Bewijs voor 'overkoken' heelal

Amerikaanse wetenschappers zeggen voor het eerst rechtstreeks bewijs te hebben dat het heelal kort na de oerknal dramatisch is 'overgekookt'. De sporen van die zogeheten inflatie zijn te zien in de vorm van golven in ruimte en tijd in de radioruis uit het heelal.

AMSTERDAM - Dat is maandagmiddag in Cambridge, Massachusetts bekendgemaakt, na een weekend vol speculaties onder wetenschappers over de exacte resultaten van radiotelescoop Bicep2 op de Zuidpool. Het blijkt te gaan om bewijs voor de inflatietheorie die in de jaren tachtig van de vorige eeuw werd gemaakt, een waarneming van Einsteins gravitatiegolven in ruimte en tijd.


De resultaten, als ze worden bevestigd door andere vergelijkbare telescoopexperimenten, zijn vrijwel zeker goed voor een Nobelprijs, denken experts nu al. Wereldwijd werd de bekendmaking via internet gevolgd. Opsteller Alan Guth van de inflatietheorie toonde zich in een reactie verheugd over de gepresenteerde waarnemingen.


Daarnaast biedt de gebruikte techniek volgens experts een nieuw venster op de periode voordat de eerste atomen en het eerste licht ontstonden. Bicep2 luistert naar de sterrenhemel en registreert niet alleen hoe intensief de radioruis, in feite de echo van de oerknal, is, maar ook op welke manieren die verdraaid is geraakt. Het is die zogeheten polarisatie waaruit in principe ook is op te maken wat er gaande was voordat licht het heelal begon te vullen.


Uit de resultaten van de Amerikanen lijkt naar voren te komen dat de zwaartekracht een grotere rol speelde tijdens de inflatieperiode dan tot nog toe werd gedacht. Daardoor ontstonden rillingen in de ruimte en tijd zelf, zogeheten gravitatiegolven, die al door Einstein werden voorzien, maar nog nooit rechtstreeks werden aangetoond.


Bij de oerknal, naar schatting 14 miljard jaar geleden, ontstond het huidige heelal, in eerste instantie zonder de huidige materievormen. Sindsdien zet het universum meetbaar uit, maar die uitdijing is niet genoeg om de verdeling en de schaal van het heelal echt te verklaren. Guth en anderen namen daarom rond 1980 aan dat een zeer snelle groeispurt het heelal had gladgestreken. De meeste heelalmodellen gaan tegenwoordig uit van dat idee, maar echt hard bewijs was er tot maandag niet.


De Nederlandse astrofysicus Daan Meerburg van Princeton University noemt de nieuwe resultaten intrigerend, maar hij waarschuwt ook dat andere telescopen ze nog moeten bevestigen. De Europese Planck-kunstmaan deed vergelijkbare polarisatiewaarnemingen van de kosmische ruis en komt waarschijnlijk volgend jaar met eigen schattingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden