Nieuws Ecosystemen kuddedieren

Bevolkingsgroei zet natuurreservaat Serengeti onder druk

Twee van de bekendste natuurreservaten van Afrika, Serengeti in Tanzania en Masai Mara in Kenia, staan onder toenemende druk door bevolkingsgroei. Dat heeft ingrijpende gevolgen voor het ecosysteem en de migratieroutes van kuddedieren, meldt een internationaal team onder leiding van Groningse wetenschappers in Science.

Gnoes op hun jaarlijkse migratie over de savanne van de Serengeti. Beeld Getty Images

Nationaal Park Serengeti en Masai Mara vormen samen een omvangrijk wildpark van 40 duizend vierkante kilometer - bijna even groot als Nederland. Het is een iconisch natuurgebied, vooral beroemd door de jaarlijkse massale trek van gnoes, zebra’s en gazellen, die op zoek gaan naar vers gras en water. Het behoort tot de grootste en best beschermde ecosystemen op aarde.

De wetenschappers analyseerden data en satellietbeelden van de afgelopen veertig jaar. Ze ontdekten dat de omvang van de bevolking langs de grenzen van het beschermde gebied met gemiddeld 2,4 procent per jaar toenam. Veeteelt, landbouw en stroperij rukten op. Veel populaties van wilde dieren namen sterk in aantal af, vooral in het kleinere Masai Mara. Daar verdween driekwart van sommige populaties.

De menselijke aanwezigheid langs de randen van de parken heeft effect op het leven in de reservaten zelf. Het grensgebied wordt ontoegankelijk voor migrerende dieren. ‘Ze worden samengedrongen in de beschermde zone die te klein is voor de ruim 2 miljoen grazers’, zegt eerste auteur Michiel Veldhuis, tot voor kort werkzaam aan de Rijksuniversiteit Groningen en inmiddels verbonden aan de Amerikaanse universiteit Princeton. ‘Ze vergroten de druk op het kerngebied van Serengeti en Masai Mara. Dat heeft gevolgen voor andere dieren, plantengroei en bodemleven.’

Oneetbaar

Intensieve begrazing verandert de vegetatie: eetbare grassen en andere planten maken plaats voor soorten die oneetbaar zijn. De interactie tussen planten en micro-organismen verandert, zodat koolstof minder goed wordt vastgelegd in de bodem. Veldhuis: ‘Planten hebben minder voedingsstoffen tot hun beschikking. Op den duur wordt een gebied minder aantrekkelijk voor dieren.’

Opvallend is dat het aantal gnoes – naar schatting 1,3 miljoen – stabiel blijft. Dit ondanks het feit dat er jaarlijks zo’n 100 duizend van deze dieren door stropers worden gedood. ‘Hoe dat komt, weten we niet’, zegt Veldhuis. ‘Misschien kunnen ze in een kleiner gebied leven. Maar de populatie kan ook in elkaar klappen als zich extreme omstandigheden – bijvoorbeeld droogte – voordoen. Dat is niet te voorspellen. We zijn er wel bezorgd over.’

De onderzoekers laten overtuigend zien dat intensief landgebruik aan de randen van een beschermd gebied ook de natuur in de kern van dat natuurreservaat negatief beïnvloedt, reageert Frank van Langevelde, universitair hoofddocent dierecologie aan de Wageningen Universiteit. ‘Het onderzoek sluit aan bij een langlopende discussie: moet de samenleving de ruimte delen met de natuur, of heeft de natuur haar eigen ruimte. Deze studie pleit voor het delen van ruimte aan de randen van een natuurgebied, zij het onder strikte regulering. Die oplossing is mogelijk strijdig met de trend dat het aantal mensen in de dorpen aan de grenzen van natuurgebieden alleen maar toeneemt’, aldus Van Langevelde. ‘Met dit artikel is het laatste woord over gebruik van de ruimte niet gezegd.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden