Bevroren zeereuzen

Op het Rodetoren-plein in Zwolle zijn nautische sagen gestold in sneeuw en ijs. Het gaat er bepaald niet zachtzinnig aan toe, op de baren.

De zeeheld die de Britten meer dan eens te grazen nam, staat er prominent bij, op zijn glazen sokkel. Zijn zwierige mantel reikt tot op de grond, een brede sjerp siert de borst, een knevel het gelaat. Maar admiraal Michiel de Ruyter zinkt in het niet bij de reus enkele meters verderop. Daar heb je de imposante gestalte van Gulliver, die naar het eiland van Blefuscu is gelopen om er een hele vloot te stelen - hij heeft een schip aan een touwtje, een briesje bolt de zeilen.


Wie nautische sagen in een ijskoude hal op het Rodetorenplein in Zwolle laat stollen in sneeuw en ijs, kan zich wel wat dichterlijke vrijheid veroorloven. Gulliver uit Gulliver's Reizen van Jonathan Swift was vooral reus in de ogen van de Lilliputters. De Ruyter mag dan in diens schaduw blijven, hij heeft tenminste nog echt bestaan, al was zijn aandeel in de aanval op de Theems bij Chatham in 1667 wel weer minder dan de mythevorming wil doen geloven.


Maar op het IJsbeeldenfestival in Zwolle telt deze weken alleen de werkelijkheid van het bevroren water. Een team van veertig zogenoemde carvers heeft in twee weken 25 scènes uit zeevertellingen nagemaakt; gehouwen, gebeiteld, gezaagd, geschaafd en gekneed uit 250 duizend kilo ijs en 250 duizend kilo sneeuw. Atlantis, de Vikingen, Jules Verne, Sinbad, Moby Dick, Het Behouden Huys; alles bijeen in een hal van 1000 m2. Kunstenares Anique Kuizenga tekende het ontwerp, Jasper Schimmel, producent van het Awakenings Festival, plaatste de schijnwerpers. Er waren tien trailers nodig om ijsblokken uit België en Frankrijk te halen, voor de sneeuw hebben machines in de hal acht dagen achtereen gedraaid.


Het gaat er bepaald niet zachtzinnig aan toe, op de baren van glitterijs. Het begint nog vriendelijk, met een entree tussen dolfijnen en een tunneltje, waarin - goed opletten - in transparante zuiltjes zowaar nog meer vissen schuil gaan. Maar de volgende doorgang wordt al gevormd door de tentakels van een reusachtige octopus, die het heeft gemunt op de Nautilus van kapitein Nemo. Ook verderop is het zeeleven vooral van het agressieve type: stekels, klauwen, kaken vol vlijmscherp gebit. De menselijke soort in deze biotoop weert zich net zo duchtig, met in de vuisten kromzwaard, houwdegen, harpoen, bijl, speer of musket.


Organisator Huib Joor selecteerde de ijscarvers zelf. Hij kent ze van vorige festivals in Eindhoven, Roermond en Leiden. Het zijn beeldhouwers, designers, bouwkundigen zelfs, uit onder meer Oekraïne, Tsjechië, Finland, Canada en Engeland; de noordelijke landen vooral. Joor zocht ze onder meer uit op specialisatie. Russen zijn goed in anatomie, dat krijgen ze mee op hun klassieke opleiding. Nederlanders kunnen hun fantasie beter de vrije loop laten.


Het instrumentarium van de ijskunstenaars bestaat uit kettingzagen, beitels, frezen en strijkbouten. Soms wordt er met een gasbrander gewerkt. Dan verdwijnt het laatste schaafsel en gaat het oppervlak glanzen. Maar steeds meer wordt dat achterwege gelaten. De fonkeling komt ook vanzelf.


Joor raadt een jas, muts en handschoenen aan. De temperatuur in de hal is permanent min 8. Dan blijft het ijs op z'n best. Erboven wordt het al stroperig, nog kouder vergroot de kans op breuken en scheuren. Maar de temperatuurschommelingen vormen niet de grootse bedreiging voor de sculpturen. Zelfs als de stroom voor de koeling uitvalt, zullen ze nog dagenlang hun vorm kunnen behouden. Evenmin zijn het de aanrakingen van het publiek, al is afblijven wel het devies. Een medewerker veegt ijlings een schoenafdruk in de sneeuw aan de voet van het kampanjedek van een galjoen glad.


De grootste vijand van het ijsbeeldenfestival komt volgens Joor van buitenaf: winterweer. De belangrijkste doelgroepen zullen wegblijven: kinderen staan op de schaats of halen de slee uit de schuur, en ouderen wagen zich niet meer buiten. Dan moeten de zeehelden het helemaal met mekaar uitvechten.


IJsbeeldenfestival Zwolle. Rodetorenplein. Met kerstmarkt, ijsbaan en reuzenrad. T/m 29 januari. www.ijsbeelden.org.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden