Reportage Natuurramp Palu

Bewoners van Palu beschouwen vreselijke natuurramp als ‘straf van God’

De natuur heeft in Palu rampen uit de kast gehaald waarvan de mensen nog nooit hadden gehoord. Aardbevingen kenden ze wel, maar niemand had ooit nog een kokospalm door het landschap zien wandelen. Of een asfaltweg over een huis zien schuiven. ‘Dit is geen ramp. Dit is mistis’, zegt een tsunami-overlevende. Magie, tovenarij, of een spel dat God speelt met de mensen van Palu, ‘want die mensen verdienen straf’, zegt de man.

Een inwoner van Palu tussen het puin van de aardbeving en tsunami die vrijdag 28 september het Indonesische eiland Sulawesi trof. Beeld Reuters

De aardbeving van vrijdagmiddag was eigenlijk nog het meest normale deel van de drietrapsramp die in schokken en snikken Palu, Donggalang en de wijde omgeving heeft ontwricht.

Het was een dubbele, eerst een met een kracht van 6, en toen eentje van 7,5. Dat was genoeg om de zeven verdiepingen van het Roa Roa Hotel naar beneden te halen en tientallen gasten toe te dekken met beton, genoeg om duizenden gebouwen en woonhuizen te veranderen in levensgevaarlijke vallen die bij het minste of geringste konden instorten, en genoeg om alle tuinmuurtjes van Palu plat te leggen. Het linkerachterbeen van het beeld van het paard op de boulevard barstte open maar het paard bleef erop staan.

Vloedgolf in een trechter

Toen kwam de tsunami. Er was wel alarm geslagen maar dat alarm werd weer ingetrokken. Aardbevingen zoals deze veroorzaken doorgaans geen vloedgolven. Toch kwam er een. Niemand weet waar die vandaan kwam. Tenminste, zo leek het. Later kwam de uitleg waar de meteorologen zich achter konden verschuilen en misschien is dit echt wat er gebeurde: de aardbeving had de zee niet in beweging gebracht. De aardbeving had wel het land in beweging gebracht en heftige aardverschuivingen veroorzaakt. Een deel van Sulawesi moet in de buurt van Palu zijn afgebroken en als een ijsberg in de zee zijn geploft. 

Die klap moet de tsunami in beweging hebben gezet. De vloedgolf stoomde de baai binnen die als een trechter naar de stad Palu toeloopt. Doordat de baai steeds smaller wordt, werd de golf steeds hoger. In plaats van de voorspelde 3 meter werden het er 5, en zelfs 6. Het paard op de boulevard stond ineens meters verderop en van honderden huizen waren alleen de funderingen nog over. De rest van de huizen was veranderd in spaanders en gruis. Auto’s, en zelfs vrachtauto’s werden verkreukeld en tegen bomen en huizen gegooid. Nog steeds weet niemand precies hoeveel doden daarbij zijn gevallen.

‘Het waren er veel’, weet de overlevende: ‘Heel veel.’ Maar het had veel erger kunnen zijn, zegt hij ook. Het strand is bezaaid met puin en wrakhout. Containers zijn in het rond gestrooid en liggen gebutst en met openhangende deuren in het rond. Vóór de tsunami stonden ze keurig in het gelid en op stapels op het containerterrein aan de baai. Volgens de bewoner hebben de metalen gevaartes de ergste kracht van de tsunami gebroken. Dat heeft hem tijd gegeven om weg te rennen.

Een ravage langs de kustlijn. Beeld Getty Images

Modder uit het niets

Maar zelfs dit is nog niks, vergeleken met wat elders in de stad is gebeurd. De wijk Petobo is grotendeels bedolven onder een laag modder die uit het niets tevoorschijn kwam. Heuvels zijn ver weg, dus aardverschuivingen waren geen verklaring. Anderen opperden dat rijstvelden in de omgeving waren gaan schuiven, maar ook dat is onwaarschijnlijk.

En schuivende rijstvelden zijn ook geen verklaring voor wat er in ‘Perumnas’ een deel van de wijk Balaroa is gebeurd. Daar zijn 1.700 huizen domweg verdwenen.

Reddingwerkers met rode en oranje helmen komen de helling af. Hun gezichten staan strak. Dat komt door hun werk. Beneden aan de straat liggen vijf gevulde lijkzakken. Twintig minuten later hebben ze er zeven nieuwe naast gelegd. Perumnas is een lijkenmijn. Wie graaft, vindt er een. ‘Het is wel heel moeilijk zoeken’, zegt een van de reddingwerkers. ‘Ze liggen begraven in lagen.’ Met lagen bedoelt hij plafonds en vloeren en muren die door een voor Palu onbekende kracht door elkaar zijn geslingerd. Wat een ordelijke wijk was, is nu een ordeloze berg waar de gewone orde der dingen is opgehouden te bestaan. Boven is niet langer boven en beneden ligt op het dak.

‘Het is alsof de wijk in een blender is gegooid’, zegt iemand en zo is het. De wijk is veranderd in een golvend landschap waaruit stukken golfplaat steken, geplette bromfietsen, een plak asfalt, bakstenen, beton en het koepeltje van een half verdwenen musholla.

Er wordt gepauzeerd door de reddingwerkers die lichamen zoeken onder al het puin. Beeld Getty Images

Vloeibaar land

De helling was er een week geleden nog niet. Het land is opgetild, maar ook gezakt. Het asfalt liep beneden tussen de huizen die nog gewoon rechtop stonden, en naast elkaar. Bij de aardbeving is het land veranderd in water. 'Liquefaction', heet het verschijnsel. Zoals je voeten worden opgezogen in het natte zand bij de zee, zo zijn hier de huizen opgeslurpt door een fenomeen dat zo zeldzaam is dat het bijna niet uit te leggen is. De grond onder Perumnas is vloeibaar geworden en aardbevingen hebben de wijk aan gort geschud. In dit rijtje is het niet zo gek een elektriciteitsmast of een kokospalm door het landschap te zien schuiven.

Een groep mannen zit in de schaduw van een verwoest onderkomen. Beeld Getty Images

Een grijper trekt langzaam de lagen uit elkaar en een legertje van tweehonderd reddingwerkers en soldaten werkt als mieren tussen het puin. Ze dragen de doden over platgetrapte mierenpaadjes naar beneden. Zeven in een halfuur tijd. Ze komen bij de 1.424 doden die inmiddels zijn geteld.

Het is geen ramp, het is mystiek: een gebeurtenis waaruit legenden geboren worden. Een straf van god. Die mensen verdienen misschien wel een beetje straf. De man is bezig zijn bemodderde spullen uit zijn huis te halen. Hij propt ze in een vrachtauto die op slot kan. Niet om ze te verhuizen, maar omdat ze anders worden gestolen. Kijk zelf maar: de man wijst naar de Mercedes die naast het huis staat. De auto staat op houten blokken. Plunderaars hebben na de ramp, toen iedereen was weggevlucht, de wielen eraf gehaald. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden