Bevrijde stemming in Wukan

Na de opstand in Wukan plukt het dorpje nu de vruchten van de zege: vrije verkiezingen met onafhankelijke kandidaten. 'Hier wordt een stapje in de Chinese geschiedenis gezet.'

WUKAN - Op de boot van visser Zhu zie je snel waarom de partijmaffia het begerige oog op Wukan had laten vallen. De lagune van zijn dorp is een van de mooiste plekken aan de Chinese kust: prachtige lange zandstranden, ruisende naaldbomen, op de flank een imposante heuvelrug.


Zee, strand en bergen: een A-lokatie voor projektontwikkelaars. De grond is miljoenen waard - er moesten alleen nog wat oude huizen worden weggebuldozerd. Meestal lukt dat eenvoudig in China: het gezag stuurt de politie af op dwarsliggers onder de bevolking, en klaar is Kees.


In Wukan liep het anders. In dit onbetekenende vissersdorp van amper twintigduizend zielen aan de zuidkust, op drie uur rijden van Hongkong, kwam de bevolking vorig najaar in opstand. De lokale partijbaas en zijn handlangers werden verjaagd, een unieke gebeurtenis in China. Toen omsingelde de politie het dorp en begon het afknijpen.


De rebellie trok echter zoveel aandacht dat het tij keerde: de hoogste partijleiding greep plotseling in, na wekenlang talmen. De oude dorpsleiders werden opgepakt, rebellenvoorman Lim werd aangezocht als nieuwe partijsecretaris van Wukan, nieuwe dorpsverkiezingen werden in het vooruitzicht gesteld.


Woensdag is het dan zover: de eerste echt vrije verkiezingen in een Chinees dorp. Duizenden mensen dringen zich vanaf negen uur 's ochtends door de poort van de dorpsschool. Bij de poort moeten ze wel door een haag van militairen en mannen in zwarte jacks - typen die iedereen in het dorp kent: de 'stillen' van de binnenlandse veiligheidsdienst.


Het oogt intimiderend, maar op het plein heeft het dorp de regie weer in handen. De afgelopen dagen hebben de mannen van Wukan speciale houten hokjes getimmerd, zodat je onbespied je stembiljet kunt invullen. 'Net als in Hongkong', zegt een dorpeling.


Dorpsdemocratie

Dorpsverkiezingen zijn in China routine. Op het laagste niveau mogen Chinezen al jaren naar de stembus, waar hun keuzevrijheid behendig wordt beperkt. De communistische partij schuift kandidaten naar voren, het volk mag die kiezen. Zelfstandige kandidaten zijn op papier mogelijk, maar de enkelingen die het aandurven worden nauwlettend in de gaten gehouden. Want dorpsdemocratie is mooi, maar er is maar één Partij en die moet wel de controle houden.


Dat maakt de nieuwe verkiezing in Wukan zo bijzonder. Aangemoedigd door de overwinning op de oude dorpsmaffia zijn uit het dorp zes eigen kandidaten opgestaan. Ze hebben plechtig beloofd niet in dezelfde valkuil te belanden als het dorpshoofd Du. Als een Italiaanse maffiabaas bestierde hij met zijn twee broers jarenlang het dorp.


In die tijd werd meer dan de helft van de dorpsgrond onteigend en doorverkocht aan duistere personages van buiten. De gebroeders Du voeren er wel bij, getuige hun forse villa. Het pand torent met zijn vier verdiepingen boven de rest van Wukan uit. Het is verlaten, er staat alleen nog een grote zwarte Mercedes op het erf. Van de familie is geen spoor te bekennen. 'De oude Du zit in de gevangenis', meldt de bewaker bij de poort. 'De familie is vertrokken.'


Bij de stembus proeft Wukan aan de overwinning. De verkiezing is getrapt: vandaag worden elf kiesmannen gekozen. Die kiezen in maart het nieuwe dorpshoofd en zijn secondanten. De kiezers hebben voorzichtige hoop op een goede afloop.


Corruptie

'Het zal nog wel een tijd duren voor er zaken echt veranderen', zegt een jonge zakenman. 'De sfeer in het dorp is wel beter nu Du weg is', zegt een huisvrouw die haar dochter naar het stemhok heeft meegenomen. 'Lim is wel een gepensioneerde legerofficier, maar hij is niet corrupt', zegt een middelbare scholier die zelf nog te jong is om te stemmen. 'Dat is eigenlijk een wonder, want bijna iedereen bij het leger, de politie en de douane steelt of kijkt de andere kant op.'


Opvallend is dat tussen de stemhokjes ook academici rondlopen. 'De universiteiten van Peking en Guangzhou willen precies volgen wat er in Wukan gebeurt', verklaart een van hen, die met een camera het gebeuren vastlegt. 'Er wordt hier een stapje gezet in de Chinese geschiedenis, hoop ik. De vraag is hoe diep het onderzoek naar de corruptie zal gaan.'


Die vraag leeft ook bij vertegenwoordigers van andere dorpen. Die zijn van heinde en verre naar het schoolplein afgereisd om het wonder van Wukan met eigen ogen te aanschouwen. 'In mijn dorp zitten we ook met corrupte leiders', zegt een man van in de vijftig in een keurig colbertje. Hij is uit de provincie Shandong, meer dan 1.500 kilometer naar het noorden, gekomen. 'Ik ben in elkaar geslagen door de dorpsmaffia, maar ik ben niet bang meer.'


Een jonge vrouw uit een dorp in de provincie Zhejiang is wel bang. Ze werd vorig jaar als onafhankelijke kandidaat tot dorpshoofd verkozen, waarna haar vader werd gearresteerd. 'Ze hebben me gewaarschuwd dat ik op mijn tellen moet passen.'


Ook in Wukan is de goede afloop niet zeker. 'Oude Du was slechts een tussenpersoon', zegt visser Zhu. Hij wijst naar naar een nieuw hotel annex spa en een rij villa's aan de oever van de lagune. 'We zouden 40 duizend yuan krijgen voor die onteigende grond, maar er is nooit iets betaald. Het hotel is niet van Du en zijn broers, maar van iemand hogerop, van buiten het dorp. We vermoeden dat het een hoge legerofficier is. Daar durft niemand aan te komen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden