Bezuinigen op zorg verslaafden is duur

Door verstrekking van heroïne aan verslaafden daalt de criminaliteit, toch bezuinigt het kabinet daarop. Kortzichtig beleid, concluderen W.J. Deetman en J....

W.J. Deetman en Mevrouw J. Klijnsma

Veel grote steden hebben overlast door verslaafden, die hun verslaving bekostigen door veelal criminele activiteiten. Het gaat relatief om een kleine groep, de veelplegers, maar ze veroorzaken een groot deel van de overlast. Veiligheid is een van de belangrijkste doelstellingen van het kabinet. Bij de verdeling van de gelden lijkt het kabinet daarbij helaas niet uit te gaan van de meest effectieve inzet. Gemeenten, die veiligheid als één van de beleidsprioriteiten hebben aangemerkt, worden daarmee door het Rijk gedwarsboomd in de plannen om werk te maken van veiligheid.

Minister Remkes van Binnenlandse Zaken heeft beloofd dat in 2006 de criminaliteit en overlast met 20 tot 25 procent zal zijn gedaald. Om dat te bewerkstelligen wil hij onder andere veel aandacht geven aan de aanpak van veelplegers en wordt het toezicht in en controle op de publieke ruimte geintensiveerd. Het is daarom schrijnend dat het kabinet voor de groep hulpbehoevende verslaafden geen geld uittrekt, met als gevolg dat verslaafden gevangen blijven in de cirkel van criminaliteit en zonder de juiste begeleiding weer hun weg moeten vinden in de maatschappij.

In de loop der jaren is een scala aan maatregelen op deze groep mensen losgelaten, van pamperen tot opjagen, maar met weinig blijvend resultaat. Bij het harder optreden tegen zwervers en verslaafden moeten daar ook voorzieningentegenover staan bijvoorbeeld opvang met dagactiviteiten en medische zorg, waardoor verslaafden minder gebruiken en dus minder geld nodig hebben en daardoor gezonder zijn.

Een goed voorbeeld van de kortzichtigheid van het kabinet is de beperkte bijdrage aan de medische behandeling met heroi¿ne, hoewel het een alleszins geslaagd experiment betreft. Chronisch heroi¿neverslaafden die niet of nauwelijks reageren op bestaande therapieën blijken baat te hebben bij een behandeling waarbij ze naast methadon ook heroi¿ne voorgeschreven krijgen. Het gaat om een groep verloederde, soms ernstig zieke verslaafden die door hun gedrag overlast veroorzaken. De medische verstrekking van heroi¿ne betreft een maatregel waarbij de baten duidelijk uitstijgen boven de kosten en waardoor bovendien een van de belangrijkste doelstellingen van het kabinet wordt gerealiseerd: het vergroten van de veiligheid. De logica gebiedt om zo'n kans te grijpen.

In 2003 werd een onafhankelijke commissie (Paas) door het kabinet aan het werk gezet die een voorstel moest doen voor de duurzame, kwalitatief verantwoorde invoering van heroi¿nebehandeling in Nederland. De commissie concludeerde dat in ons land circa vijftien behandeleenheden moeten worden ingericht om zo'n duizend heroi¿neverslaafde patiënten een behandeling te kunnen geven. De totale kosten voor de heroi¿nebehandeling voor deze duizend patiënten bedragen naar verwachting circa vijftien miljoen euro.

De uitkomsten van de commissie moeten nog besproken worden in het kabinet voor de begrotingsbehandelingen van het ministerie van VWS. Desondanks heeft het kabinet op Prinsjesdag al een bedrag gereserveerd voor de medische behandeling met heroi¿ne. Dit bedrag is echter niet eens voldoende om de huidige capaciteit in zes (experimenteer)gemeenten in stand te houden, laat staat dat het voldoende is voor vijftien behandelcapaciteiten.Dit wekt verbazing aangezien in opdracht van de commissie-Paas is uitgerekend dat alleen al de baten die ontstaan door verminderde criminaliteit tenminste zeventien tot twintig miljoen euro per jaar bedragen. Dus de baten overtreffen de kosten. Dit bedrag bestaat uit de vermindering van kosten ten gevolge van arrestaties en in bewaringstelling en daarnaast door de vermindering van directe materiële schade door inbraken, diefstal en beroving. Hieruit kan de conclusie worden getrokken dat de baten er zijn voor de hele samenleving, maar direct financieel effect is er vooral voor justitie en politie.

Ongetwijfeld zijn de niet-materiële baten voor de samenleving nog groter, denk bijvoorbeeld aan het effect op de veiligheidsgevoelens van de burgers. De commissie geeft aan dat het voorzichtige schattingen betreffen. Bovendien is in de berekeningen slechts een deel van de baten terug te vinden. Niet berekend zijn bijvoorbeeld de afnemende kosten van slachtofferhulp.

De behandeling met heroi¿ne leidt niet alleen tot vermindering van overlast. De artsen zagen ook een opmerkelijke verbetering van de vaak ronduit slechte fysieke toestand van hun patiënten. Ook de gemeenten die aan het experiment hebben deelgenomen zijn positief over de uitkomsten. De baten zijn voor hen duidelijk zichtbaar geworden: voor particulieren, voor de heroi¿negebruikers zelf, voor de verzekeringsbedrijven en voor de politie.

Het kabinet wordt geconfronteerd met een bezuinigingsnoodzaak, dus moet het spaarzaam omgaan met nieuwe investeringen. Het zou daarom logisch zijn als het kabinet een besluit, over hoe het geld voor veiligheid en overlastbestrijding in te zetten, weloverwogen neemt en daarbij kijkt naar de effectiefste inzet. We moeten voor ogen houden dat het gaat om zeer kwetsbare mensen, die kun je niet alleen wegjagen of opsluiten, je moet ze ook helpen. Van belang is met de verslaafden te werken aan een maatschappelijk aanvaardbare levenswijze, als gevolg waarvan ze minder criminele activiteiten ontplooien. Deze werkwijze kost de gemeenschap stukken minder dan oppakken, vervolgen, berechten, bestraffen en opname in een afkickkliniek. Het kabinet lijkt zijn ogen te sluiten voor de positieve effecten van medische behandeling met heroi¿ne voor zowel de verslaafden, de samenleving als de schatkist.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden