Beyoncé's haaremancipatie

Ik was nog zo van plan een bijdrage aan het slepende islam/ vrijheid van jennen-debat te leveren. Te betogen dat ook politiek correct multiculturalisme slechts uitgaat van de aloude gedachte dat je meer vliegen vangt met honing dan met azijn. En zo.


Maar toen 'knipte' Beyoncé heur haar af. Unbeweavable! Hét komkommernieuws van de zomer. Queen Bee, koningin van de gouden lokken, keurt kort haar 'goed'. Volgens heur haarstylist was het echt haar. Yeah right. Mijn haar reikt in kroesstaat in elk geval nooit verder dan bijna mijn schouders. Dan breekt het af. Het was gewoon een mooie weave.


Het is natuurlijk absoluut een statement. Dit gaat verder dan mode. Kort haar is een bijna feministisch pamflet. Als het kortwieken van het seksappeal. Dat geldt voor zwarte vrouwen a fortiori. Daar betreft het een ethische kwestie.


Het zwarte devies 'keepin' it real' geldt nooit voor kroeshaar. Wereldwijd is dat sinds eeuwen 'goed' of 'slecht'. De vuistregel zingt India.Arie in I am not my hair: 'Good hair means curls and waves. Bad hair means you look like a slave'. Mijn oma drukte ook mij met mijn neus op de feiten.


Oppressed hair puts a ceiling on the brain. Alice Walker schreef een prachtessay met deze veelzeggende titel op haar veertigste, toen ze eindelijk afscheid nam van haar ingevlochten Koreaanse haar. De obsessie met glad, liefst ook lang haar is ingeweven in de identiteit van vrouwen met kroeshaar.


Als kleuter had ik al een wonderlijk blondes have more fun syndroom. Mijn lappenpop Luni had gele woldraden bij wijze van lang, steil blond haar. Op een goede dag rukte ik het van haar hoofd en stond erop het zelf te dragen. Mijn moeder wilde niet dat ik de deur uitging met, ik wilde de deur niet meer uit zonder gele woldraden op mijn hoofd. Alleen zo kon ik opgaan in mijn prinsesje-met-lang-blond-engelhaar-gedroom. Beyoncé's manen waren het summum van die Luni-fantasie. Stiekem had ik mij voorgenomen om, als ik ooit weer geld had, eens zo'n onbetaalbare weave te nemen.


Sluik, liefst lang vol haar. Het is glamour. Sexy. Succesvol. Representatief. Verzorgd. Vooral: het onovertroffen geluk eindeloos met je haar te kunnen schudden. Niet voor niets verleiden advertenties met 'Hair that moves'. Zoals altijd bij schoonheidsmythen gaat het daarachter om eigenwaarde, schaamte en angst voor sociale uitsluiting.


Lang haar krijg je met weefsels, glad haar met relaxers. Chemisch ontkroezen heet eufemistisch 'relaxen'. Vooral de eerste keer bij de kapper (ik was twaalf) is het een pijnlijke initiatierite. 'Nog tien minuten, anders werkt het niet', terwijl je hoofd in de fik staat. Gelukkig kun je het ook zelf doen en dan kan het eraf als het echt begint te branden. Ik heb jarenlang, toen ik geregeld naar de Verenigde Staten ging, mijn haar politiek correct kroes gedragen. Je haar straighten, dat was onverlicht. Dan maar dagelijks dreadlockende klitten.


Een jaar geleden was ik ook daar weer eens klaar mee. Omdat ik niet zo goed tegen het spul kan, besloot ik eens 'kleine meisjesrelaxer' te proberen. Klinkt groezelig, maar je koopt het gewoon bij de Etos.


Een verbazingwekkende ervaring. Grote mensenrelaxer is stevige witte pasta met een vertrouwd chemisch gifluchtje. Speciaal voor kinderen - eerst maak je het haar glad met een hete kam, zo rond je achtste mag je nu al voor het echie - is het spul aangepast. Sprekend aardbeienkwark, en het ruikt ook precies zo. Romig roze, yummie. Waarom er niet met koeienletters 'Laat je kind niet alleen met deze pot!' op staat, is een raadsel. Voor je het weet, neemt prinsesjelief een hap kinderontkroezer.


De weerzin tegen kroeshaar heeft een miljardenindustrie opgeleverd. Vooral ook voor Indiaas tempelhaar, waar weaves van worden gemaakt. Inmiddels is heel Hollywood om: Ook blanke beroemdheden zijn inmiddels verwoede wevers. Hindoes moeten als gebaar van devotie twee keer in hun leven hun hoofd kaalscheren. De tempels doen er vervolgens zeer goede zaken mee. Chris Rock toonde in zijn hilarische documentaire Good Hair hoe de tempels schat- hemeltje rijk worden door het haar te verpatsen.


Hoewel ze nog steeds glad en blond is, is dit een eerste stapje in Beyoncé's haaremancipatie. Wie weet moest ze wel om de inmiddels kale Naomi Campbell niet achterna te gaan. Weven en relaxen is namelijk verwoestend voor je echte haar. Zeg nou zelf, ze kan het hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden