Nieuws

Bevlogen wetenschapsscepticus overschat vaak zijn kennis

Wie kent zo iemand niet: het familielid of de collega die schermend met geleerd klinkende argumenten uitlegt waarom vaccins niet werken, genetische technieken levensgevaarlijk zijn of klimaatverandering schijn is. Alleen hebben zulke critici de neiging hun kennis van zaken te overschatten, onderstreept nieuw onderzoek.

Maarten Keulemans
Betogers tegen het kabinetsbeleid in het centrum van Amsterdam, november 2022. De oorspronkelijke demonstratie was door organisator Samen voor Nederland gecanceld, omdat de Britse complotdenker David Icke, die er zou spreken, de toegang tot Nederland is geweigerd.  Beeld Joris van Gennip
Betogers tegen het kabinetsbeleid in het centrum van Amsterdam, november 2022. De oorspronkelijke demonstratie was door organisator Samen voor Nederland gecanceld, omdat de Britse complotdenker David Icke, die er zou spreken, de toegang tot Nederland is geweigerd.Beeld Joris van Gennip

Dat kan deels verklaren waarom voor- en tegenstanders van beladen wetenschappelijke thema’s zoals klimaatverandering, vaccinatie of coronamaatregelen zo moeilijk tot elkaar komen. Tegenover de échte kenners staan sceptici die er vaak net zo diep van overtuigd zijn dat ze de wetenschap prima snappen – ook als dat helemaal niet zo is.

Britse biologen vroegen ruim tweeduizend burgers naar hun mening over biotechnologie en naar hoeveel verstand ze ervan dachten te hebben, aan de hand van vragen als: ‘Als het over dna gaat, hoe schat u dan uw kennis in?’ Vervolgens toetsten ze de échte kennis van de deelnemers, met stellingen als: ‘Alle planten en dieren hebben dna’ (wat waar is) of ‘genen zitten alleen in genetisch gemodificeerde tomaten’ (onjuist).

Dat levert een wonderlijk beeld op. Aan het ene uiterste bevindt zich een groep mensen die de wetenschappelijke stand van kennis erkennen, zeggen dat ze veel kennis van zaken hebben, en dat ook hebben. Aan het andere uiterste echter trof men mensen die de wetenschappelijke consensus afwijzen, óók zeggen veel kennis van zaken te hebben, maar die het op de kennistest juist beroerd doen.

‘We zien dat een sterke mening over wetenschap, zowel voor als tegen, wordt voorafgegaan door een sterk zelfvertrouwen in de eigen kennis over die wetenschap’, aldus onderzoeksleider Laurence Hurst van de Universiteit van Bath, in vakblad Plos Biology.

Een aardige uitbreiding van het zogeheten dunning-krugereffect, het psychologische verschijnsel dat onkundige mensen hun prestaties soms lelijk overschatten, zegt desgevraagd Bastiaan Rutjens (UvA), een sociaal psycholoog gespecialiseerd in wetenschapsscepsis. Echt nieuw is het inzicht dat de Britten opdeden dan ook niet: ‘We weten uit best veel onderzoek dat bij zaken als klimaatverandering, de evolutietheorie of vaccinatie, persoonlijke motivatie en iemands wereldbeeld een grote rol speelt, ongeacht diens kennis van het onderwerp.’

Plat gezegd: wie toch al niets moest hebben van duurzaamheid, zal eerder de klimaatwetenschap afwijzen, terwijl de overtuigde antroposoof sneller geneigd zal zijn e-nummers, voedseladditieven en vaccins te wantrouwen. Er is ‘lopende discussie’ hoe men die hakken-in-het-zandopstelling kan doorbreken, zegt Rutjens. ‘De opvatting dat meer kennis altijd leidt tot meer acceptatie van wetenschap, is in elk geval behoorlijk achterhaald.’

Ook Hurst en zijn team zijn daar inmiddels achter. ‘We hebben hier een groep zeer zelfverzekerde personen, die sterke kandidaten zijn voor het verspreiden van onjuiste informatie’, klagen de onderzoekers. Hun advies aan argeloze burgers die weleens te maken hebben met wetenschapssceptici, via internet of op verjaardagsfeestjes: ‘Verwar zelfvertrouwen niet met kennis van zaken.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden