Bezuinigen op defensie ondermijnt onze waarden

Nederland gaat door met bezuinigen op defensie. Dat is geen goede zaak, want militaire macht dient er ook toe onze waarden te beschermen, betoogt Rik van Rijswijk....

Voor minister Kamp is de grens van bezuinigingen op Defensie bereikt. Met dit soort uitspraken zijn wij inmiddels vertrouwd. Sedert het begin van de bezuinigingen op de krijgsmacht in de jaren negentig, hebben alle grote Kamerfracties eerdere defensiebegrotingen steevast gekwalificeerd als 'het absolute minimum'. Maar kennelijk is de rek in de defensiebegroting oneindig.

Onder supervisie van minister Kamp krijgt nu de zoveelste bezuinigingsronde zijn beslag: liefst 715 miljoen euro op jaarbasis. En of het hierbij zal blijven is, recente uitlatingen van de minister ten spijt, nog maar de vraag. Uit de Voorjaarsnota blijkt dat het tekort in 2004 op 2,9 procent uitkomt. In de Miljoenennota werd nog uitgegaan van 2,3 procent. Dit betekent dat er nog eens 2,6 miljard euro zal moeten worden bezuinigd. Zoals het er nu naar uitziet, zal Defensie nog eens honderd miljoen voor zijn rekening moeten nemen.

Deze ontwikkeling tekent de algehele malaise van het denken in Nederland over defensie. Het garanderen van veiligheid, zowel de binnenlandse als de buitenlandse, behoort tot de kerntaken van een overheid. Dit zou moeten betekenen dat niet het beschikbare budget de strategie bepaalt, zoals in Nederland gebruikelijk is, maar dat de strategie de benodigde hoeveelheid middelen bepaalt. We zeggen ook niet: doe in Amsterdam maar even geen politie, en in Rotterdam geen brandweer, want daarvoor is nu geen geld.

Dat uitgangspunt geldt kennelijk niet voor de defensie: een rijk land als Nederland geeft een zeer geringe prioriteit aan zijn krijgsmacht.Terwijl 2 procent van het bruto binnenlands product voor defensie binnen de NAVO de norm is, nadert de Nederlandse defensie-inspanning thans de 1,5 procent. Nederland verwordt op deze manier niet alleen tot een freerider, die van haar eigen problemen andermans problemen maakt door niet voor de eigen veiligheid te willen opdraaien, maar geeft ook blijk van kortzichtigheid. Bezuinigingen op defensie maken de wereld kwetsbaar.

Vooropgesteld: als men van de krijgsmacht een padvinderij wil maken, dan kan dat. Er bestaat geen wet waarin staat wat Nederland aan zijn defensie moet uitgeven. Wel dient men zich bewust te zijn van de mogelijke gevolgen hiervan. Als macht afneemt, relatief en absoluut, dan zullen de gunstige effecten die hieruit voortvloeien vrede, welvaart, vrijheid ontegenzeggelijk worden ondermijnd. Er bestaat immers geen internationale rechtstaat die deze gunstige effecten kan waarborgen. Dat kan alleen een serieuze krijgsmacht.

Wie bezuinigingen op defensie bepleit maakt zich bovendien schuldig aan het presenteren van false economies. Goedkoop is duurkoop. Militaire competitie ontmoedigen middels militaire superioriteit kan potenti conflicten in de kiem smoren en wapenwedlopen voorkomen. Zwakte immers nodigt avonturiers uit om de bestaande verhoudingen te betwisten.De last van het onderhouden van een machtsevenwicht dat vrede, vrijheid en welvaart, democratie, the rule of law, de vrije markt economie en vrijhandel gunstig gezind is zou daarom moeten worden gedragen door ieder land dat deze waarden onderschrijft. Zo ook Nederland.

Het zou daarom te prijzen zijn wanneer het Nederlandse defensiebeleid nu eens volwassen wordt en men begint met te erkennen dat macht en waarden (als daar zijn: de vrijheid van meningsuiting, gelijke rechtvaardigheid, respect voor vrouwen, religieuze tolerantie, grenzen aan de macht van de staat) onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn: in real life, power and values are married.

Nederland behoort daarom te beschikken over een sterke en capabele krijgsmacht, die het gevolg is van een coherente militaire en veiligheidsstrategie, en n van de zoveelste nota die neerkomt op een door budgettaire overwegingen gedreven exercitie. Dit wordt onvoldoende erkend. De kracht van de Nederlandse krijgsmacht is door jaren van bezuinigen gestaag achteruit gegaan: dramatisch ingekrompen budgetten, moderniseringsprogramma's die zijn vertraagd of stopgezet, de transformatie naar een nieuwe krijgsmacht die wordt bemoeilijkt of niet van de grond komt. Een en ander heeft geleid tot een achteruitgang in paraatheid van de krijgsmacht en heeft de mogelijkhedentot modernisering en innovatie aangetast. De uiteindelijke prijs die hiervoor betaald zal moeten worden zal aanmerkelijk hoger zijn dan hetgeen nu wordt 'bespaard'. Modernisering wordt exponentieel duurder naarmate langer wordt gewacht. Ook nemen de kosten van het operationeel houden van verouderend materieel fors toe. Door deze oplopende kosten is er onvoldoende geld voor investeringen.

Hoe men ook de waarschijnlijkheid van bepaalde missies en conflicten kwalificeert; het is essentieel voor een parate krijgsmacht dat zij over de mogelijkheid beschikt dergelijke missies en conflicten bevredigend te beslechten. Alleen een dergelijke capaciteit kan conflicten in de toekomst voorkomen: het geeft politici een beslissend diplomatiek gereedschap in handen.

De prijs die Nederland dient te betalen voor een sterke en capabele krijgsmacht valt niet zonder meer aan te geven. Het zal daarentegen niet goedkoop zijn. Terwijl Groot-BrittanniFrankrijk en Noorwegen, maar ook een land als bijvoorbeeld China, hun budgetten substantieel verhogen, zet Nederland de bezuinigingen op Defensie onbekommerd voort.

Door gaan op dit pad betekent dat Nederland op termijn niet genoeg in huis heeft om missies naar behoren uit te voeren, of om aan de verplichtingen te kunnen voldoen die Nederland gezien zijn formaat (als zesde exportland en op tien na rijkste land ter wereld) en bondgenootschappen heeft. Hiermee draagt Nederland onvoldoende zorg voor de (ook) Nederland gunstig gezinde wereldorde een wereldorde waarvoor in de vorige eeuw een onvoorstelbaar hoge prijs is betaald en waarvan onze welvaart en vrijheid een directe afgeleide zijn. Deze zegeningen zouden niet zo triviaal mogen worden gecompromitteerd door een te kortzichtig beeld van de verantwoordelijkheid die Nederland draagt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden