Bevrijdende beelden

Met effectieve fotoinstallaties bewerkthet duo Onorato & Krebs onze geest. Dat lukt verrassend goed.

Sommige bouwwerken maken de Gulliver in de mens wakker. Zoals de scheve toren van Pisa, die jaar in jaar uit dienst doet als attribuut in een fotografisch grapje van toeristen. Ze posteren zich tussen de lens en de toren en steken hun armen schuin naar boven. Met een beetje behendigheid van de fotograaf lijkt het alsof zij door te duwen voorkomen dat de toren omvalt. De toren appelleert aan de fantasie. Aan het zowel kinderlijke als tijdloze verlangen dat ook spreekt uit Jonathan Swifts Gulliver's Travels: na een storm wakker worden op Lilliput en ontdekken dat je een reus bent, omringd door eilandbewoners ter grootte van je handpalm.


Swifts grandioze spel met maatverhoudingen, alsmede zijn satirisch commentaar op politiek gekonkel in zijn tijd, vinden weerklank in de (zwart-wit)foto's en 16mm-films van het Zwitserse duo Onorato & Krebs (beiden geboren in 1967), te zien in fotografiemuseum FOAM in Amsterdam. Met eenvoudige middelen creëren de kunstenaars een illusie die een beetje kinderachtig is, maar tegelijk onweerstaanbaar.


Verander de Toren van Pisa in een somber Oost-Duits woonblok of een anonieme kantoorkolos. Vervang de tegen de toren duwende toerist door een man op een ladder met een voorhamer in de hand. Nu slaat de man ritmisch met de hamer op de contouren van het betonnen gevaarte achter - ogenschijnlijk naast - zich. In de museumzaal klinkt een droge tik, elke keer als hij het gebouw raakt. Hij doet niet eens zo erg zijn best om te doen alsof het raak is. We wéten dat we worden bedonderd. Maar onze geest is tegen de suggestie niet bestand. Een reus slaat het gebouw - tak, tak, tak - geduldig aan gruzelementen. Ofwel het gebouw is gekrompen tot het formaat dat zich met een laddertje van de bouwmarkt laat beklimmen.


Voor wie mocht twijfelen waar die droge tikken vandaan komen (de man gebruikt diverse hamers voor diverse gebouwen): midden in de grote zaal waar het filmpje, Blockbuster (2012), wordt getoond, staat een Tinguely-achtige installatie. Het is een tafeltje met elektrisch aangedreven hamers, die - niet meer dan één tegelijk - dezelfde maat aanhouden als de man op de ladder.


Een ander filmpje toont een flat - vergelijkbaar treurigstemmend als de reeks die in Blockbuster voorbijkwam - waarvoor Onorato en Krebs een enkele meters hoge houten stellage hebben geplaatst. Die volgt de contouren nauwgezet. In de schemering steken ze de stellage in de fik. Voor de lens, het oog van de toeschouwer, is het alsof de vlammenzee het gebouw in enkele minuten verteert.


Met hun foto's spelen de twee hun visuele spel onbekommerd verder. Je kunt een gebouw illusoir vergroten en een kleurtje geven door er een stellage met lappen stof voor te plaatsen. Je kunt ze integraal optillen, door de poten van de stellages ogenschijnlijk hoger te maken dan het gebouw zelf, waardoor het aan de lijn lijkt te wapperen als wasgoed van glas en gevel.


Natuurlijk leveren Onorato en Krebs met hun sloophamer-ingrepen op de gebouwde omgeving commentaar op megalomane stedenbouwers en architectonische gedrochten. Zeker, belangrijk, zoals Swifts commentaar op de politieke actualiteit van zijn tijd dat ook was. Net als bij Swift blijft dat commentaar zachtaardig en onschuldig. Niet bedoeld om te bijten als vitriool. Juist het ontbreken van venijn of overduidelijk politiek statement biedt de toeschouwer de gelegenheid op zijn eigen manier de wereld te aanschouwen, geïnspireerd op de fantastische, afstanden en formaten bedwingende wereld van Onorato en Krebs. Hun hamertechniek kun je naar believen toepassen op standbeelden en reclamezuilen, gsm-masten - op visuele én mentale horizonvervuilers. Je kunt het duo proberen na te volgen met camera en attributen. Maar waarom zou je? Alleen al van de gedachte aan de timmerman gaat een bevrijdende gedachte uit. De man met de hamer zit voor altijd in het hoofd.

PAUL HUF AWARD

Onorato & Krebs werden in 2013 onderscheiden met de door FOAM geïnstigeerde internationale Paul Huf Award. De jury vergeleek het duo in haar rapport met 'ware illusionisten' die de bedoeling hebben de grenzen van het medium fotografie op te zoeken. In de tentoonstelling Adding, Adding, Adding ('toevoegen') voegen ze door het plaatsen van hoge spiegels in de achtertuin van FOAM schijnbaar een extra dimensie toe. Even denkt de toeschouwer dat in de tuin een nieuw gebouw is verrezen, tot hij, tussen bomen en planten, zichzelf ziet. En zich realiseert dat de gevel waarnaar hij kijkt de achtergevel van het museum in spiegelbeeld is.

Adding, Adding, Adding, Door Taiyo Onorato & Nico Krebs, FOAM, Amsterdam, t/m 11/5

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden