Bevrijdende lach

In Engeland is The Office al een paar jaar domediehype en de serie is overladen met prijzen. Nu kan ook Nederland kennismaken met misschien wel de beste Britse sitcom sinds Fawlty Towers....

'Pijnlijk herkenbaar', is een van de meest gehoorde reacties van kijkers die The Office hebben gezien. Net als de typetjes uit de Nederlandse tegenhanger Debiteuren, crediteuren, wekken de werknemers van de intussen wereldberoemde papierhandel Wernham Hogg in Slough (vlak bij Londen) behalve de lachlust ook gevoelens van ongemak en schaamte op. Verwonderlijk is dat niet, want de serie zit de werkelijkheid dicht op de huid. Was Jiskefet vooral zo leuk vanwege de overdrijving, de makers van The Office laten de treurige realiteit van het kantoorbestaan zo veel mogelijk voor zichzelf spreken.

Geheel in de geest van de tijd is de serie gefilmd als een docusoap. De eerste zes episodes van The Office hebben nauwelijks plots; alles wat we te zien krijgen, is de dagelijkse gang van zaken op de wat sombere burelen van Wernham Hogg. Soms is er een vergadering of een bedrijfsfeestje, maar meestal gebeurt er niks noemenswaardigs. Men babbelt wat met elkaar, haalt flauwe kantoorgrappen uit of richt zich het is tenslotte reality tv rechtstreeks tegen de camera om iets over zichzelf te vertellen.

Drie medewerkers leren we in de loop van de serie zo wat beter kennen. Dawn, de wat verveeld kijkende blonde receptioniste die vaak het mikpunt is van seksistische grappen; Gareth, een merkwaardig gekapte jongeman die geobsedeerd is door het leger, en zelf denkt dat hij het heel goed doet bij de vrouwtjes (anderen vermoeden dat hij homo is); en Tim, een normale, intelligente jongen voor wie je als kijker onmiddellijk sympathie voelt. Veel van de scs draaien rond dit drietal. Tim en Dawn vormen een team en steken graag de draak met Gareth. Als deze wordt gebeld op zijn mobiele telefoon, is het steevast Tim die fluistert: 'Je bent een lul.'

De onbetwiste ster van The Office is echter afdelingsmanager David Brent, die op een briljante manier wordt neergezet door bedenker en schrijver Ricky Gervais (41). Brent trendy ringbaardje, iets te dik, varkensoogjes is het prototype van de onuitstaanbare, zelfingenomen snoever.

Hij is arrogant, weet altijd alles beter, geeft nooit zijn fouten toe, is stuitend incompetent, kraamt doorlopend onzin uit, en maakt voortdurend seksistische en racistische grappen, hoezeer hij ook probeert politiek correct te zijn. Tegelijk is Brent ook vreselijk onzeker. Niets houdt hem meer bezig dan aardig gevonden te worden en een moderne, leuke baas te zijn. Zelf vindt hij als enige dat hij daar ook aardig in slaagt. 'Ik heb hier een sfeer gecred waarin ik in de eerste plaats een vriend ben, en dan pas een baas', verkondigt hij in de eerste aflevering trots.

Hoezeer je ook een hekel aan David Brent wilt hebben, het lukt je nooit helemaal. Daarvoor is hij gewoon te aandoenlijk en bijt hij te vaak in het stof. Wat Brent waltijd oproept, is een gevoel van plaatsvervangende schaamte, gewoonlijk gevolgd door een bevrijdende lach. Gervais vergeleek zijn creatie daarom al eens met beroemde voorgangers als Basil Fawlty en Alan Partridge. 'Er zit een enorm gat tussen hoe hij zichzelf ziet en hoe anderen hem zien. Die blinde vlek is het principe waarop bijna alle goede Britse komedies zijn gebaseerd.'Typerend is bijvoorbeeld de sc waarin Brent ontdekt dat op de afdeling pornografische afbeeldingen circuleren met zijn hoofd erop (seks is een dankbaar onderwerp voor grappen in de serie). Hij laat de zaak uitzoeken door Gareth, die ontdekt dat de plaatjes afkomstig zijn van de computer van Tim.

Omdat Brent net zelf net een slechte beurt heeft gemaakt bij zijn baas Jennifer, besluit hij twee vliegen in een klap te slaan en Tim onder haar ogen een forse reprimande te geven. Maar Tim heeft zijn antwoord klaar: de afbeelding is gemaakt door Davids beste vriend Chris Finch, die even zijn computer heeft gebruikt. Brent staat met zijn mond vol tanden en moet onder algemeen gegniffel zijn excuses aanbieden.

Vaak gaat de tragiek nog verder. De te verliezer in de serie is volgens Gervais niet Brent, maar underachiever Tim. Hij is de enige die beter kan, en er toch voor kiest zijn leven te vergooien met geestdodend werk. Ook zijn niet zo heimelijke gevoelens voor Dawn, die een ongelukkige relatie heeft met haar dominante vriend, zijn dikwijls pijnlijk om te zien.

De derde episode, die draait rond de jaarlijkse kantoorquiz, eindigt voor Tim zwaar in mineur. Een gewaagde strategie voor een komedie, maar ze pakt fantastisch uit, want het is juist deze combinatie van ernst en humor die The Office ver boven het niveau van de concurrentie uittilt.

Rprovincieplaats icky Gervais was al bijna veertig toen hij op het idee kwam voor de serie. Hij groeide op in een

working class-gezin in de Reading, studeerde filosofie, speelde een blauwe maandag in het allang vergeten bandje Seona Dancing en werkte jarenlang als manager bij een studentenvakbond, voor hij terechtkwam op de marketingafdeling van het Londense radiostation Xfm, waar hij co-auteur Stephan Merchant ontmoette.

Pas nadat deze hem had overtuigd van zijn komische talent, durfde hij eindelijk iets te gaan doen met de lessen die hij had getrokken uit het eindeloos bekijken van de fake rockdocumentaire Spinal Tap.

Tegen alle logica in lukte het het onbekende tweetal vervolgens ook echt op televisie te komen. Merchant deed een trainingscursus bij de BBC en wist een van zijn docenten zover te krijgen dat hij en Gervais een filmpje mochten maken, waarin de oerversie van David Brent zijn opwachting maakte. Toen hoofd komedie Jon Plowman het resultaat zag, bestelde hij meteen zes afleveringen.

Na een voorzichtig begin verwierf The Office in Engeland al snel een cultstatus, en met de tweede serie volgde de doorbraak naar een miljoenenpubliek. Inmiddels is de serie overladen met lof. Na vier Bafta's en een Zilveren Roos op het festival van Montreux, werden dit voorjaar ook twee Golden Globes in de wacht gesleept. Collega-schrijvers lieten zich ook niet onbetuigd. Richard Curtis, de maker van Blackadder, noemde The Office het beste programma dat hij ooit had gezien.

En ook Matt Groening, de man achter The Simpsons, is een fan. Dat laatste deed Gervais misschien nog wel het meeste plezier. 'Homer Simpson is mijn grootste held', reageerde hij. Om er snel aan toe te voegen: 'Al bestaat hij natuurlijk niet echt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden