ReportageProtest

Bewoners woonwagenkampen willen plekken voor hun kinderen: ‘Ze willen ons in stenen gevangenissen douwen, maar ik zit nog liever in een echte cel’

Op bijna veertig plekken in Nederland demonstreren Roma, Sinti en Reizigers voor meer standplaatsen. Hun hoop is gevestigd op minister Ollongren.

Maria Ras (tweede van links), bij leden van de familie Westhiner die sinds twee weken is neergestreken op het woonwagenkamp Hoogvliet waar zij al 27 jaar woont.
 Beeld Arie Kievit
Maria Ras (tweede van links), bij leden van de familie Westhiner die sinds twee weken is neergestreken op het woonwagenkamp Hoogvliet waar zij al 27 jaar woont.Beeld Arie Kievit

Jacobus studeert op het Scheepvaart- en Transportcollege in Brielle en is de trots van zijn moeder. ‘Voor ons is dat bijzonder, iemand die niet alleen de lagere school heeft afgemaakt, maar op zijn twintigste nog steeds op school zit’, zegt Maria Ras. ‘Hij doet hard z’n best om een plekje te vinden in de maatschappij en misschien trouwt hij later wel met een burgermeisje.’

Daarom kan ze het niet verkroppen dat Jacobus in een schuur woont, achter de caravan van haar en haar man op het woonwagenkamp Hoogvliet in Rotterdam, onder de rook van de Botlek. Zoon Piet (22) woont in de caravan ertussen. In haar eigen caravan haalt Ras water uit een plastic jerrycan voor nog een pot stevige koffie. ‘Het is een beetje krap, onze vaste woonwagen is weg voor onderhoud.’

Geen stenen huizen

Er moet dringend wat verbeteren aan de huisvesting van haar zonen, vindt Maria Ras. Geen stenen huizen, ‘daar komen de muren op je af’, maar ‘vakken’ (standplaatsen). Haar familie is geen uitzondering. Op bijna veertig plekken in Nederland demonstreren Roma, Sinti en Reizigers voor meer vakken. ‘Wij hebben geen toekomst’, staat er met zwarte spuitbus op een wit laken dat tegen een caravan is geplakt. En: ‘Bedankt minister Ollongren.’

Dat is niet cynisch bedoeld: de hoop is gevestigd op de minister van Binnenlandse Zaken. Zij heeft gemeenten ­opgeroepen de behoefte aan standplaatsen in kaart te brengen. Wie een plek zoekt, moet daar ‘binnen redelijke termijn’ kans op maken. Die oproep is niet vrijblijvend: het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, het College voor de Rechten van de Mens én de Nationale Ombudsman uitten kritiek. ‘Nederland had een uitsterfbeleid voor woonwagenbewoners’, zegt Maria Ras terwijl ze de koffie inschenkt op een met plastic folie afgedekt tafeltje. ‘Ze willen dat we uitsterven! Als je dat zegt over Marokkanen, dan wil ik het ­wereldnieuws weleens zien.’

Het nieuwe ‘beleidskader’ – die term ligt bij iedereen op de lippen. Het betekent een rigoureuze ommekeer, nadat gemeenten jarenlang locaties hadden gesloten en vrijkomende vakken hadden geblokkeerd – letterlijk, door er ­betonblokken op te plaatsen. ‘Hier is ook zo’n vak afgesloten’, zegt Ras. ‘Alsof een burger hier midden tussen de ­wagens een koophuisje komt neerzetten.’

Zo zit het: Roma, Sinti en Reizigers

Reizigers zijn woonwagenbewoners van autochtone origine, soms oneerbiedig ‘kampers’ genoemd. Ze stammen deels af van turfstekers en landarbeiders die na de mechanisering van 1850 hun werk verloren en gingen rondtrekken. Omdat ze moeilijk aan een andere standplaats komen, verhuizen reizigers in de praktijk minder dan ‘burgers’.

De meeste Sintifamilies wonen al eeuwen in Nederland, met name in delen van Brabant, Limburg, Gelderland, Zeeuws-Vlaanderen en Zuid-Holland. Zij worden net als de Roma vaak aangeduid als zigeuners – voor de één een scheldwoord, voor de ander een geuzennaam. De Roma vallen uiteen in verschillende groepen. Een kwetsbaar smaldeel is stateloos.

Overal verjaagd

Al 27 jaar woont ze op het kamp in Hoogvliet. De Romafamilie Westhiner staat echter pas sinds een dag of tien op het grasperkje voor de vaste vakken. ‘Wij zijn echte zigeuners, wij zijn rondtrekkende mensen’, zegt José Westhiner, die een familieband heeft met de familie Ras. ‘Wij worden overal verjaagd, we worden verbannen van ­gemeente naar gemeente. Op campings zijn we niet welkom.’

Hiervoor waren ze in Friesland en Noord-Holland. Terwijl Westhiner spreekt, luisteren zijn volwassen zoon en neef toe. ‘Om hen gaat het’, wijst het familiehoofd. ‘Wij zijn vogels en worden uit de lucht geplukt en in een kooi gestopt.’ Daarom is hij zo blij met de democratie, de minister en met Rotterdam. ‘Dit is een verstandige gemeente, een wereldstad met veel culturen. De politie laat ons met rust. Wij geloven heilig in álle burgemeesters en wethouders van Nederland. Wie gevoel in zijn lichaam heeft, denkt met ons mee.’

Leden van de familie Westhiner in Rotterdam Hoogvliet. Beeld Arie Kievit
Leden van de familie Westhiner in Rotterdam Hoogvliet.Beeld Arie Kievit

Maandag komen ambtenaren van de gemeente Rotterdam praten op het kamp in Hoogvliet. ‘Voor ons zijn dat hoge heren’, zegt Maria Ras. ‘We hopen dat ze wat voor ons kunnen betekenen.’

Nog niet overal gaat het soepel. In sommige gemeenten zijn voormalige woonwagenkampen weer in gebruik ­genomen. En daar is het beleidskader van de minister geen vrijbrief voor. Zo hangt in het Brabantse Mill de gebroeders Soering een dwangsom boven het hoofd, omdat ze op een plek staan waar het niet mag. De gemeente moet ze ­echter gedogen tot een rechtszaak op 8 november.

‘Ik heb al in zes woonhuizen gewoond, maar red het niet’, zegt Willem Soering (25) via de telefoon die Maria Ras in haar caravan op de speaker heeft ­gezet. ‘Ze willen ons in stenen gevangenissen douwen. Ik zit nog liever in een echte cel, want dat is tijdelijk.’ In de caravan wordt gelachen. Alle mooie woorden ten spijt, de omslag bij gemeenten gaat traag, zegt Soering. ‘In Eijsden en Soesterberg denken ze goed mee, en ook met Leudal en Enschede valt te praten. Maar niet hier in Mill, of in Spijkenisse.’

Betoging op groenstrook

In Spijkenisse (gemeente Nissewaard) staan sinds 1 oktober drie caravans en een vouwwagen op een groenstrook tussen de woonwagenstandplaatsen. De gemeente eiste van de Sinti zonder vaste woon- of verblijfplaats dat ze direct weer vertrekken, maar de rechter beschouwt hun aanwezigheid met spandoeken als een betoging – en dat is een grond- en mensenrecht. Ook ‘enige overlast door open vuur, muziek en ­optrekkende motoren’ is geen reden voor een verbod.

De actievoerders verspreid over het land houden nauw contact met elkaar – ‘in principe is alles een beetje familie’, zegt Maria Ras. ‘Ik wil mijn gewoonte niet opdringen aan de burgermaatschappij, maar wel mijn cultuur bewaren. Als er in Rotterdam wel plek is voor 1.500 asielzoekers, waarom dan niet voor 25 woonwagens?’

null Beeld Arie Kievit
Beeld Arie Kievit
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden