Bevrijd Bulgarije staat voor pijnlijke hervorming

'Na een nacht van feestvieren vraagt een hongerig man zich 's ochtends vroeg af: wat gaat er nu gebeuren? Wanneer gaan de winkels open?...

Van onze buitenlandredactie

AMSTERDAM

Op dinsdagavond vierde Sofia feest omdat het ex-communistische bewind eindelijk de macht had opgegeven en akkoord was gegaan met verkiezingen in april. Maar gisteren stonden dezelfde Bulgaren alweer in de rij voor brood.

Na de politieke doorbraak van deze week zal Bulgarije alles op alles moeten zetten om de ingestorte economie nieuw leven in te blazen. Alleen al in de laatste week van de machtsstrijd tussen regering en oppositie kelderde de lev van 1000 naar 3000 tegen de dollar.

Maar het is de moeite waard geweest. Bulgarije krijgt na zeven jaar oponthoud en isolatie eindelijk de kans zich aan te sluiten bij de succesvolle transformatie in de rest van Oost-Europa. Terwijl in landen als Polen en Tsjechië in snel tempo de basis werd gelegd voor een markteconomie naar Westers model, bleef Bulgarije in de greep van de communistische machtsstructuur.

Staatsbedrijven met goede politieke betrekkingen maakten misbruik van de nieuwe vrijheid om het land leeg te roven. Echte hervormingen, die de belangen van de nieuwe elite in gevaar zouden brengen, werden tegengehouden. Terwijl de bankrekeningen in het buitenland groeiden, werd de onderlaag van Bulgarije steeds groter en steeds armer.

Ruwweg dezelfde ontwikkeling vond plaats in het Servië van Milosevic en het Roemenië van Iliescu. Maar ook in landen waarvan de leiders zich uitgeven voor anti-communisten, zoals Rusland en Albanië. Het belangrijkste kenmerk van dit stelsel is dat de bestuurlijke macht vrij kan beschikken over de rijkdommen van het land.

De bevolking heeft de leuzen van 'stabiliteit' waarmee de nomenklatoera de touwtjes in handen houdt inmiddels doorzien. In Roemenië is afgelopen herfst door middel van de stembus een einde gemaakt aan het bewind van Iliescu. In Bulgarije zijn arbeiders deze maand overal in het land in verzet gekomen. In april krijgen de Bulgaarse kiezers ook de kans om zich te bevrijden uit de wurggreep van de corrupte en incompetente bestuurdersklasse.

De revolte van de laatste weken heeft als bijkomend voordeel dat de schadelijke polarisatie van de afgelopen jaren voorbij lijkt te zijn. Zowel bij de oppositie als bij de Socialisten worden in de aanloop naar de verkiezingen hergroeperingen verwacht, waardoor een nieuw politiek midden kan ontstaan.

De Socialistische Partij valt nu al uit elkaar in gematigden en hardliners, die de macht niet wilden prijsgeven. Nikolaj Dobrev, de gematigde kandidaat-premier die uiteindelijk toegaf, moest zich verdedigen. 'Ik weet dat jullie mij beschouwen als een verrader, maar ik wilde geen bloed aan mijn handen', zei hij volgens de Bulgaarse pers tijdens intern beraad.

Als de andere vleugel van de regeringspartij de overhand had gekregen, had de politieke crisis dus heel anders kunnen aflopen. De verzuchting van president Stojanov dat Bulgarije 'nog nooit zo dicht bij een burgeroorlog is geweest' lijkt in dit licht nauwelijks overdreven.

Bulgarije mag zich gelukkig prijzen dat juist de oppositiepoliticus Stojanov, in november gekozen met grote meerderheid, twee weken geleden is aangetreden als president. Hij heeft de crisis pragmatisch aangepakt en het vertrouwen gewonnen van beide kampen. Zo hoefden de Socialisten niet te vrezen voor een heksenjacht als ze de macht op zouden geven.

Op het juiste moment is Stojanov dinsdag zijn grondwettelijke volmachten te buiten gegaan door medewerking aan de vorming van een nieuwe Socialistische regering te weigeren. Naast de dreigende escalatie van het protest in het land was dat net het duwtje dat de gematigde Socialisten nodig hadden om door de knieën te gaan.

Naar buiten toe kan Stojanov ook voor de nodige stabiliteit zorgen. De interim-regering die hij nu aanstelt heeft minder dan twee maanden, maar moet wel met het IMF onderhandelen over de instelling van een currency board. Een dergelijk regime, waarbij de overheidsuitgaven drastisch worden teruggebracht, is nodig om in de zomer te kunnen voldoen aan de volgende afbetaling van de immense buitenlandse schuld.

De nieuwe regering wacht na de verkiezingen de ondankbare taak om te beginnen aan echte hervormingen met pijnlijke sociale gevolgen. Maar alleen zo kan het corrupte machtssysteem worden ontmanteld dat Bulgarije tot de hekkesluiter van Europa heeft gemaakt.

Philippe Remarque

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden