Bewoonster: 'Ik vertrouw de NAM niet meer'

1,2 miljard euro is er beschikbaar gesteld voor de aardbevingsschade in Groningen, maar overleg over de schaderegeling loopt vast. En ondertussen storten de boerderijen in.

BEDUM - Langs landweg Ter Laan vallen boerderijen weg. Kijk daar, die ruïne, dat is het huis van de buren, onbewoonbaar verklaard. En daar, waar nu alleen nog een schuur resteert, stond tot drie weken geleden het huis van de overburen. De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) heeft het pand gesloopt, wegens onherstelbare bevingsschade.


En dit is haar eigen huis. Annemarie Heite draait zich om naar de kop-hals-romp-boerderij uit circa 1850, tweeën-half jaar geleden gekocht, toen iedereen nog dacht dat het met die bevingen wel meeviel. De muren zitten vol scheuren, over de betaling wordt gesteggeld met de NAM, het huis staat in de steigers. 'Als er nu een aardbeving komt', zegt ze, 'dondert de gevel naar beneden.'


Vijf maanden nadat minister Kamp (Economische Zaken, VVD) 1,2 miljard euro uittrok om bewoners van Noord-oost-Groningen te compenseren voor de gevolgen van aardbevingen veroorzaakt door gaswinning, is er nog steeds geen goede schaderegeling voor gedupeerde bewoners. Ook de eerder dit jaar geuite ambitie om Groningers - na ruim een halve eeuw oekazes uit Den Haag over gaswinning - zelf te laten meebesluiten over de koers van de NAM in dit gebied, lijkt te stagneren.


Groningers die mogen meebesluiten? Daniëlla Blanken, secretaris van de Groninger Bodem Beweging (GBB), organisatie voor inwoners die getroffen zijn door aardbevingen, merkt er niets van. 'De houding van de NAM is nog steeds: u mag alleen advies geven.'


De problemen komen tot uiting rond de Dialoogtafel, de instantie die in het leven is geroepen om in Groningen 1,2 miljard euro schadevergoeding en compensatiegeld te verdelen. De verwachtingen waren hooggespannen. De Dialoogtafel zou met zoveel geld niet alleen het gegroeide wantrouwen tegen gaswinning onder de bevolking kunnen wegnemen, maar en passant ook een nieuwe vorm van besluitvorming introduceren aan deze rand van Nederland.

Startnotitie

De Dialoogtafel is een overleg van vijftien partijen - de NAM, het ministerie van Economische Zaken, de provincie Groningen, gemeenten en een trits maatschappelijke organisaties. De vijftien vergaderen eens per maand over aardbevingen, in een goed restaurant ergens in de provincie. Het jaarlijkse budget voor vergaderingen en de staf: 6,2 ton. 'De horizontaal georganiseerde samenleving', zo filosofeert de startnotitie, gaat hier het gesprek aan met het 'verticale bestuur'.


Die notitie bevat ook een waarschuwing. 'Het moet geen praatclub worden, het moet wel ergens over gaan.'


Peter Breukink, directeur van de Stichting Oude Groninger Kerken, die zich aan de Dialoogtafel inzet voor schadeherstel aan monumentale panden - 23 van de ruim zestig kerken die onder zijn stichting vallen, hebben aardbevingsschade - herinnert zich het 'Dagobert Duck-gevoel' waarmee de deelnemers voor het eerst bij elkaar kwamen. 'Zo van: we hebben een pakhuis met geld en dat gaan we verdelen.'


Maar het overleg tussen de vijftien deelnemers loopt stroef. Begin juni moest zelfs minister Kamp eraan te pas komen om het overleg uit een impasse te trekken. 'Er zijn aanloopproblemen', zegt Albert Rodenboog (CDA), burgemeester van het zwaar door aardbevingen getroffen Loppersum.


Dat merken ze in de 19de-eeuwse woonboerderij aan Ter Laan in Bedum. Albert Ubels, de man van Annemarie Heite, wijst naar het netwerk van scheuren in de grijs gestucte achtermuur. 'Allemaal NAM', verzucht hij. Maar de NAM wil niet alle reparaties betalen. Volgens de gaswinningsorganisatie is er ook sprake van achterstallig onderhoud.


Het stel ontkent dat niet: ze waren de oude boerderij namelijk nog aan het opknappen. Annemarie Heite staat stil voor haar schuur die met houten stutten overeind wordt gehouden. 'Dat dit nu op instorten staat, dat was nooit gebeurd zonder aardbevingen.' In haar visie moet de NAM daarom alle schade betalen.


Maar het laatste woord hierover is aan de NAM. De veroorzaker van de aardbevingen in Groningen mag namelijk zelf beslissen welke schade wel en niet wordt vergoed. De Dialoogtafel doet er alles aan om dit te veranderen, maar dat is nog niet gelukt. 'Het is duidelijk dat dit onafhankelijk geregeld moet worden', zegt burgemeester Rodenboog. 'De NAM is goed in gaswinning, maar is geen schade-expert.'


Het is lastig om het als gewone burger op te nemen tegen de NAM, merkt Annemarie Heite. Laatst kreeg ze te horen dat zij de 'aanbevelingsbrief' niet mag inzien die hun schade-expert stuurde aan de NAM. 'Er is dus een side-letter', zegt haar man. 'Wij willen weten: wat staat daarin over ons huis?' Bij navraag stelt de NAM dat er sprake is van 'ongelukkige communicatie': bewoners hebben recht op inzage van officiële documenten.

Wantrouwen

'Ik vertrouw de NAM niet meer', zegt Annemarie Heite.


Ook in het groot, tijdens de vergaderingen van de Dialoogtafel, is het voor maatschappelijke organisaties lastig opereren met de NAM als tegenspeler. De NAM zegt weliswaar de Dialoogtafel 'belangrijk' te vinden, maar heeft zoveel juristen en experts in dienst dat ze al snel de discussie domineren.


'Het is een wedstrijd van amateurs tegen professionals', erkent voorzitter Jacques Wallage.


Terwijl de Dialoogtafel het wantrouwen probeert te bestrijden dat in Groningen in de afgelopen halve eeuw is gegroeid, wakkeren nieuwe incidenten de argwaan bij inwoners juist verder aan. De oprijlaan van Ter Laan nummer 31, het buurhuis van Annemarie Heite, wordt geblokkeerd door een getralied hek: 'verboden toegang'. Daarachter ligt een ruïne.


Op zondag 10 mei dit jaar, rond tien voor vier 's middags, stortte de schuur van deze boerderij in. Het woongedeelte trok uit het lood. De brandweer rukte uit, de bewoners werden ijllings geëvacueerd. Slecht onderhoud kan niet het hele verhaal zijn, stelt Henk van der Velde, voorzitter van de plaatselijke dorpsvereniging. 'Het lijkt alsof er een aardscheur pal onder Ter Laan loopt.'


Maar niemand weet wat er echt speelt. Over het onbewoonbaar verklaarde pand in Bedum communiceerden officiële instanties volgens het patroon zoals dat in Groningen al jaren bestaat rond aardbevingen: door te zwijgen. De NAM gaf geen commentaar. De gemeente Bedum verschuilt zich achter een 'onderzoek' dat nog gaande is.

Terughoudend

Pas deze week, anderhalve maand na de instorting van de schuur in Bedum, erkende minister Kamp in de Tweede Kamer dat aardbevingen mogelijk een rol hebben gespeeld bij het wegvagen van het gebouw. Bij de communicatie daarover, erkende de minister, was 'terughoudendheid' betracht.


'De inwoners van Groningen hadden altijd het gevoel dat er vooral over hen werd gepraat', zegt Siegbert van der Velde, directeur van de Natuur- en Milieufederatie in Groningen en deelnemer aan de Dialoogtafel. 'Terecht dacht de bevolking dat dit gebied een wingewest was. Het opbreken van deze cultuur is van groot belang. Juist daarom is de Dialoogtafel opgericht.'


Maar kan de Dialoogtafel deze cultuur wel doorbreken? Na vijf maanden vergaderen, zonder dat de schadeafhandeling is verbeterd, klinkt er ook twijfel over die ambitie. 'De hoop van het begin, dat wij aan de knoppen zouden zitten, dat is onjuist', zegt Peter Breukink van de Stichting Oude Groninger Kerken. 'Wij zijn een overlegorgaan. Niet meer dan dat.'


Aan Ter Laan in Bedum dwarrelt een wolk stof van rode baksteen over het terras. Annemarie Heite kijkt omhoog, naar de steiger waar een bouwvakker al de hele dag bezig is de gevel uit te breken. 'Ik ben bang dat de Dialoogtafel een papieren tijger wordt waar burgers niks aan hebben.'


De Dialoogtafel zou het compensatiegeld in overleg verdelen. Dat werkt niet. 'De houding van de NAM is nog steeds: u mag alleen advies geven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden