Beving dreunt na in Japanse laboratoria

Ook de Japanse wetenschap is getroffen door de aardbeving en tsunami. Doden zijn er niet. Maar luttele centimeters blijken soms al een fatale verplaatsing.

Woensdagnacht plaatselijke tijd landde het onbemande Japanse ruimtependel Kounotori2 aan een parachute in de zee, terug van een vrachtreisje naar het internationale ruimtestation ISS. En enkele dagen ervoor meldden Japanse fysici de eerste resultaten van het T2K-experiment, waarin neutrino's over 295 kilometer door de aarde van Tokai-mura aan de oostkust naar de grote detector in Kamioka in het westen worden geschoten.


Het klinkt alsof het business as usual is in de Japanse wetenschap, maar niets is minder waar. De beving en tsunami van 11 maart hebben laboratoria en faciliteiten beschadigd. Doden en gewonden zijn er voor zover bekend nergens, maar wetenschappelijke carrières hangen wel degelijk aan zijden draadjes. Deze week deed de directeur van een synchrotronlab in J-PARC in Tokai tussen Tokio en het verwoeste Sendai een beroep op collegalabs elders om bundeltijd te bieden aan Japanse eiwitonderzoekers. In hun eigen lab zijn onderdelen van de centrale versneller door de beving tien centimeter van hun plaats geraakt, zodat het vacuum in het systeem werd verbroken. Water en elektriciteit zijn uitgevallen.


Analyse van de schade en herstel van de faciliteiten gaan maanden duren, is de schatting. Deze week worden de eerste installaties voorzichtig weer aangezet, om te bepalen of ze nog bruikbaar zijn. De voorjaarsconferenties van zowel de fysici als de chemici zijn afgelast, universiteiten gesloten.


In laboratoria langs de Japanse noord-oostkust richtte de beving van kracht 9 een ravage aan, zeker rond Sendai. Zuurkasten, apparatuur, opstellingen en gascilinders vlogen overal rond, ondanks beveiligingen tegen bevingen.


Schade aan gebouwen zelf is volgens de berichten relatief gering, dankzij de strikte Japanse bouwreguleringen. Veel experimenten zijn echter zeker in de problemen geraakt, door het uitvallen van water en stroom.


De vloedgolf bereikte wel het instituut voor materiaalonderzoek van de Tohoku universiteit in Sendai, waar enkele van de meest geavanceerde elektronenmicroscopen ter wereld in gebruik waren. Die zijn verloren. De schade loopt in de tientallen miljoenen.


Het hoofdkwartier van de ruimtevaartorganisatie JAXA werd op 11 maart meteen gesloten, in de controlekamer van het Japanse Kibo-lab aan boord van ISS kwamen plafonds naar beneden. Personeel werd naar huis gestuurd om zich om de gezinnen te bekommeren.


Tegelijk laten de Japanse laboratoria ook hun kracht zien in de moeilijke tijden. Ruimtevaartorganisatie JAXA leverde mobiele antenne's voor een provisorisch breedbandnetwerk dat in het noorden van het land is ingezet bij reddingswerk. En versnellerlab J-PARC in Tokai leverde experts die vluchtelingen uit de getroffen gebieden monitoren op radioactiviteit. Ook zijn er JPARC-mensen naar Fukushima vertrokken voor stralingsmetingen. Voorlopig, is een mededeling op de webpagina van het lab, kunnen er geen buitenlandse gasten worden ontvangen.


Maar het echte heldenverhaal is dat van het onderzoeksschip Chikyu, uitgerust om in de oceaanbodem naar kolenafzettingen te boren en dat ten noorden van Sendai in een haven voor een missie werd uitgerust, toen de beving kwam.


Binnen een half uur na de schok voer het uit met aan boord meer dan 200 mensen, onder wie 48 schoolkinderen op schoolreis, om een (toen nog) eventuele tsunami te weerstaan. Die raakte en beschadigde kort daarna het schip, dat zeker tweemaal om zijn as draaide. Maar niemand raakte gewond.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden