Bewoners met psychische problemen zijn de dupe van een conflict tussen gemeente en zorgorganisatie

Rigtergroep

De gemeente Nijmegen verdenkt zorgorganisatie de Rigtergroep van het onrechtmatig besteden van zorggeld. Voornaamste slachtoffers zijn de cliënten, die grote moeite hebben met hun noodgedwongen verhuizing.

Cliënten en een begeleider (met stoel in handen) naast een Rigtergroep-huis in Nijmegen. Foto Marcel van den Bergh

'Verhuizen is voor mij het allerergste. Het betekent chaos, ik raak verlamd. Ik heb nog liever liefdesverdriet, daarvan weet ik tenminste hoe ik het kan handelen.'

Susan (42) heeft een autistische stoornis, net als veel andere bewoners van de zes huizen voor beschermd wonen van zorgorganisatie de Rigtergroep in Nijmegen. Voor hen komen veranderingen extra hard aan. Per 1 oktober moeten 23 bewoners tijdelijk verhuizen naar drie verdiepingen van een deels leegstaand verzorgingshuis aan de andere kant van de stad.

De bewoners met psychische problemen zijn de dupe van een conflict van de gemeente met de Rigtergroep. Nijmegen deed in juli aangifte tegen de zorgorganisatie vanwege fraude. Nu dreigt een faillissement. Omdat de zorg op de huidige locaties niet langer kan worden gegarandeerd, heeft de gemeente deze verhuizing naar een tijdelijk verblijf georganiseerd voor de bewoners voor wie nog geen permanent nieuw onderkomen is gevonden; daarvoor zijn veelal wachtlijsten.

Met bezorgde en bedrukte gezichten zit een aantal bewoners in de gemeenschappelijke ruimte van het Rigtergroep-pand aan de Bijleveldsingel, een statig herenhuis uit het begin van de vorige eeuw. 'Toen ik hier kwam, was ik depressief', zegt Robbie (27), een bleke jongen met een baardje. 'Hier heb ik geleerd om een maaltijd met groente, vlees en aardappelen te bereiden. Hoe ik meer overzicht krijg in mijn geldzaken. Ik ben een stuk gelukkiger geworden. En nu wordt mijn net opgebouwde leven in een klap onderuitgehaald.'

De ouders van de bewoners zijn woedend, op de directie van de Rigtergroep, maar ook op de gemeente, die volgens hen ondoordacht handelt. 'Schandalig dat kwetsbare mensen worden gestraft voor het falen van anderen', zegt ouder Ruud Backus. 'Dit is niet hoe je beschermd wonen zou definiëren.'

Gemeenten vragen hulp bij 'complexere' fraudesignalen

Sinds 2015, met de hervorming van de zorg, zijn gemeenten ook verantwoordelijk geworden voor een deel van de persoonsgebonden budgetten (pgb's), waarmee hulpbehoevenden zelf bijvoorbeeld de begeleiding bij beschermd wonen kunnen inkopen. Het Kenniscentrum Handhaving en Naleving van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten ondersteunt de gemeenten bij het aanpakken van mogelijke fraude in de zorg. Inmiddels hebben zo'n tachtig gemeenten het kenniscentrum om ondersteuning gevraagd bij 'complexere signalen van fraude', zoals directeur Ad van Mierlo dat noemt. Het gaat vaker om fraude met de pgb's, waarbij hulpbehoevenden zelf hun zorg inkopen. 'Gemeenten zitten er dichter op en krijgen dus eerder signalen van onregelmatigheden dan de zorgkantoren die voorheen verantwoordelijk waren', zegt Van Mierlo. 'Bij beschermd wonen krijgen sommige hulpbehoevenden bijvoorbeeld niet de ondersteuning en begeleiding die de gemeente heeft geïndiceerd. Als er bijvoorbeeld wordt betaald voor 24 uur per dag hulp, en er voor 's avonds alleen een telefoonnummer wordt neergelegd dat iemand kan bellen.' Volgens Van Mierlo raken gemeenten steeds meer bedreven in de handhaving. Ook wordt er gewerkt aan een 'waarschuwingsregister' met namen van personen en bedrijven die eerder in verband zijn gebracht met fraude.

Wethouder Bert Frings (GroenLinks) zegt dat hij de beslissingen 'met bloedend hart' heeft genomen, hij zat 'bestuurlijk klem'. 'Als bestuurder moet je ingrijpen bij onrechtmatigheden.'

47 cliënten uit Nijmegen met een indicatie voor beschermd wonen kochten via een persoonsgebonden budget hun zorg in bij de Rigtergroep. 'Toen wij signalen kregen dat er dingen niet klopten, is de gemeente onderzoek gaan doen', vertelt Frings.

Uit dit onderzoek kwam dat ruim 1 miljoen euro zorggeld onrechtmatig zou zijn besteed. 'Onze verdenking is dat zorggeld is gebruikt om de te dure huur van de appartementen te betalen. En dat de directeur van de Rigtergroep mede-eigenaar is van het vastgoedbedrijf dat die panden verhuurt.'

Noodscenario

Na de aangifte zei Frings dat de bewoners tot het eind van het jaar zouden kunnen blijven, totdat voor hen nieuwe plekken voor beschermd wonen waren gevonden. Maar na de aangifte in juli stortte de organisatie in. Veel personeelsleden gingen op zoek naar nieuw werk. Vorige week liet de Rigtergroep weten dat zij niet in staat is de zorg te continueren. 'Vandaar dit noodscenario', zegt Frings.

De directeur van de Rigtergroep is niet te spreken. 'Zij zit op een rustige plek', zegt haar advocaat Gerrit Jan Pulles, die namens haar het woord doet. 'Schokkend', noemt Pulles het optreden van de gemeente. 'De wethouder heeft de in onze ogen onjuiste aantijgingen meteen in de openbaarheid gebracht, terwijl er nog geen bewijs is geleverd in een strafzaak. Zij is gebrandmerkt. Na zo'n beschuldiging is het logisch dat het bergafwaarts gaat met de organisatie.'

Wethouder Frings vindt dat hij niet anders kon dan de openbaarheid kiezen. 'Dat hoort bij de openbaarheid van bestuur. Bovendien: anders is het risico groot dat zo'n kwestie uitlekt.' De bewoners van de Rigtergroep-huizen zeggen dat ze juist heel tevreden zijn over de zorg en begeleiding. 'Hoe we hier met z'n allen koken en 's avonds spelletjes doen, we zijn net een familie', vertelt Jeffrey (25). Hij laat zijn woonvertrek zien, met een slaapkamer, een badkamer en een keukenblok in de woonkamer met hoge ramen.

'Ik ga niet eerder weg voor de laatste bewoner is vertrokken', zegt ondersteuner van de woonbegeleiders André van de Water. De bewoners en hun ouders vragen nu van de gemeente dat de bewoners er kunnen blijven wonen totdat er definitieve nieuwe plekken zijn gevonden. Veel bewoners vrezen een terugslag door de komende periode van onzekerheid.

Gemeenteraad

In hun tijdelijke onderkomen in verzorgingsflat De Doekenborg kunnen ze bijvoorbeeld niet zelf koken, wat hun net opgebouwde zelfstandigheid ondermijnt, zeggen ze. Ze hebben een band opgebouwd met de begeleiders van de Rigtergroep en willen hen niet kwijt. Maar dat is volgens de wethouder niet mogelijk, alleen al omdat de huurprijs van de panden daarvoor volgens hem te hoog ligt.

De ouders en de bewoners hebben nu hun hoop gevestigd op de gemeenteraad, die woensdag over de kwestie praat. 'Je klaagt iemand aan omdat hij geen goede zorg levert en laat dan de bewoners stikken, dat kan niet', zegt de vader van Susan. 'Het doet ons pijn om onze kinderen zo gestrest te zien, terwijl het zo veel beter had gekund als je met de mensen had gesproken over hun wensen en angsten. Maar de wethouder geeft niet thuis.'

Susan: 'In deze woongroep zitten mensen die hun stress vooral naar binnen keren. Maar er zullen in andere huizen ook sommigen compleet uit hun dak gaan van twee keer verhuizen.'