingaan na de publicatie van de Miljoenennota.

Het liep allemaal niet zo'n vaart. Het kabinet laat de bezuinigingsmaatregelen toch pas vanaf 1 januari 2003 ingaan. Maar de stortvloed aan subsidieverzoeken was al in Breda binnengelopen.

Gevolg van het harde werk was wel dat staatssecretaris Van Eijck van Financiën vrijwel direct besloot de fiscale regelingen VAMIL (de zogenaamde Willekeurige Afschrijving Milieu-investeringen), MIA (Milieu Investeringsaftrek) en EIA (Energie Investeringsaftrek) te bevriezen. Het loket ging dicht tot eind dit jaar omdat de bodem van de budgetten voor de regelingen snel in zicht kwam.

De milieuwereld reageerde op uitgelekte informatie uit de kabinetsformatie. Al snel werd duidelijk dat dit kabinet het milieu als ondergeschoven kindje behandelt. Meteen na de eerste geruchten stortten de koersen van de groenfondsen in. De groenbelegger bleek minder ideëel dan gedacht, gezien bijvoorbeeld de bijna halvering van het Duurzaamheidsfonds van ABN Amro. De heffingskorting voor groenbeleggen wordt afgeschaft, en hierdoor worden 140 duizend groenbeleggers en -spaarders getroffen, stelt Thomas Steiner van Triodosbank.

De milieupaniek trof niet alleen particuliere beleggers, maar ook bedrijven die milieuplannen hadden. 'Het is overigens niet zeker dat alle ingediende projecten aan onze subsidie-eisen voldoen', stelt een woordvoerder namens de Belastingdienst. Hij sluit niet uit dat later dit jaar het loket voor de milieuregelingen weer open gaat.

Naast het beleggingsleed en de subsidiezorgen heeft het kabinet met haar maatregelen nog een groep in verwarring gebracht: de energiebedrijven. De bezuiniging op de subsidie voor groene stroom kwam bij hen hard aan. Niet langer wordt alle groene stroom die de consument gebruikt, fiscaal gesubsidieerd. Voortaan steunt het kabinet alleen de productie van groene stroom in Nederland.

De wet die dit moet regelen, ligt nog voor advies bij de Raad van State, maar wel is duidelijk dat het kabinet per jaar een bedrag uittrekt voor groene stroom dat oploopt van 260 miljoen euro in 2003 tot 316 miljoen euro in 2006.

Voor echte duurzame energie, geproduceerd door bijvoorbeeld windmolens, is een bedrag beschikbaar van 141 miljoen euro in 2003, oplopend tot 199 miljoen euro in 2006. Het restant van het Milieu- en Energiepakket (MEP), zoals deze regeling heet, gaat naar de warmtekrachtkoppeling-centrales en naar 'klimaatneutrale'-energieproductie, waarbij geen extra CO 2

vrijkomt, bijvoorbeeld het verbranden van biomassa.

Tot ieders verbazing reageerden de energiebedrijven na de bekendmaking van de bezuiniging van meer dan 300 miljoen euro per jaar op groene stroom niet met prijsverhogingen voor de consument. Sterker, energiebedrijven als Essent en Nuon verzekerden de klanten dat van prijsverhogingen voorlopig geen sprake is.

De logische verklaring voor dit gedrag is dat de energiebedrijven geen marktaandeel willen verliezen. Ze staan mogelijk aan de vooravond van een grote liberalisering. Het ministerie heeft weliswaar de vrijmaking van de sector een jaar opgeschoven, maar vanaf 2004 lonkt toch het perspectief van een vrije energiemarkt.

De groene stroomconsument profiteert voorlopig nog van het strategisch gedrag van de energiebedrijven. Natuurlijk is de verkoop van groene stroom voor de bedrijven minder rendabel geworden, maar het behoud van de consument is hen wat waard. Overigens garandeert een bedrijf als Nuon de lage prijs voor groene stroom voor maximaal een jaar.

De individuele maatregelen doen diverse groepen pijn, maar opgeteld komt alle ellende samen bij duurzame projecten. Steiner van de Triodos-bank meldt dat de toestroom van groene beleggers totaal is stilgevallen. Sinds 1995 groeide deze markt van 25 miljoen euro naar 2,8 miljard euro vorig jaar. Maar op nieuw beleggingsgeld hoeven de groene projecten voorlopig niet te rekenen.

De fiscus haakt ook grotendeels af, blijkens de versobering van de diverse regelingen. Eén regeling sneuvelde zelfs in zijn totaliteit: de Energie-investeringsaftrek voor de non-profitsector (EINP). De EIA en VAMIL-regelingen worden zoals gezegd flink uitgekleed.

De Triodos bankt stelt dat er ongeveer 2100 duurzame projecten in Nederland zijn gestart. Veel nieuwe komen er nu niet bij vanwege de financiële onzekerheid.

De lakmoesproef voor dit kabinet zijn twee enorme windmolenparken die gepland zijn in de Noordzee. 'Noordzeewind', een windenergieproject van Shell en Nuon, moet meer dan 200 miljoen euro kosten. Het andere project, E-connection, omvat de bouw van zestig windmolens. Nog geen enkel bedrijf heeft zich vanwege de door het kabinet gecreëerde onzekerheden aan de investeringsplannen gecommitteerd. Mochten deze projecten uiteindelijk niet doorgaan, dan heeft het kabinet de Tweede Kamer wat uit te leggen. De milieupaniek rond dit kabinet blijft nog even bestaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden