Analyse

Bezetting raakte open zenuw bij UvA

Studentenprotest Maagdenhuis ontruimd

Één succes hebben de actievoerende studenten in elk geval geboekt: de discussie over de organisatie van het hoger onderwijs is aangezwengeld. Nu nog concrete resultaten.

ME'ers duwen zaterdag studenten het bordes van het Maagdenhuis aan het Spui in Amsterdam af. Beeld anp

Vijf dagen duurde de inmiddels legendarische bezetting van het Maagdenhuis in 1969. Sléchts vijf dagen, moeten we vanaf nu zeggen, want de bezetting die de Mobiele Eenheid afgelopen zaterdag beëindigde, duurde 44 dagen en 16 uur - bijna negen keer zo lang.

De studenten van toen wisten, ondanks hun relatief korte bezetting, echt iets voor elkaar te krijgen. De protesten, die niet alleen in Amsterdam plaatsvonden, leidden uiteindelijk in 1970 tot de Wet Universitaire Bestuurshervorming (WUB). Die bepaalde dat medewerkers en studenten mochten meebesturen in machtige universiteitsraden.

Hoe zit dat met de huidige generatie bezetters? Welke successen hebben zij geboekt?

Meer over de ontruiming

'Nu heeft het lang genoeg geduurd voor de ME. De actievoerders moeten onmiddellijk het gebouw uit. Er wordt geduwd en getrokken. Sommige actievoerders ontvangen klappen.' Een reportage (+).
'Je hoeft echter geen marxist te zijn om over klassenbewustzijn te beschikken en daaraan ontbrak het de actievoerders, vermoed ik.' Arnon Grunberg over de bezetters. (+)

De belangrijkste verdienste is dat De Nieuwe Universiteit (DNU) met de bezettingen de discussie heeft aangezwengeld over de organisatie van het hoger onderwijs, of, in de woorden van de bezetters, de afbraak daarvan. Die discussie laaide zowel binnen de Universiteit van Amsterdam als erbuiten op. Zonder drastische acties hadden ze dat nooit voor elkaar gekregen.

De bezetters stelden fundamentele vragen. Van wie was die universiteit - van wetenschappers en studenten of van bestuurders dol op vastgoed? Sinds de invoering van de wet Modernisering Universitaire Bestuursstructuur in 1997 - een opvolger van de WUB - was de macht van medewerkers en studenten weer ingeperkt. Er was nog wel medezeggenschap, maar veel bereikte je daar niet mee, vonden de bezetters. Het was tijd voor een nieuwe democratiseringsgolf.

En dan was er natuurlijk dat vermaledijde rendementsdenken. Moest de universiteit een kille leerfabriek zijn, waar in korte tijd zo veel mogelijk hoogopgeleiden uitrolden? Of kon het misschien weer een warm academisch nest worden waar Bildung centraal stond?

Met die vragen raakten de bezetters een open zenuw. Deze thema's leefden op de UvA, en niet alleen onder 'een kleine groep', zoals collegevoorzitter Louise Gunning aanvankelijk suggereerde.

Schoonmakers ruimen de rommel op die de studenten hebben achtergelaten tijdens de bezetting van het Maagdenhuis. Studenten hielden dit pand van de Universiteit van Amsterdam (UvA) zes weken bezet, uit protest tegen het bestuur van de universiteit. Beeld anp

Vuurtjes

De bezetting van het Bungehuis en het Maagdenhuis - en de onhandige reacties van het college van bestuur (cvb) daarop - waren vonken die ook minder radicale vuurtjes deden ontvlammen. Zo verenigden een paar honderd ontevreden UvA-docenten zich al snel in een eigen beweging, Rethink-UvA.

Elders in Nederland richtten studenten en docenten hun eigen DNU's en Rethink-bewegingen op, al bleven bezettingen achterwege. Er kwamen Kamervragen, minister van Onderwijs Jet Bussemaker zei de problemen te herkennen. De vereniging van universiteiten VSNU liet weten binnenkort af te willen van het experiment met de prestatieafspraken. In die afspraken, die universiteiten sinds 2012 maken met het ministerie van Onderwijs, ligt vast dat universiteiten meer geld krijgen als ze goed scoren op studierendement.

In Amsterdam trokken de protestbewegingen samen ten strijde, bijgestaan door onder meer de centrale ondernemingsraad, de studentenraad en de vakbonden. Ze boekten successen. Op 10 maart kwam het college met een tienpuntenplan. De interne democratie zou worden versterkt, er kwam volledige financiële openheid en het aantal flexcontracten moest afnemen - vrijwel allemaal punten die de ondernemingsraad de afgelopen jaren tevergeefs had aangekaart.

'We gaan nu ons best doen om écht te luisteren', zei collegevoorzitter Gunning een dag later in de Volkskrant.

Dat was voor De Nieuwe Universiteit en RethinkUvA niet voldoende. Hoe snel zouden de veranderingen bijvoorbeeld worden doorgevoerd? Wat gebeurde er met hun andere eisen, zoals een onderzoek naar de financiën van de UvA?

En dus streden ze door, met het bezette Maagdenhuis als krachtig drukmiddel.

Yasha Lange, woordvoerder College van Bestuur UvA, tijdens de ontruiming van het Maagdenhuis door de ME. Studenten hielden dit pand van de Universiteit van Amsterdam (UvA) bezet, uit protest tegen het bestuur van de universiteit. Beeld anp

Op 1 april deed de universiteit een volgende toezegging. Er zouden twee onafhankelijke commissies komen, waarvan de ene de financiële situatie van de universiteit gaat onderzoeken en de andere de mogelijkheden voor democratisering van de UvA.

Wie in die commissies zullen plaatsnemen en hoe de opdracht zal luiden, is een zaak van ondernemingsraad, studentenraad, protestbewegingen en vakbonden. Na afloop mag de academische gemeenschap haar mening geven over de adviezen. Bij instemming worden de aanbevelingen uitgevoerd.

Het waren flinke concessies van het college, maar veel dichter brachten ze de partijen niet bij elkaar. Hoe zat het met de werkdruk, met de focus op rendementen, met academische carrières?

Het Maagdenhuis bleef bezet, de sfeer bleef kil.

Wantrouwen

In de gesprekken die volgden, toonde De Nieuwe Universiteit zich een grillige onderhandelingspartner. Zo kwamen er nieuwe wensen op tafel, over genderneutrale toiletten en de bestrijding van discriminatie. De indruk ontstond dat sommige bezetters nooit tevreden zouden zijn.

Het wederzijdse wantrouwen nam toe. Het cvb dreigde met juridische stappen als de bezetters niet zouden vertrekken, DNU sprak van intimidatie en eiste het vertrek van het college van bestuur. Er volgde een kort geding, dit weekend kwam de ME.

Wat blijft er straks over, als de kruitdampen zijn opgetrokken? Ten eerste die twee onafhankelijke commissies, die zich buigen over financiën en democratisering. Als die een beetje snel tot stand komen en een duidelijk afgebakende opdracht hebben, kunnen ze flink wat veranderingen teweegbrengen.

En ten tweede een beschadigd college van bestuur dat - bijgekomen van de verbazing - lijkt te beseffen dat er iets moet gebeuren. De bestuurders zullen op korte termijn serieus met het tienpuntenplan aan de slag moeten. Doen ze dat niet, of niet erg voortvarend, dan kan de vlam zo weer in de pan slaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.