Opinie

'Bevriezing van lonen is in strijd met liberale uitgangspunten'

Het kabinet wil, volgens de geruchten, geen loonmatiging, maar zelfs een loonbevriezing. 'Dat is loonmatiging in het kwadraat en dus minstens dubbel zo erg. Dat past ook nog minder in het liberale gedachtegoed', betoogt hoogleraar Harrie Verbon.

Bernard WientjesBeeld ANP

Zoals ieder kabinet in de afgelopen twintig jaar heeft het kabinet Rutte de bevordering van de arbeidsparticipatie hoog op de politieke agenda staan. Om de arbeidsparticipatie te laten toenemen helpt het als de arbeidsmarkt goed werkt. Dat wil, onder meer, zeggen dat als er op bepaalde terreinen schaarste aan voldoende gekwalificeerd personeel is, loonsverhogingen dit tekort kunnen helpen oplossen. Bij een loonsverhoging in een bepaalde sector zullen immers meer mensen het de moeite waard vinden in die sector te gaan werken.

Voor een links kabinet is dat lastig omdat het toelaten van loonstijgingen voor schaarse werknemers in de collectieve sector (verpleegkundigen, onderwijzers) de solidariteit op de proef stelt doordat bezuinigingen elders (bijvoorbeeld uitkeringen) dan nodig kunnen zijn. Een rechts kabinet heeft dat dilemma niet. Solidariteit staat immers laag op de prioriteitenlijst.

Loonmatiging
Een geliberaliseerde arbeidsmarkt, waar lonen kunnen reageren op schaarsteverhoudingen, zou dus ook een doel van een liberaal arbeidsmarktbeleid moeten zijn. Erg liberaal is dit kabinet wat dat betreft niet: het streefde volgens het regeerakkoord naar loonmatiging. Loonmatiging wordt in Nederland vrijwel altijd als medicijn ingezet als er problemen op de arbeidsmarkt of bij de overheid zijn.

Maar ook in tijden van crisis kan van loonmatiging gezegd worden dat die op zijn best overbodig is en op zijn slechtst contraproductief. In tijden van crisis zullen loonstijgingen, ook zonder overheidsingrijpen, gematigd zijn. De vakbonden hebben immers geen andere keuze als ze de toename van de werkloosheid willen beperken.

Als de arbeidsmarkt echter niet om loonmatiging vraagt, schept loonmatiging verkeerde signalen: waar schaarste aan arbeid is kan deze niet weerspiegeld worden in gewenste loonstijgingen. Dat ondanks de crisis die tekorten aan arbeid gauw zullen ontstaan, ligt voor de hand. De groei van het aantal werknemers zal de komende jaren in rap tempo achterblijven bij de groei van het aantal gepensioneerden, zodat er grote onevenwichtigheden op de arbeidsmarkt kunnen ontstaan. Als loonmatiging een paar jaar wordt vol gehouden zal dat daarom tot ontregeling van de arbeidsmarkt leiden.

Motief
Een motief voor loonmatiging dat vaak genoemd wordt, is dat het de concurrentiepositie voor de Nederlandse economie zou verbeteren. De arbeidskosten voor Nederlandse ondernemingen worden dan immers lager vergeleken met de arbeidskosten van ondernemingen in het buitenland. Daarom wil werkgeversvoorzitter Wientjes ook zo graag dat de lonen bevroren worden. In de Europese context is dit echter een nationalistisch argument. Als alle landen hetzelfde beleid van loonmatiging zouden voeren is er geen enkel effect op de concurrentiepositie.

Bovendien moeten de Zuid-Europese landen en Ierland al een beleid voeren, dat gezien de positie van de overheidsfinanciën, een aanzienlijke bestedingsbeperking zal inhouden. Om uit de crisis in de EU te komen, is het niet dienstig als landen met een relatief gunstige toestand van de overheidsfinanciën, zoals Nederland, ook hun lonen gaan matigen. Dat leidt voornamelijk tot nog meer crisis in de EU.

Kwadraat
Het kabinet wil nu, volgens de geruchten, geen loonmatiging, maar zelfs een loonbevriezing. Dat is loonmatiging in het kwadraat en dus minstens dubbel zo erg. Dat past nog minder in het liberale gedachtegoed. Voor de economie is het niet heilzaam omdat het tot onevenwichtigheden op de arbeidsmarkt en tot een verdieping van de recessie zal leiden. In Europees verband is loonbevriezing weinig solidair in relatie tot de landen die in budgettaire problemen verkeren en schreeuwen om bestedingen vanuit het buitenland.

Harrie Verbon is hoogleraar openbare financiën aan de universiteit van Tilburg

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden