Bewijslast omgekeerd in beroep Lockerbie-proces

In Kamp Zeist begint vandaag het hoger beroep in het Lockerbie-proces. De Libiër Al-Megrahi werd veroordeeld wegens de bomaanslag die 270 mensen het leven kostte....

Zullen de rechters de veroordeling van Megrahi verwerpen? 'Ik twijfel er niet aan dat ze dat zouden moeten doen', schrijft de Schotse jurist Robert Black op zijn website aan de vooravond van het Lockerbie-proces, deel 2. 'Maar ik heb er helaas onvoldoende vertrouwen in om te voorspellen dat ze het ook zúllen doen.'

Dat klinkt heel wat voorzichtiger dan de voorspelling die Black deed aan de vooravond van de uitspraak, in januari vorig jaar. De hoogleraar, juridisch adviseur van de Britse nabestaanden van de ramp, meende toen dat vrijspraak onvermijdelijk was. 'Er is niets in het bewijs dat de rechters in staat stelt deze mannen schuldig te verklaren', stelde Black.

Dat pakte anders uit. Er 'is niets in het bewijs dat ons achterlaat met enige redelijke twijfel aan de schuld' van Megrahi, schreven de rechters in hun vonnis. Dus werd de 49-jarige Abdel Basset al-Megrahi veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf wegens zijn rol in de bomaanslag op een toestel van PanAm op 21 december 1988. Alle 259 inzittenden kwamen om het leven, alsmede elf inwoners van de Schotse plaats Lockerbie, waar het toestel neerstortte.

De tweede Libische verdachte, Khalifa Fhimah, werd vrijgesproken. Bewijzen tegen hem werden door de rechters grotendeels opzijgeschoven omdat die afkomstig waren van Abdul Majid Giaka, een overloper van de Libische geheime dienst.

Giaka, betaald en gehuisvest door de FBI, gold lange tijd als de topgetuige van de aanklagers, maar hij werd door de rechtbank genadeloos afgeserveerd als iemand die informatie heeft 'verzonnen alleen voor het geld'.

Zo zaten er tal van zwakke plekken in de bewijsvoering, gaven de rechters toe. Een tweede belangrijke getuige à charge, de Zwitser Edwin Bollier, noemden zij 'leugenachtig' en 'onbetrouwbaar'.

De rechters hadden uit wat ze hadden gehoord uiteindelijk een 'echt en overtuigend patroon' gedestilleerd, maar onomstotelijk bewijs was volgens hen niet geleverd. Er waren tal van 'onzekerheden en voorbehouden'. Ze onderkenden het gevaar dat, door losse bewijzen te selecteren die bij elkaar pasten en de rest te negeren, allerlei conclusies kunnen worden gefabriceerd.

Kennelijk heeft de zaak dus veel in zich dat door de verdediging van Megrahi kan worden gebruikt. Maar het zal in hoger beroep alleen maar moeilijker zijn dan het in eerste aanleg al was om die punten te verzilveren in een vrijspraak.

In feite is namelijk de bewijslast omgedraaid. Moest vorig jaar door de aanklagers 'boven redelijke twijfel' worden bewezen dat de verdachten schuldig waren, ditmaal moeten de raadslieden van Megrahi aantonen dat de rechters een verkeerde beslissing hebben genomen.

'Er zijn allerlei technische gronden voor een beroep', aldus Black. 'Maar uiteindelijk zijn die niet genoeg. Ze zullen moeten aantonen dat de rechters wettelijk ongelijk hadden. Geen eenvoudige taak.'

Wat de strategie van de verdediging zal zijn is niet bekend. Mogelijk zullen ze een nieuwe getuige oproepen, wiens relaas om onduidelijke redenen geen rol speelde in de rechtszaak.

Een bewaker van het Londense vliegveld Heathrow, Ray Manly, verklaarde in december 1988 al tegenover de politie dat het slot van een bagageruimte was opengebroken, kort voor de aanslag. Daardoor zou het geen enkel probleem zijn geweest een kofferbom aan boord van het PanAm-toestel te smokkelen. Manly verbaasde zich er over dat zijn verklaring in het procesgeen rol had gespeeld.

Volgens de aanklacht (en het vonnis) zorgde Megrahi ervoor dat de koffer al op Malta zijn luchtreis begon, maar een technisch bewijs daarvoor is nooit gevonden. Dat is de belangrijkste 'missing link' in de keten van gebeurtenissen waarin de rechters een overtuigend patroon ontdekten.

Als Megrahi in hoger beroep wordt vrijgesproken, zal hij meteen naar Libië kunnen terugkeren. Verdere beroepsmogelijkheden kent het Schotse recht niet. Wordt het vonnis bevestigd, dan gaat hij voorgoed naar de Barlinnie-gevangenis in Glasgow, waar voor hem een cel is gebouwd met de bijnaam 'Kadhafi-café'. Die zal hij dan als een bejaarde verlaten. De rechters hebben bepaald dat van een mogelijke vervroegde vrijlating pas na twintig jaar sprake kan zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden