'Bewaak de grens tussen opinies en anoniem geroeptoeter'

Deze week stond er een verhaal in de krant over een vechtscheiding. De schrijver van het stuk bleef anoniem. Volgens Annieke Kranenberg, ombudsvrouw van de Volkskrant, had dat in dit geval niet gehoeven. 'In de veilige cocon van onbekendheid hebben beschuldigingen - ze schrijft over 'echtscheidingsparasieten'- iets gemakzuchtigs.'

Opinie - Annieke Kranenberg
Kranten brengen steeds meer persoonlijke verhalen. Het gevolg is dat de grens om anonieme bronnen op te voeren verschuift. Beeld AFP
Kranten brengen steeds meer persoonlijke verhalen. Het gevolg is dat de grens om anonieme bronnen op te voeren verschuift.Beeld AFP

'Help, ik zit muurvast in een vechtscheiding!', luidde maandag een emotionele kop in de krant. In het artikel vertelt een vrouw, ook moeder, openhartig over haar echtscheiding. Dat zij alleen op basis van anonimiteit haar verhaal wil doen, is invoelbaar. De plek in de krant waar ze die gelegenheid kreeg, is op zijn zachtst gezegd opmerkelijk: op de openingspagina van Opinie & Debat (O&D). 'Naam en adres bij de redactie bekend', stond er onder haar betoog.

Heel tersluiks is daarmee afscheid genomen van een belangrijk adagium. Voor zover bekend mocht niet eerder een auteur anoniem zijn mening verkondigen op de opiniepagina's van de Volkskrant (afgezien van de brievenrubriek Geachte redactie).

Zo veel mogelijk vermijden
Dat is niet voor niets. Het opvoeren van anonieme bronnen doet een groot beroep op het vertrouwen van de lezer. Daarom moeten ze volgens het Stijlboek van de Volkskrant zo veel mogelijk worden vermeden. Alleen als er zwaarwegende redenen zijn, zoals de waarschijnlijkheid van represailles, verlies van levensonderhoud of schending van de privacy, zijn ze toegestaan.

Bij opiniestukken mag die lat wat mij betreft nog hoger liggen. Anders dan op andere plekken in de krant zijn de beweringen van de opiniemaker niet geverifieerd door een journalist. Dan is het wel zo eerlijk dat hij met open vizier naar buiten treedt. Tenzij er een belangwekkende reden is dat niet te doen. Maar was die er in dit geval?

De chef van O&D vindt van wel. Hij wil niet alleen ministers en professoren op zijn pagina's, maar ook mensen 'van vlees en bloed'. Bovendien reageerde zij op een column waarin vechtscheidende ouders ervan langs kregen; O&D wil graag discussie. Voorts is er een eenvoudige afweging gemaakt, zegt de chef. 'Haar belang om onbekend te blijven woog zwaarder dan het niet brengen van een goed verhaal.'

Vaker persoonlijke verhalen
Elders in de krant wordt dezelfde belangenafweging gemaakt. Steeds vaker duiken zinnetjes op als 'niet zijn echte naam', of 'een gefingeerde naam'. Dat is niet zo vreemd, want de krant brengt nu vaker persoonlijke verhalen dan pakweg tien jaar geleden. Werd een individueel relaas vroeger nog regelmatig als 'te particulier' terzijde geschoven, tegenwoordig is de reflex andersom. De redactie wil het nieuws herkenbaar, dus persoonlijk maken.

Dit brengt de krant in een lastige spagaat. Bronnen willen hun intimiteiten delen, mits zij anoniem blijven. Ik geef ze geen ongelijk. Publicaties kunnen je op internet een leven lang achtervolgen. Eens per maand krijgt de redactie het verzoek een naam in het onlinearchief te anonimiseren. In schrijnende gevallen wordt dat gehonoreerd. Neem de man die als minderjarige meedeed aan een artikel over chronische vermoeidheid. Het stuk verschijnt nog altijd prominent in beeld als zijn naam wordt gegoogeld. Niet zo prettig tijdens het solliciteren.

Anonimiteit is mijns inziens gelegitimeerd als het verhaal relevant is en anders niet verteld kan worden. Zo bracht de krant deze week een indringend interview met 'Reinoud', een gefingeerde naam, die na het slikken van antidepressiva vaststelde dat zijn libido is verdwenen.

Een beetje armoedig
De redactie moet evenwel oppassen dat de grens niet allengs opschuift. Als in een reportage met de kop 'Internetdaten is ook onder jongeren sociaal geaccepteerd geraakt' geen van die jongeren met zijn naam in de krant wil, is dat een beetje armoedig. Een verhaal wordt nog schraler als elke vorm van verantwoording achterwege blijft. Dan moet de lezer maar gissen waarom iemand geanonimiseerd is. Uit angst voor de baas? Zijn vrouw? Hoezo dan? De redactie kan niet transparant genoeg zijn.

De hoofdredacteur wil het gebruik van anonieme bronnen het liefst tot een minimum beperken, maar ziet dat dit ingewikkeld is. Verhalen als die van Reinoud wil hij niet missen. Het anonieme vechtscheidingsstuk vindt hij evenwel 'op het randje'.

Over de rand
Wat mij betreft viel dat over de rand. Het betrof hier immers geen politieke dissident die moet vrezen voor zijn leven. Het verhaal had door bemiddeling van de opinieredactie met een verslaggever ook ergens anders in de krant terecht gekund. Wellicht had het aan kracht gewonnen, omdat een journalist wederhoor pleegt. In de veilige cocon van onbekendheid hebben beschuldigingen - ze schrijft over 'echtscheidingsparasieten'- iets gemakzuchtigs.

De redactie heeft er alle belang bij de grens tussen verifieerbare opinies in de krant en anoniem geroeptoeter op internetfora haarscherp te bewaken.

Annieke Kranenberg is ombudsvrouw van de Volkskrant.
De ombudsvrouw behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak.
ombudsvrouw@volkskrant.nl,
volkskrant.nl/ombudsvrouw

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden