Reportagemilitairen VS

Bewoners Ramstein geloven niet dat de Amerikanen vertrekken: ‘De Ami’s snijden in hun eigen vlees’

Selina’s Barber and Beautyshop in Ramstein.Beeld Marlena Waldthausen

De Amerikaanse militairen zijn er al ruim 70 jaar en lijken niet weg te denken uit het Duitse Ramstein. Maar dat gaat nu toch echt anders worden. Door een steekspel van Trump.

In Selina’s Barber and Beautyshop in Ramstein komen ruim 70 jaar Duits-Amerikaans bondgenootschap samen. De grootvader van kapster Selina bouwde als soldaat begin jaren vijftig mee aan de Amerikaanse legerbasis die nu de grootste in Duitsland en Europa is. Zijn vrouw kwam mee. Toen ze terugkeerden om van hun pensioen te genieten aan het strand van Puerto Rico, bleef hun dochter vrijwillig achter tussen de beboste heuvels van Rijnland-Palts. Ze had een Duitser leren kennen die net als zij een burgerbaan had op Ramstein Airbase, onder de rook van Kaiserslautern.

Selina neemt een bos kroeshaar van een soldatenvrouw onder handen. In de coronamaanden is het haar aan het woekeren geslagen. Onderwijl levert ze sappig commentaar op de aankondiging van President Trump om ruim 9 duizend van de 35 duizend in Duitsland gelegerde GI’s terug te trekken.

‘He’s craaazy,’ fulmineert ze met een onvervalst Amerikaanse uithaal. Dan, in zakelijk Duits: ‘Als ze dit echt gaan doen, snijden de Ami’s in hun eigen vlees. Ze gebruiken hun bases hier voor alle missies in het Midden-Oosten, hebben in Ramstein recentelijk nog flink geïnvesteerd in een militair ziekenhuis.’

Inderdaad verrijst aan het rand van het militaire terrein een enorm, deels ondergronds ziekenhuis, waar de afgelopen jaren tussen de 1 en 2 miljard dollar aan Amerikaans belastinggeld naartoe is gevloeid. ‘Als ze überhaupt weggaan, dan niet uit Ramstein’, besluit Selina. ‘Dat zou completely nonsense zijn.’

Een Amerikaans koppel met ijsjes.Beeld Marlena Waldthausen

Smeltkroes

Zoals Selina hier en daar een woord Engels door haar Duits gooit, zo dringt zich tijdens een autorit door de regio een woord omhoog dat in een andere context misschien gedateerd of eufemistisch klinkt. Smeltkroes. Hier past het, omdat op de krijtborden van de restaurants zowel schnitzels als philly cheesesandwiches staan, er net zoveel pick-uptrucks rondrijden als Mercedessen en er al drie generaties lang volop gemengd wordt getrouwd.

Maar het zwaard van Damocles, of van Donald Trump, dat Ramstein boven het hoofd hangt, is in de eerste plaats economisch. Alle voornamelijk landelijke regio’s in Zuid-Duitsland waar de US Army na de oorlog bleef hangen, leunen economisch zwaar op de aanwezigheid van de troepen. Van haar klanten is 95 procent Amerikaans, zegt Selina. ‘Als Trump z’n plan echt doorzet, kunnen ze hier in de stad de helft van de winkels sluiten en slaap ik straks onder een brug.’

Het is niet voor het eerst dat Trump dreigt met grootschalige terugtrekking van soldaten uit Duitsland. Vorige zomer al speelde hij met het plan alle troepen in één ruk naar Polen te verplaatsen. Dat land had, volgens Trump in tegenstelling tot Duitsland, de bijdrage aan de Navo wel opgeschroefd in een tempo dat de Amerikaanse president bevalt. De andere oorzaak van Trumps toorn was de bouw van de ook in veel Europese landen omstreden Nord Stream 2-pijpleiding van Rusland naar Duitsland, die door Amerikaanse sancties voor de deelnemende bedrijven nu stilligt.

Beeld Marlena Waldthausen

Niet ingelicht

Dat Trump zijn plan nu doorzet (de officiële bevestiging kwam vorige week) zonder de Duitse regering van tevoren officieel in te lichten, lijkt veroorzaakt door het besluit van Angela Merkel niet naar de G7 in New York te reizen. Officieel vanwege corona, maar de Duitse politieke journalisten waren eensgezind in de aanname dat hun kanselier vooral thuisblijft om Trump met een geslaagde top campagnemateriaal in de schoot te werpen.

‘Dit is wel serieus’, zegt politicoloog Lukas Herr van de universiteit van Kaiserslautern, die gespecialiseerd is in de buitenlandse politiek van de Verenigde Staten. Toch ziet hij de soldaten niet van vandaag op morgen vertrekken. Hij wijst op de interne weerstand tegen het besluit bij de Republikeinen en vooral op de aankomende verkiezingen. ‘Voor die tijd zal het waarschijnlijk niet lukken om dit plan door te zetten. En als Biden wint, kan het besluit worden teruggedraaid.’ Maar Herr wijst er ook op dat de presidenten voor Trump de militaire aanwezigheid in Duitsland, en in Europa, afbouwden.

‘Mijn persoonlijke mening? We gaan echt niet weg.’ Soldaat Julio, die niet zonder toestemming met de pers mag praten en daarom alleen met z’n voornaam in de krant wil, vermoedt dat de soep niet zo heet gegeten wordt. ‘Ik kreeg zelf eerder het bericht dat ik in maart terug zou moeten naar de VS en heb er nooit meer iets van gehoord. Ik geloof het pas als het gebeurt.’

Beeld Marlena Waldthausen

Handel

De Texaan met wortels in Mexico gaat in z’n vrije tijd graag een beetje klussen bij zijn Duitse vriend Sacha Wojtalla, een man met getatoeëerde houwdegens van armen, waarmee hij tweedehands auto’s repareert en verkoopt. Aan de vlaggenmast hangen rafelige stars en stripes, alsof zijn bedrijf in de Mid-West is, en niet in de aangeharkte Palts. ‘Ik verkoop liever aan Amerikanen dan aan Duitsers, want Amerikanen betalen direct het hele bedrag. En als ze het niet doen, klaag ik bij de legerleiding.’ Sascha begon zijn handel bij de Amerikaanse basis in Giessen die in 2007 werd opgedoekt. ‘Daar heeft Elvis nog gezeten, volgens mij.’

Inderdaad bracht ‘private Presley’ een aantal maanden in Duitsland door. Het gerucht gaat dat hij zijn enige Europese concert in Beieren gaf, voor het personeel van een restaurant waar hij graag at, na sluitingstijd.

Julio zit al voor z’n tweede termijn van vijf jaar in Ramstein, op eigen verzoek. En als hij hier ooit weg moet, zegt hij, dan gaat hij na zijn pensioen terug naar Duitsland. ‘De manier van leven hier is veel meer ontspannen. Minder criminaliteit, je hoort nauwelijks sirenes.’

Omdat zijn liefde voor Duitsland thuis op onbegrip stuitte, kocht Julio een paar jaar geleden een ticket voor zijn moeder. ‘Ze vond het hier prachtig, maar het Vaticaan vond ze mooier.’

De tweedehands autohandelaar Sascha (zwart shirt).Beeld Marlena Waldthausen

Vijanden

Dat de Amerikanen ooit voet op Duitse bodem zetten als vijanden, en er als bezetters bleven, vergeet je snel in Ramstein. Maar Renate (80), ‘noem me maar brave Renate’ herinnert zich de tijd dat de Amerikanen, ‘met name de zwarte’, vijandig werden aangekeken nog goed.

Dat ze in de buurt van de Amerikaanse basis terechtkwam, is het gevolg van het stempel ‘onhandelbaar kind’ dat de geboren Berlijnse vlak na de oorlog kreeg. Kinderen als zij werden opgesloten in een gesticht, tot ze op hun 21ste verjaardag op straat werden gezet. Na een poos rond te hebben gezworven, vond ze werk als barvrouw in de buurt van Ramstein Airbase. ‘Als vrouw in een bar werken in die tijd, daar vonden mensen wat van. Daar gebeurden dingen die niet hoorden...’ Renate neemt een grote slok rosé op het terras van een van de vele Ierse pubs hier in de buurt.

‘Twee keer kreeg ik van een Amerikaanse soldaat een souvenir mee.’ Renate heeft het over haar dochters, geboren in de jaren zestig en zeventig. ‘De ene vader was een Latino, de ander was zwart.’ Bijna dagelijks maakten andere Duitsers afkeurende of racistische opmerkingen tegen haar en haar dochters. ‘Maar ik ben niet op m’n mondje gevallen. Dan zei ik: kijk naar jouw kind, kijk naar mijn kind en zeg eerlijk welk kind mooier is. En dan waren ze stil. Nou ja, wat kon ik anders zeggen? Wanneer die opmerkingen verdwenen, weet Renate niet meer precies. ‘Dat ging met de tijd.’

Beeld Marlena Waldthausen

Linkse revolte

Terwijl de lokale bevolking aan de Amerikanen begon te wennen, begon met de linkse revolte van 1968 ook een traditie van protest tegen militaire aanwezigheid van de Amerikanen en andere internationale troepen in Duitsland, met als hoogtepunt de aanslag van de extreemlinkse RAF op het hoofdkwartier van de Navo in 1981, niet ver van Ramstein. Daarna werden de hekken rond de Amerikaanse basis hoger, kwamen er controles en camera’s.

Ook de afgelopen jaren waren er rond de basis geregeld linkse protesten, omdat er vanuit Ramstein drone-aanvallen zouden worden gedaan. Of dat zo is, en op welke doelen, is onduidelijk. In dit licht is het bijzonder ironisch dat juist Trump, de grote vijand van links, de aftocht van de soldaten aankondigt.

Desalniettemin begroette de fractie van de Linke in de Bondsdag Trumps plan juichend. De rest van het politieke spectrum, van de AfD tot de Groenen, is bezorgd over de verslapping van de beschermende arm van Duitslands belangrijkste, overzeese bondgenoot, de arm die garandeerde dat Duitsland na de oorlog uit kon groeien tot een economische, politieke, en onder Merkel misschien zelfs wel ethische grootmacht, zonder deze machtspositie militair te hoeven borgen. Volgens een voorpaginacommentaar in die Zeit van deze week is het goed dat er met het besluit van Trump noodgedwongen een einde komt aan ‘Duitslands dubbele moraal’.

Aan de 21-jarige Alexis, die op haar met diamantjes ingelegde slippers een ijsje staat te eten, is het nieuws over de mogelijke terugtrekking voorbijgegaan. Ze schrikt ervan. De zwarte Amerikaanse ging afgelopen herfst naar haar moeder, die in Kaiserslautern voor de Amerikaanse overheid werkt. Het was, zegt ze, de beste beslissing in haar leven. ‘De mensen zijn er chiller, en vooral is de politiek is veel chiller dan in Amerika. Wat het leger ook doet, no way dat ik hier wegga.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden